Uzasadnienie
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działający z upoważnienia Wójta Gminy G. wnioskiem z dnia 5 maja 2014 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy nim a Prezydentem Miasta B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. K. o przyznanie pomocy w formie tymczasowego schronienia.
Powyższy wniosek został złożony w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
K. K. wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2014 r. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. za pośrednictwem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o skierowanie jej i syna do Mieszkania Chronionego Readaptacyjnego w C. Zawiadomieniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. przekazał wniosek K. K. do Ośrodka Pomocy Społecznej w G., wskazując, że K. K. na terenie B. przebywa w związku z hospitalizacją związaną z porodem. Jest ona osobą bezdomną. Na pobyt stały zameldowana jest w G., a zatem organ tej gminy jest właściwy do rozpoznania jej żądania.
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G. nie zgodził się z powyższym stanowiskiem Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. Działając z upoważnienia Wójta Gminy G., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. W swym wniosku wskazał, że K. K. obecnie przebywa w Domu Samotnej Matki w W. Zameldowana jest na pobyt stały w G., jednak na terenie tej gminy nie zamieszkuje i nie zamierza zamieszkiwać. W okresie od 24 października 1991 r. do 28 lutego 1997 r. była zameldowana na pobyt stały, a od maja 2012 r. do 20 maja 2013 r. na pobyt czasowy w B. W okresie od maja do września 2012 r. oraz od stycznia do lutego 2013 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. i po powrocie z Wadowic ma zamiar ponownie zarejestrować się tam jako osoba bezrobotna. Na terenie B. korzysta też z opieki zdrowotnej. K. K. w dacie złożenia prośby o przyznanie jej tymczasowego schronienia przebywała na terenie B., a o pomoc taką zaczęła ubiegać się, dlatego, że jej partner nie zakończył remontu lokalu, w którym planowała zamieszkać wraz z dzieckiem. Lokal ten położony jest na terenie B. Z oświadczenia K. K. wynika, że swoje plany życiowe wiąże z B. Powyższe ustalenia faktyczne oraz deklaracja K. K. co do zamiaru zamieszkiwania na terenie B., świadczą, o tym, że właściwą do załatwienia sprawy powinna być gmina miejsca jej zamieszkania, tj. gmina B. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. stwierdził, że za miejscowo właściwą do rozpatrzenia wniosku K. K. należy uznać gminę G. W sprawie bezsporne jest, że do czasu porodu K. K. przebywała na terenie B. W momencie składania wniosku była jednak i nadal jest osobą bezdomną. Po porodzie i po opuszczeniu szpitala nie miała dokąd udać się wraz z dzieckiem. Stan ten trwa do chwili obecnej. Matka K. K. nie chce i nie może udzielić jej schronienia, głównie z uwagi na powstały między nimi konflikt. Poza tym matka zainteresowanej mieszka w wynajmowanym lokalu, a właściciel tego mieszkania nie wyraża zgody na pobyt w nim córki z dzieckiem. Ponadto nie ma żadnej pewności, czy K. K. po opuszczeniu Domu Samotnej Matki będzie mogła zamieszkać z ojcem dziecka w B. Ojciec dziecka otrzymał na terenie gminy B. lokal do remontu. Mieszkanie to nie jest jednak remontowane i nie można określić, kiedy oraz czy w ogóle remont ten zostanie przeprowadzony i zakończony. Partner K. K. nie przejawia zainteresowania dzieckiem i matką dziecka oraz nie wyraża chęci wspólnego z nimi zamieszkania. W tej sytuacji sam deklarowany przez zainteresowaną zamiar powrotu do B. nie może decydować o właściwości organu zobowiązanego do rozpoznania wniosku K. K. o przyznanie jej pomocy w formie tymczasowego schronienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne rozpoznają na mocy art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a."), spory o właściwość oraz spory kompetencyjne. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór o właściwość może toczyć się między organami jednostek samorządu terytorialnego i samorządowymi kolegiami odwoławczymi (art. 22 § 1 K.p.a.), natomiast spór kompetencyjny - między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej (art. 22 § 2 K.p.a.). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy G. a Prezydentem Miasta B., albowiem oba wymienione organy uznały się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku K. K. o przyznanie pomocy w formie tymczasowego schronienia.
Prowadzenie i zapewnienie miejsc w mieszkaniach chronionych jest formą pomocy społecznej przewidzianą w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz.182 ze zm.). W ustawie tej należy zatem szukać wskazań do ustalenia organu właściwego do załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskiem K. K. Zagadnienie właściwości miejscowej gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Wyjątek przewidziany w ostatnio wskazanym przepisie (art. 101 ust.
- może mieć zastosowanie w sprawach przyznawania świadczeń przewidzianych w art. 37-42 i 47-50 (ust. 4 art. 101 ustawy). Zagadnienie dot. przyznania mieszkania chronionego uregulowane jest natomiast w art. 53 ustawy o pomocy społecznej, a zatem przepis art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w tych sprawach nie ma zastosowania. Oznacza to, że w sprawach dotyczących przyznanie pomocy w formie tymczasowego schronienia właściwą miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o takie świadczenie (art. 101 ust. 1). W przypadku osób bezdomnych omawiana ustawa wprowadza właściwość gminy ostatniego miejsca zameldowania osoby fizycznej na pobyt stały (art. 101 ust. 2).
Definicję pojęcia osoby bezdomnej zawiera art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że jest nią osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przewiduje on zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, ale posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.
Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
K. K. spełnia warunki przewidziane w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Ubiegając się o skierowanie do Mieszkania Chronionego Readaptacyjnego w C., przyznała zresztą, że jest osobą bezdomną i wraz z nowo narodzonym dzieckiem nie ma możliwości zamieszkania w żadnym lokalu mieszkalnym. W tej sytuacji bez znaczenia jest deklarowany zamiar powrotu w bliżej nieokreślonej przyszłości i przebywania zainteresowanej w B. oraz plany dotyczące zamieszkania z partnerem i synem w lokalu, który ojciec dziecka ma ewentualnie wyremontować.
Od momentu opuszczenia szpitala K. K. przebywa w Domu Samotnej Matki. Taką placówkę można określić jako "pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób", nie stanowi ona natomiast lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r.
W niniejszej sprawie przyjąć należy, że spełniony jest również drugi warunek określony w drugiej części definicji bezdomnego. K. K. zameldowana jest na pobyt stały w domu rodzinnym w G., ale z uwagi na okoliczności opuszczenia tego domu i sprzeciw zamieszkującej tam rodziny nie ma praktycznie możliwości tam zamieszkania.
W sprawie winien mieć zatem zastosowanie art.101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż K. K. w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej musi być uznana za osobę bezdomną. Oznacza to, że miejscowo właściwym do rozpatrzenia jej wniosku o skierowanie do mieszkania chronionego jest Wójt Gminy G. jako organ gminy miejsca stałego zameldowania K. K. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.