Uzasadnienie
Pismem z dnia 22 kwietnia 2015 r. Prezydent Miasta [..] wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta [..] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez K.B..
W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 20 września 2013 r. K.B. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [..] złożyła dwa wnioski o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci: K. i M. G. oraz J. i N. B. We wnioskach podając adres zamieszkania [..] ul. [..]1/7. W dniu 29 października 2014 r. K.B. zożyła w organie oświadczenie, iż od dnia 30 sierpnia 2014 r. zamieszkuje w [..] przy ul. [..]33. W związku z powyższym organ wszczął postępowanie administracyjne i decyzjami z dnia 28 listopada 2014 r. uchylił prawo do świadczeń na rzecz nieletnich: K. i M. G. oraz J. i N.B..
Pismem z dnia 5 lutego 2015 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [..] wysłał prośbę do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [..] o wszczęcie postępowania celem ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 września 2014 r. do 30 września 2014 r. do obu decyzji. Jednakże pismem z dnia 16 marca 2015 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [..] uznał, iż nie jest organem właściwym do załatwienia w/w sprawy.
Wobec powyższego, Prezydent Miasta [..], mając na uwadze treść art. 21 oraz 22 Kodeksu postępowania administracyjnego wniósł o rozstrzygnięcie, który z organów jest właściwym do przeprowadzenia postępowania w zakresie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego K.B. zamieszkałej obecnie w [..].
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta [..] nie zajął stanowiska w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny (także o właściwość), o którym mowa w art. 4 P.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość w sprawach należących do sądów administracyjnych należy do kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W realiach sprawy wystąpił spór negatywny o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [..], a Burmistrzem Miasta [..], dotyczący prowadzenia postępowania o zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego od K.B..
Zgodnie z art. 19 K.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Odnosi się to do wszystkich stadiów postępowania. W sytuacji więc, gdy organ właściwy stał się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy, np. strona zmieniła miejsce zamieszkania, organ ten powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla miejsca zamieszkania strony (por. postanowienie NSA z 29 czerwca 2007 r., I OW 10/07; B. Adamiak, J Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2011, wyd. 11, s. 106).
Podkreślić należy, że o ile określenie właściwości rzeczowej następuje na podstawie przepisów odrębnych, odnoszących się do spraw określonych co do ich rodzaju, które są przypisane do zakresu jego działania (o czym stanowi się w art. 20 K.p.a.), o tyle przy ustalaniu zakresu właściwości miejscowej oraz instancyjnej w pierwszej kolejności stosuje się przepisy szczególne zawarte w ustawach odrębnych, a dopiero w ich braku (zgodnie z zasadą subsydiarności) przyjmuje się za podstawę przepisy K.p.a.
Przy ustalaniu organu właściwego w niniejszej sprawie, ma zastosowanie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 2 pkt 10 tej ustawy organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 1 powołanej wyżej ustawy postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela.
Przepis art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje, że "osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami" (czyli wierzyciel alimentacyjny), natomiast przepis ten nie określa organu właściwego do rozpoznania tej sprawy. Zasadą przewidzianą w art. 12 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest, że "postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela", którym zgodnie z art. 2 pkt 10 jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej.
Podkreślić należy, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie regulują tzw. następczej, zachodzącej już w toku prowadzenia postępowania zmiany miejsca zamieszkania wierzyciela. W tej sytuacji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stosować odpowiednio wskazane wyżej zasady dotyczące właściwości miejscowej organu wynikającej z przepisów K.p.a. w sytuacji, gdy strona w toku postępowania zmieniła miejsce zamieszkania, wskutek czego organ właściwy staje się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy i powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla aktualnego miejsca zamieszkania strony.
Przedstawiona wykładnia przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest również podzielana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienia NSA: z 25 września 2014 r., I OW 99/14, z 18 listopada 2014 r., I OW 148/14, z 18 listopada 2014 r., I OW 164/14).
Skoro miejscem zamieszkania K.B. jest [..] to organem właściwym do prowadzenia postępowania o zwrot nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych jest Burmistrz Miasta [..].
Powyższej oceny nie może zmienić okoliczność, iż alimenty na rzecz osoby uprawnionej do alimentów wypłacał Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [..].
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.