Postanowienie NSA z 10 października 2023 r., I OW 95/23

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 10 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Głogowa z 17 marca 2023 r. nr ŚR 16.17.426.10.03.6.AMch.2017 o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Głogowa a Prezydentem Miasta Wrocławia w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku A. K.-B.

Sprawa

w sprawie przyznania ulgi w spłacie dotyczącej rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Głogowa jako organ właściwy w sprawie.

Skład

Sędzia NSA Jolanta Rudnicka przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia NSA Karol Kiczka
Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński

Uzasadnienie

Wnioskiem z 17 marca 2023 r., Prezydent Miasta Głogowa wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem, a Prezydentem Miasta Wrocławia w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. K.-B. (dalej: "Wnioskodawczyni") w sprawie przyznania ulgi w spłacie dotyczącej rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wniosku Prezydent Miasta Głogowa wskazał, że pismem z 17 lutego 2023 r. Wnioskodawczyni zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Głogowie o przyznanie ulgi w spłacie dotyczącej rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego ustalonego decyzją Prezydenta Miasta Głogowa z 9 stycznia 2017 r. nr ŚR 16.17.426.42.01.AMch.2017. We wniosku podała, że zamieszkuje we Wrocławiu. Dlatego też, pismem z 24 lutego 2023 r., na podstawie art. 19 i art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2185., dalej: "k.p.a.") przekazał ww. wniosek zgodnie z właściwością miejscową do Prezydenta Miasta Wrocławia. Uzasadniając powyższe wskazał, że przy ustalaniu organu właściwego w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Dodatkowo Prezydent Miasta Głogowa wskazał, że Wnioskodawczyni w chwili obecnej pobiera świadczenie pielęgnacyjne z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu i w związku z powyższym Prezydent Miasta Głogowa wystąpił o dokonywanie potrąceń nienależnych pobranych świadczeń z bieżąco wypłacanych świadczeń. Prezydent Miasta Głogowa wskazał także, że pismem z 3 marca 2023 r. - Prezydent Miast Wrocławia zwrócił mu podanie uznając, że nie jest organem właściwym do załatwienia wniosku.

W związku z powyższym wniósł o wskazanie Prezydenta Miast Wrocławia jako organu właściwego do rozpatrzenia złożonego wniosku.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent Miasta Wrocławia, pismem z 27 kwietnia 2023 r., wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Głogowa jako organu właściwego do załatwienia sprawy. W uzasadnieniu swojego stanowiska przytoczył art. 30 ust. 9 u.ś.r. oraz wskazał, że dla oceny żądania zawartego we wniosku Prezydenta Miasta Głogowa kluczowe jest powiązanie przez ustawodawcę kompetencji do udzielania ulgi z faktem wydania decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W jego ocenie, gdyby było inaczej, ustawodawca poprzestałby na sformułowaniu "organ właściwy" bez żadnych dodatkowych określeń. Fakt użycia tych określeń oznacza, że wolą ustawodawcy było przekazanie kompetencji do decydowania o uldze temu organowi, który zdecydował o obciążeniu strony obowiązkiem zwrotu świadczeń.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.

Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.).

Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Głogowa, a Prezydentem Miasta Wrocławia w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy o przyznanie ulgi w spłacie dotyczącej rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Wniosek jest dopuszczalny, gdyż ww. organy nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia.

Naczelny Sąd Administracyjny na wstępie swoich rozważań wskazuje, że art. 3 pkt 11 u.ś.r. stanowi, że przez organ właściwy rozumieć należy wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o te świadczenie lub je otrzymującej. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zauważyć też należy, że w art. 30 u.ś.r. brak jest wyraźnej regulacji, która normowałaby podstawę do ustalenia właściwości do orzekania w sprawach nienależnie pobranych świadczeń. Wskazany przepis pod względem legislacyjnym wskazuje zatem istotne braki.

Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając w pełni stanowisko wyrażane w orzecznictwie stwierdza, że przepisy te interpretować należy z uwzględnieniem wykładni funkcjonalnej i celowościowej, a także systemowej. Celem przytoczonej regulacji jest bowiem zapewnienie jednoznaczności co do organów właściwych w sprawie. Ich funkcją jest natomiast uczynienie postępowań administracyjnych prowadzonych w trybie ustawy o świadczeniach rodzinnych bardziej efektywnymi poprzez zapobieganie podważaniu, skuteczność realizacji celów ustawy, w tym także skuteczności egzekwowania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, przez zmiany właściwości organu, wywołane przykładowo zmianą miejsca zamieszkania wnioskodawcy.

Zatem "miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne" jest tym miejscem, które osoba ta zamieszkuje lub zamieszkiwała w okresie relewantnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania świadczenia rodzinnego. Późniejsza zmiana miejsca zamieszkania jest natomiast irrelewantna dla sprawy przyznanego świadczenia rodzinnego dla tego okresu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2017 r., sygn. akt I OW 91/17 i z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I OW 150/17, postanowienie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").

Organem właściwym, o którym mowa art. 3 pkt 11 u.ś.r., w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie świadczeń rodzinnych, pozostaje zatem ten właśnie organ bez względu na to, czy w jego toku osoba ubiegająca się o świadczenie dokona zmiany swego miejsca zamieszkania. Tak też należy traktować organ właściwy, o którym mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r.

Jedynie zaznaczyć w tym miejscu należy, że odmienne tę kwestię unormowano w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1565, dalej: "u.p.p.w.d."). Art. 20 ust.

4. u.p.p.w.d. przewiduje bowiem zmianę właściwości organu w związku ze zmianą miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze. W przepisie tym określa się wyraźnie, że zmiana miejsca zamieszkania osoby pobierającej świadczenie wychowawcze ma wpływ na właściwość organu. Określa się nadto jakie kompetencje otrzymuje organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze. Organ ten realizuje przyznane świadczenie wychowawcze (...), jest uprawniony do uchylenia, zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, w tym ustalonego decyzją, oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych. Natomiast z brzmienia art. 25 ust. 10 u.p.p.w.d. wynika, że właściwość organu w sprawach umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia płatności kwot nienależnie pobranych świadczeń nie jest już uzależniona od miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze lecz od właściwości organu, który wydał decyzję w sprawie nienależenie pobranych świadczeń.

Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie kwestii właściwości w sprawie o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkowe, a podyktowane tym, że o umorzeniu orzeka organ wykonawczy tej gminy, która orzekła o tym, że było ono nienależne. Celem takiego unormowania było wykluczenie sytuacji, w której o należnościach jednej gminy decydowałby organ wykonawczy innej gminy (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 2033/18, źródło CBOSA).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy oznacza to, że organem właściwym w sprawie rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego jest Prezydent Miasta Głogowa.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, mając za podstawę art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.