Uzasadnienie
Pismem z dnia 19 kwietnia 2016 r. Starosta Powiatu Warszawskiego Zachodniego złożył wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między tym organem, a Starostą Powiatu Białobrzeskiego w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego E. S., umieszczonego w rodzinie zastępczej.
W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Z. R. (S.) jest matką E. S. urodzonego 30 listopada 2008 r. oraz M. S. urodzonej 8 października 2010 r. Od chwili urodzenia małoletni przebywali pod faktyczną opieką matki. W dniu 14 sierpnia 2012 r. Z. R. (S.) przybyła do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ożarowie Mazowieckim wraz ze swoimi dziećmi. Wniosła o "zabranie" jej dzieci i ograniczenie praw rodzicielskich. W trybie doraźnym dzieci zostały umieszczone w rodzinie zastępczej prowadzonej na terenie Powiatu Warszawskiego Zachodniego. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2012 r. Sąd Rejonowy w Pruszkowie, sygn. akt [...], w drodze zabezpieczenia umieścił małoletnich E. i M. w rodzinie zastępczej u S. i W.L. Następnie, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 18 marca 2013 r., sygn. akt [...], małoletni E. S. został na stałe umieszczony w dotychczasowej rodzinie zastępczej.
Starosta wskazał, że E. S. jest zameldowany od dnia 9 grudnia 2008 r. w miejscowości R., gmina P., powiat Białobrzeski, dom nr [...] lok nr [...]. W piśmie z dnia 7 lipca 2013 r. matka małoletniego wyjaśniła, że do 31 października 2012 r. mieszkała w Ożarowie Mazowieckim. Następnie w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. zamieszkiwała w Grodzisku Mazowieckim, a od 1 lutego 2013 r. mieszka w Józefowie. Starosta uznał, że miejscem zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w pieczy zastępczej był Ożarów Mazowiecki i w związku z tym pismem z dnia 20 listopada 2013 r. zwrócił się do Gminy Ożarów Mazowiecki o zwrot części wydatków poniesionych w związku z umieszczeniem małoletniego w rodzinie zastępczej. Pismem z dnia 9 grudnia 2013 r. Gmina Ożarów Mazowiecki odmówiła partycypowania w kosztach związanych z umieszczeniem małoletniego w rodzinie zastępczej. W ocenie Gminy matka małoletniego nigdy nie była mieszkanką Gminy Ożarów, w dniu 14 sierpnia 2012 r. znalazła się w tej miejscowości zupełnie przypadkowo, w tym okresie zamieszkiwała w Grodzisku Mazowieckim, o czym świadczy fakt pobierania świadczeń rodzinnych od Gminy Grodzisk Mazowiecki. Starosta Powiatu Grodziskiego wskazał jednak, że Z. R. (S.) nigdy nie przebywała na jego terenie z zamiarem stałego pobytu, a podmiotem właściwym do pokrycia wydatków związanych z wychowaniem i opieką nad małoletnim jest Powiat Białobrzeski i Gmina P.. Starosta Powiatu Białobrzeskiego odmówił poniesienia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego, gdyż w jego ocenie miejscem zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem w pieczy zastępczej była Gmina Ożarów Mazowiecki. Także Gmina Ożarów Mazowiecki odmówiła zwrotu wydatków poniesionych na wychowanie i opiekę małoletniego. Wnosząc o rozstrzygnięcie sporu Starosta Warszawski Zachodni stwierdził, że jego zdaniem dla ustalenia jednostki samorządu terytorialnego właściwej do pokrycia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego E. S. wystarczające będzie odwołanie się do kryterium miejsca zamieszkania ewentualnie miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, jednakże nie można brać pod uwagę tylko oświadczeń złożonych przez matkę dziecka. Należy także przeanalizować jej zachowanie. Analiza ta doprowadziła organ do stwierdzenia, że w świetle okoliczności sprawy nie można z całkowitą pewnością stwierdzić, że miejscem zamieszkania matki dziecka przed umieszczeniem jej syna w pieczy zastępczej był Ożarów Mazowiecki.
Starosta Białobrzeski nie udzielił odpowiedzi na wniosek, wezwany do tego przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.S..", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 tej ustawy właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Sporem o właściwość (kompetencyjnym) jest sytuacja prawna, w której co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi rozbieżność poglądów, która powinna być usunięta na skutek podjęcia środków prawnych. Przy czym spór taki może mieć charakter pozytywny (kiedy przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia sprawy) albo negatywny (gdy każdy z organów uważa się za niewłaściwy do załatwienia tej sprawy). Zatem warunkiem wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny merytorycznego orzeczenia w przedmiocie sporu o właściwość (kompetencyjnego) jest istnienie sporu w znaczeniu faktycznym i prawnym.
Tymczasem z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby między wskazanymi we wniosku Starosty Powiatu Warszawskiego Zachodniego organami zaistniał spór o właściwość. Do sprawy nie zostały załączone jakiekolwiek akta administracyjne, które pozwalałyby na prześledzenie ewentualnego sporu o ustalenie organu właściwego do ponoszenia wydatków za opiekę nad małoletnim umieszczonym w rodzinie zastępczej. Nie ma także możliwości ustalenia, czy w ogóle złożony został wniosek o rozliczenie tych wydatków.
Podkreślenia wymaga też, że wcześniejszy wniosek złożony w sprawie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego E. S. został przez Naczelny Sąd Administracyjny odrzucony postanowieniem z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. akt I OW 138/15, z uwagi na nieprecyzyjne wskazane, jakie organy miałyby ewentualnie być właściwe do ponoszenia tych wydatków. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w tym zakresie nie nastąpiło także w obecnie rozpoznawanej sprawie.
Ponadto nie można stwierdzić, jakie stanowisko w sprawie zajął Starosta Powiatu Białobrzeskiego, bowiem nie udzielił on żadnej odpowiedzi na wniosek. W tej sytuacji nie można przyjąć bez wątpliwości, że spór w ogóle istnieje, bowiem okazać się może, że Starosta Białobrzeski uzna się za organ właściwy. Okoliczności tej jednak nie da się wyjaśnić bez przeprowadzenia przez wskazane we wniosku powiaty jakiegokolwiek postępowania i wyrażenia swoich stanowisk.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż wniosek o wskazanie właściwego organu nie mógł zostać rozpoznany, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.