Uzasadnienie
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działający z upoważnienia Wójta Gminy P., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy P. (Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w P.) a Prezydentem m. st. Warszawa (Ośrodkiem Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola m. st. Warszawa) w sprawie z wniosku S. M. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.
Wnioskujący podał, że postanowieniem z dnia (...) maja 2010 r. nr (...) Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola Miasta Stołecznego Warszawy, działając z upoważnienia Prezydenta m.st. Warszawy, uznał się za niewłaściwy do rozpatrzenia wniosku S. M. przebywającego obecnie w Schronisku "(...)" w Warszawie przy ul. (...), o przyznanie zasiłku stałego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne i przyjmując, że wnioskodawca jest osobą bezdomną, przekazał sprawę Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w P. jako miejscowo właściwemu według miejsca ostatniego zameldowania S. M. na pobyt stały.
Ze stanowiskiem tym wnioskujący się nie zgadza i wyjaśnia, że jak wynika z akt "meldunkowych" dotyczących wnioskodawcy, w okresie od 3 sierpnia 1987 r. do 9 czerwca 1991 r. S. M. był zameldowany w Warszawie - Woli, ul. (...), a w okresie od 10 września 1993 r. do 9 listopada 1995 r. w miejscowości J., Gmina P.. Jednak 29 lipca 1996 r. S. M. wystąpił do Urzędu Gminy P. o "wykreślenie" go z rejestru jej mieszkańców w związku ze stałym zamieszkaniem w Warszawie przy ul. (...). Potwierdzeniem faktycznego zamieszkania S. M. w Warszawie pod wskazanym przez niego adresem było osobiste (potwierdzone podpisem) odebranie korespondencji skierowanej na adres: ul. (...) w Warszawie. Nie ulega zatem wątpliwości, że ubiegający o świadczenia pomocy społecznej jest od 14 lat mieszkańcem Warszawy. Nie może być więc skutecznie kwestionowana miejscowa właściwość warszawskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w sprawie wniosku zainteresowanego. Z treści art.101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wynika, że o właściwości miejscowej gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej przesądza miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Wskazanie OPS w Warszawie jako właściwego do rozpatrzenia wniosku S. M. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, jest też dodatkowo uzasadnione możliwością realnego rozpoznania potrzeb wnioskodawcy w miejscu jego aktualnego zamieszkania. GOPS w P. takimi możliwościami nie dysponuje, a korzystanie z pomocy prawnej przy ustalaniu sytuacji życiowej wnioskodawcy znacznie wydłużyłoby bieg niezbędnych procedur.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola m. st. Warszawa, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy wniósł o odrzucenie wniosku, względnie o jego rozstrzygnięcie przez wskazanie, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku S. M., zam. (...) gm. P. o przyznanie zasiłku stałego jest Wójt Gminy P..
Zdaniem Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola m. st. Warszawa, stosownie do art. 22 § 3 pkt 2 K.p.a. z wnioskiem o rozpatrzenie sporu kompetencyjnego albo sporu o właściwość może wystąpić organ jednostki samorządu terytorialnego pozostający w sporze, podczas gdy - jak wynika z art. 110 ust. 1 oraz ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej "u.p.s." - ośrodki pomocy społecznej są tylko jednostkami organizacyjnymi gminy, których kierownikom wójt (burmistrz, prezydent miasta) udziela upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. nie jest więc legitymowany do wystąpienia o rozpatrzenie sporu o właściwość bez stosownego umocowania organu gminy i dlatego wniosek winien podlegać odrzuceniu na podstawie art. 58 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.". Takie stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 września 2005 r. sygn. akt I OW 153/05. Dołączone do akt sprawy zarządzenie Wójta Gminy P. nr (...) z dnia (...) lipca 2004 r. nie może być uznane za pełnomocnictwo w sprawie wystąpienia o rozstrzygnięcie sporu, albowiem Wójt upoważnił Kierownika Ośrodka do działania w imieniu Ośrodka, a nie w imieniu Wójta Gminy, tj. organu administracji publicznej.
Z ostrożności procesowej Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola m.st. Warszawy, działając z upoważnienia Prezydenta m.st. Warszawy wnosi o wskazanie Wójta Gminy P. jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S. M. o przyznanie zasiłku stałego. Istnieją przesłanki do uznania S. M. za osobę bezdomną; nie posiada on bowiem meldunku stałego oraz nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Zgodnie zaś z art. 6 pkt 8 u.ps. pod pojęciem "osoba bezdomna" rozumie się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Zgodnie z art. 101 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Natomiast art. 101 ust. 2 stanowi, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Wobec treści oświadczeń składanych przez stronę nie sposób uznać, iż posiada ona zamiar stałego pobytu w Warszawie, niewątpliwie zaś spełnia przesłanki do uznania ją za osobę bezdomną. Ponadto zgodnie z art. 101 ust. 3 cytowanej ustawy w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. W tych przypadkach można przyznać świadczenia wymienione w art. 37-42 i 47 -50. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą jednak przesłanki do zastosowania powyższego przepisu, ponieważ S. M. przebywał czasowo w noclegowni - schronisku, gdzie ma zapewnione schronienie oraz wyżywienie, jednocześnie nie deklarując czasookresu jego dalszego tam pobytu.
Jednocześnie tryb życia wnioskodawcy wskazuje jednoznacznie, że przyznanie zasiłku stałego przez organ ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały w przyszłości ułatwi prowadzenie jego spraw w przypadku jego kolejnej przeprowadzki, albowiem każdy następny ośrodek pomocy społecznej, na terenie którego klient się znajdzie, będzie miał wyraźny punkt odniesienia w kwestii świadczenia z pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). Zgodnie zaś z art. 101 ust. 3 w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, gdy chodzi o świadczenie wymienione w art. 37 - 42 i 47 - 50 ustawy, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Odnosząc ten stan prawny do stanu faktycznego sprawy z wniosku S. M. o przyznanie zasiłku stałego z pomocy społecznej uznać należy, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z przypadkiem, o jakim mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s., tj. przypadkiem szczególnie uzasadnionym sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie. Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń, S. M. w chwili złożenia wniosku przebywał w noclegowni - schronisku w Warszawie. Bezspornym jest także, iż z miejscowości J., Gmina P. został wymeldowany w 1996 r. i obecnie nie jest nigdzie zameldowany. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 5 października 2010 r. wniósł o wskazanie Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola m.st. Warszawy jako organu właściwego do rozpatrzenia jego sprawy.
Zasadniczą kwestią jest jednak sytuacja osobista S. M., który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2010 r.). Okoliczność ta wyczerpuje warunki, jakie zostały określone w art. 101 ust. 3 u.p.s. W takiej sytuacji należy wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, który za naczelną zasadę postępowania w sprawach o świadczenia z pomocy społecznej przyjął obowiązek kierowania się dobrem osób korzystających z pomocy i ochroną ich dóbr osobistych (art. 100 ust. 1 u.p.s.). Kierując się właśnie tą przesłanką ustawodawca w art. 101 ust. 3 przyjął, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu tej osoby. Uzasadnia to wskazanie Prezydenta m. st. Warszawy jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S.M. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.