Postanowienie NSA z 24 października 2018 r., I OW 99/18

Sąd

Dnia 24 października 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 24 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej

Sprawa

sprawy z wniosku Burmistrza Miasta i Gminy S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy S. a Burmistrzem B.a w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H. R. o przyznanie zasiłku stałego i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz dofinasowanie pobytu w Ośrodku dla Bezdomnych w Ł. postanawia wskazać Burmistrza B. jako organ właściwy w sprawie

Skład

Sędzia NSA Zygmunt Zgierski przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia NSA Jolanta Sikorska
Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik

Uzasadnienie

I OW 99/18

Burmistrz Miasta i Gminy S., działając na podstawie art. 22 § 1 k.p.a. oraz art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), dalej p.p.s.a., wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy S. a Burmistrzem B. poprzez wskazanie Burmistrza B. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku H. R. o przyznanie zasiłku stałego i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz dofinasowanie pobytu w Ośrodku dla Bezdomnych w Ł..

W uzasadnieniu Burmistrz Miasta i Gminy S. wskazał, że do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynął wniosek H. R., przebywającego w Ośrodku dla Bezdomnych w Ł., o przyznanie zasiłku stałego, opłacenie składek na ubezpieczenie zdrowotne, dofinasowanie pobytu w Ośrodku dla Bezdomnych w Ł., przekazany przez Ośrodek Pomocy Społecznej w B. na podstawie art. 65 §1 k.p.a.

Z dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że H. R. od [...] stycznia 2018 r. przebywa w Ośrodku dla Bezdomnych w Ł. (Gmina B.), gdzie został przewieziony ze Szpitala Klinicznego [...] w W., gdzie przebywał w okresie od [...] stycznia 2018 r. do [...] stycznia 2018 r. Organ podniósł, że H. R. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w B. wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, co wskazuje na jego zamieszkiwanie na terenie Gminy B. W wywiadzie środowiskowym brak jest informacji, gdzie wcześniej poza Gminą B. mieszkał, gdzie pracował, gdzie korzystał ze świadczeń przed przybyciem do Ośrodka dla Bezdomnych w Ł., a zwłaszcza, gdzie było jego centrum życia osobistego.

Organ poniósł także, że Ośrodek Pomocy Społecznej w B., przekazując wniosek, wskazał m.in., że H. R. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.), dalej ustawa i nie jest nigdzie zameldowany. Tymczasem pracownik socjalny Ośrodka Pomocy Społecznej w S. ustalił, że H. R. jest zameldowany na pobyt stały pod adresem S., ul. [...] od [...] października 1988 r. Ponadto w trakcie rozmowy z jego matką – A. R., ustalono, że syn ma możliwość zamieszkania w domu rodzinnym. Nie można więc uznać H. R. za osobę bezdomną, gdyż posiada on stałe zameldowanie w lokalu, w którym ma możliwość zamieszkania.

Z informacji przekazanych przez A. R. wynika, że syn od kilkunastu lat zamieszkuje poza domem, matka nie jest w stanie podać dokładnego adresu, niemniej jednak wskazała okolice W. jako miejsce, gdzie koncentrowało się jego życie, tj. gdzie syn wynajmował mieszkanie, podejmował prace, z których się utrzymywał (jego życie koncentrowało się poza S.). Z rodziną kontaktował się sporadycznie w formie telefonicznej, nie wiązał swojej przyszłości z S..

Ustalone okoliczności stwarzają zatem podstawy do stosowania art. 101 ust. 1 tej ustawy, przyjmując kryterium miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Burmistrz B. wniósł o ustalenie, że organem właściwym do rozpoznania sprawy z wniosku H. R. jest Burmistrz Miasta i Gminy S. Organ wskazał, że wnioskodawca nie przebywa od [...] kwietnia 2018 r. w Ośrodku dla Bezdomnych w Ł. - został stamtąd wydalony z uwagi na spożywanie alkoholu. Miejsce jego pobytu nie jest znane, z okoliczności sprawy wynika, że prowadzi wędrowniczy tryb życia i w większości przebywa na terenie miasta W. lub w jego pobliżu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy S. a Burmistrzem B.. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku H. R. o przyznanie zasiłku stałego i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz dofinasowanie pobytu w Ośrodku dla Bezdomnych w Ł. Punktem wyjścia do rozważań stanowią przepisy art. 101 ustawy, które określają właściwość miejscową organów w sprawach z zakresu pomocy społecznej.

Stosownie do art. 101 ust. 1 ustawy właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z art. 101 ust. 2 wynika zaś, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z kolei art. 101 ust. 3 ustawy stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.

Przede wszystkim nie można uznać H. R. za osobę bezdomną. Pojęcie osoby bezdomnej zostało zdefiniowane w art. 6 ust. 8 ustawy - jest nią osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

H. R. jest zameldowany na pobyt stały u matki, pod adresem S., ul. [...]. Nie spełnia zatem warunków do uznania go za osobę bezdomną określonych w pierwszej części tego przepisu. Także brzmienie drugiej jego części nie pozwala na takie przyjęcie. Wprawdzie w dacie złożenia wniosku nie zamieszkiwał pod adresem stałego zameldowania, ale nie ulega wątpliwości, że taką możliwość ma - wynika to z oświadczenia jego matki.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie zachodziły także przesłanki do zastosowania art. 101 ust. 3 ustawy. Wyjątkowy charakter tego przepisu pozwala na ustalenie innej właściwości miejscowej organu tylko wówczas, gdy sytuacja osobista strony odbiega od powszechnie występującego w tego rodzaju sprawach niedostatku środków utrzymania lub trudnej sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o świadczenie. O przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą można też mówić w kontekście podjęcia przez stronę działań zmierzających do związania swojego ośrodka życia z danym miejscem pobytu w celu stabilizacji życiowej.

Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach kodeksu cywilnego. Przepis art. 25 k.c. stanowi, że miejscem zamieszkania osoby jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu można mówić więc wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem aktywności życiowej danej osoby fizycznej.

Odnosząc ten stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy zwrócić uwagę, że H. R., składając wniosek o przyznanie zasiłku stałego i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz dofinasowanie pobytu w Ośrodku dla Bezdomnych w Ł., zamierzał tam koncentrować swoje sprawy życiowe. Świadczy po tym również okoliczność złożenia w Ośrodku Pomocy Społecznej w B. wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Pozwala to na przyjęcie, że to w B., a nie w S., chce koncentrować swoją aktywność życiową.

Wobec tego stwierdzić należy, że to Burmistrz B. jest właściwy do rozpatrzenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz dofinasowanie pobytu w Ośrodku dla Bezdomnych w Ł. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.