Uzasadnienie
Dyrektor Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wiskitkach, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Wiskitki wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Wiskitki a Prezydentem Miasta Radom w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. C. – S. o udzielenie pomocy w formie schronienia w Schronisku dla Osób Bezdomnych.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 26 stycznia 2023 r. do Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wiskitkach wpłynęło ze Stowarzyszenia [...] – Centrum Pomocy Bliźniemu [...] w O. podanie z wywiadem cz. IV K. C. – S. Miejsko – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Wiskitkach – na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. – dalej "u.p.s.") – uznał się za organ niewłaściwy w sprawie. Podano, że w/w dokumenty pismem z dnia 2 lutego 2023 r. przekazano zgodnie z właściwością do MOPS w Radomiu.
Organ wnioskujący podał, że zgodnie z art. 6 pkt 8 u.p.s., za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Wskazano, że K. C. – S. przebywa na terenie gminy Wiskitki w Centrum Pomocy Bliźniemu [...] w O. [...] Wiskitki od dnia 20 stycznia 2023 r. Nie jest to miejsce, gdzie ona zamieszkuje, gdyż jej pobyt we wskazanym wyżej miejscu ma charakter jedynie tymczasowy. Podano, że ostatni stały meldunek posiadała pod adresem ul. [...] Radom.
W ocenie Burmistrza Miasta i Gminy Wiskitki, K. C. – S. jest osobą bezdomną, gdyż nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym przeznaczonym na pobyt stały w celu zaspokojenia jej potrzeb mieszkaniowych. Podano, że w trakcie pobytu w w/w placówce, K. C. – S., dla sformalizowania swojego pobytu, zwróciła się z prośbą do Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wiskitkach o pomoc w formie udzielenia schronienia.
W ocenie organu wnioskującego, dokumentacja sprawy oraz jej okoliczności nie wskazują, że przyjęcie w Schronisku w O. nastąpiło w myśl art. 101 ust. 3 u.p.s. Zatem, Burmistrz Miasta i Gminy Wiskitki – na podstawie art. 48 i 48 a u.p.s. – wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Radom jako właściwego w sprawie wydania decyzji dotyczącej schronienia dla K. C. – S. W odpowiedzi na w/w wniosek, Prezydent Miasta Radomia – reprezentowany przez radcę prawnego – wniósł o wskazanie jako organu właściwego w sprawie Burmistrza Miasta i Gminy Wiskitki.
Wskazano, że zainteresowana przebywa w Schronisku dla Osób Bezdomnych Stowarzyszenia [...] Centrum Pomocy Bliźniemu [...] w O. położonego na terenie Gminy Wiskitki.
Podano, że zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Zaznaczono, że K. C. – S. jest osobą bezdomną, ostatnio zameldowaną na terenie Gminy Miasta Radomia. Jednak – w ocenie Prezydenta Miasta Radomia – w/w przepis nie ma w zastosowania w niniejszej sprawie. Stan faktyczny sprawy wypełnia bowiem art. 101 ust. 3 u.p.s. Zdaniem Prezydenta brak mieszkania należy do okoliczności wyjątkowych i niecierpiących zwłoki co stanowi obiektywną przyczynę zastosowania w/w przepisu, przenoszącego właściwość na organ miejsca pobytu strony. Prezydent Miasta Radomia zaznaczył, że zrefunduje koszt pobytu K. C. – S. gminie, która przyzna świadczenie w miejscu pobytu – w trybie art. 101 ust. 7 u.p.s.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą o pomocy społecznej reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Natomiast w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).
Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. Przy czym, w przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 172), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że miejsce stałego zameldowania K. C. –. S. znajduje się w Radomiu. Obecnie jest osobą bezdomną i od 20 stycznia 2023 r. przebywa w Centrum Pomocy Bliźniemu [...] w Schronisku dla Osób Bezdomnych w O. Należy zaznaczyć, że tego rodzaju pomieszczenia mieszkalne nie są lokalami mieszkalnymi zgodnie z w/w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, o czym wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny. Nie zamieszkuje ona zatem w lokalu mieszkalnym służącym zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Tym samym spełnia warunki uznania za osobę bezdomną wyrażone w art. 6 pkt 8 u.p.s. Z kolei, zgodnie z art. 101 u.p.s., w przypadku osób bezdomnych nie ma znaczenia miejsce zamieszkania, tym samym nie bada się zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
Wobec powyższego należy uznać, że K. C. – S. w rozumieniu powyższych przepisów jest osobą bezdomną. W konsekwencji, skoro jej ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały znajdowało się na terenie miasta Radom, to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. należy uznać, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o udzielenie pomocy w formie schronienia w Schronisku dla Osób Bezdomnych jest Prezydent Miasta Radomia. Jednakże w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu, Prezydent Miasta Radomia podniósł, że zastosowanie w sprawie ma art. 101 ust.3 u.p.s. Należy zatem rozważyć, czy zachodziła konieczność zastosowania wskazanego przepisu.
Należy podkreślić, że sytuacje, do których ma zastosowanie regulacja art. 101 ust. 3 u.p.s. występują wówczas, gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 1 lub ust. 2 u.p.s., choćby wskutek braku mieszkania, niepełnosprawności, niezdolności do pracy z powodu choroby, aktualnego stanu zdrowia, całkowitego uzależnienia egzystencji strony od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu. Ustalając zatem istnienie przesłanek z art. 101 ust. 3 u.p.s. należy zbadać: po pierwsze, czy sytuacja osobista i majątkowa osoby bezdomnej ubiegającej się o świadczenie na tyle odbiega od niedostatku środków utrzymania występującego w innych tego rodzaju sprawach, że pozwala na przyjęcie, iż zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony i po drugie, czy z uwagi na charakter sprawy wnioskodawcy, można ją zakwalifikować jako niecierpiącą zwłoki.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że potrzeby K. C. – S. zostały zabezpieczone przez zapewnienie specjalistycznej opieki w Stowarzyszeniu [...] - Schronisku dla Osób Bezdomnych w O., a zatem jej sprawy nie można zakwalifikować jako niecierpiącej zwłoki. Podobnie, z faktu udzielenia pomocy społecznej stronie, która znalazła się na terenie gminy objętej zakresem właściwości działania organu pomocy społecznej, nie można wnioskować konieczności udzielania dalszej pomocy takiej stronie na przyszłość, o ile możliwe jest ustalenie organu właściwego na gruncie przepisów regulujących właściwość ustawową organów (por. postanowienie NSA z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt I OW 111/10).
Nie można zatem przyjąć, że zachodzą przesłanki do zastosowania przepisu art. 101 ust. 3 u.p.s. Dlatego właściwość miejscową gminy w sprawie należy ustalić, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., według miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały.
W konsekwencji uznać należy, że skoro ostatnie miejsce zameldowania K. C. – S. na pobyt stały znajdowało się na terenie miasta Radomia, to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o udzielenia pomocy w formie schronienia w Schronisku dla Osób Bezdomnych, jest Prezydent Miasta Radomia.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.