Uzasadnienie
Wnioskiem z 2 maja 2024 r. Prezydent Miasta B. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pomiędzy Prezydentem Miasta B., a Burmistrzem Miasta A. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S. O. (dalej jako: "zainteresowany") o przyznanie zasiłku celowego i wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta A. jako organu właściwego w sprawie.
W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że zainteresowany jest obywatelem Ukrainy, jest bezdomny, przebywa na terytorium Polski od 2019 r. W dniu 16 grudnia 2023 r. został przyjęty w trybie nagłym do B. Centrum Onkologii-Szpitala Miejskiego w B., następnie od 20 grudnia 2023 r. do 20 lutego 2024 r. był hospitalizowany w Wojewódzkim Szpitalu Psychiatrycznym w A. W kwestionariuszu wywiadu środowiskowego z 17 stycznia 2024 r. zainteresowany zwrócił się o pomoc finansową na zakup środków czystości, biletu oraz uzyskanie paszportu. W uzasadnieniu podniesiono również, że z uwagi na to, że zainteresowany jest osobą bezdomną oraz nie ma żadnego miejsca zameldowania na pobyt stały, przepis art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2024.1283 t.j., dalej również jako "ups") nie będzie mieć zastosowania, a zastosowanie znajdzie art. 21 § 1 ust. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 t.j., dalej jako "kpa").
W odpowiedzi na wniosek, Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w A. poinformował jedynie, że nie dysponuje żadnymi aktami administracyjnymi związanymi z tą sprawą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 kpa, spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.
Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2024.1283 t.j.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Ust. 2a powyższego przepisu przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Ponadto, zgodnie z art. 101 ust. 6 ups, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki.
Zgodnie z art. 6 ust. 8 ups osobą bezdomną jest osoba niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych.
Jak wynika z akt administracyjnych zainteresowany jest osobą bezdomną od 2015 r., wcześniej zamieszkiwał w pomieszczeniach niemieszkalnych na terenie miejscowości W. Nigdy nie był zameldowany na pobyt stały na terenie Polski. Zainteresowany spełnia więc przesłanki do uznania go za bezdomnego w rozumieniu ups. W konsekwencji żaden z przepisów ups określających właściwość miejscową gminy do rozpoznania jego wniosku nie znajdzie zastosowania i należy odwołać się do regulacji ogólnych (por. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 101). Zgodnie z art. 14 ups w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy kpa.
Stosownie zatem do art. 21 § 1 pkt 3 kpa, właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się: według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron, jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Przyjmując na podstawie przedstawionych okoliczności, że zainteresowany nie posiada miejsca zamieszkania w kraju, w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j.), w następnej kolejności właściwość miejscową należy ustalić w oparciu o miejsce pobytu strony. W przedstawionych okolicznościach również nie jest to możliwe, bowiem jak wynika z akt administracyjnych zainteresowany opuścił szpital w A. w dniu 20 lutego 2024 r. i nie jest znane miejsce jego aktualnego pobytu.
W dalszej kolejności, stosownie do art. 21 § 2 kpa, jeżeli w sposób opisany w art. 21 § 1 kpa również nie można ustalić właściwości miejscowej, sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania, a w przypadku nieustalenia takiego miejsca - do organu właściwego dla obszaru dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy. Na gruncie niniejszej sprawy niewątpliwie zdarzeniem powodującym wszczęcie postępowania było złożenie przez zainteresowanego wniosku o przyznanie zasiłku celowego - zainteresowany przebywał wówczas w szpitalu w A. - a zatem na podstawie art. 21 § 2 kpa, organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Burmistrz Miasta A. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.