Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu J. M. wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1183/11, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Od tego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1183/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówił zwolnienia z kosztów sądowych.
Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, iż skarżący uzyskuje wraz z żoną stały dochód w postaci emerytury wysokości 11850 złotych miesięcznie, posiada dom mieszkalny o powierzchni 90 m2, oraz samochody osobowe: Volkswagen Polo, Nissan Sunny, Citröen Berlingo oraz ciągnik. Ponadto Sąd wskazał, że mimo iż skarżący podniósł we wniosku, że wraz z żoną wymagają stałego leczenia oraz kosztownych rehabilitacji – to jednak nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających tą okoliczność (np. zaświadczeń lekarskich, rachunków za leki itp.). W ocenie Sądu nie można zatem uznać, że wnioskodawca jest osobą pozbawioną zupełnie środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy.
Wobec tego Sąd pierwszej instancji uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na stwierdzenie, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie, które to koszty na obecnym etapie postępowania sprowadzają się jedynie do wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł.
Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia 10 listopada 2011 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w uzasadnieniu postanowienia tegoż Sądu z dnia 6 października 2011 r., o którym mowa powyżej, w ten sposób, że zamiast kwoty emerytury w wysokości "11850 zł" powinna być kwota "1850 zł".
Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2011 r. przyznające prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmawiającym przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie skarżący złożył zażalenie, w którym podniósł, że dom o powierzchni 90 m2 jest własnością syna oraz wyraził zdziwienie, że sąd przyjął, iż otrzymuje on emeryturę w wysokości 11850 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl § 2 tego przepisu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast § 3 powołanego przepisu stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W tym miejscu zasadnym będzie zatem przypomnienie o zasadzie wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo.
Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.
W związku z tym, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania, czyli wpisu od skargi w kwocie 200 zł.
W odniesieniu do argumentu zażalenia, że Sąd błędnie przyjął wysokość emerytury skarżącego wskazać należy, że – jak wynika z akt sprawy – postanowieniem z dnia 10 listopada 2011 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w uzasadnieniu postanowienia tegoż Sądu z dnia 6 października 2011 r., w ten sposób, że zamiast kwoty emerytury w wysokości "11850 zł" powinna być kwota "1850 zł". Odpis tego postanowienia skarżący otrzymał w dniu 21 listopada 2011 r., a odbiór pokwitowała własnoręcznym podpisem jego żona.
Wobec powyższego uznać należy, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego z dnia 6 października 2011 r. nie narusza przepisów obowiązującego prawa.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.