Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 594/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił wniosek M. D. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
W uzasadnieniu podano, że wyrokiem z dnia 25 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. D. na w/w decyzję.
W dniu 5 kwietnia 2016 r. do Sądu wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2016 r. ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu.
Pismem z dnia 26 kwietnia 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Katowicach zawiadomiła Sąd, iż w sprawie niniejszej wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata L. N. W dniu 9 maja 2016 r. aplikant adwokacki M. P. z upoważnienia adwokata L. N. przeglądała akta sądowe i administracyjne w niniejszej sprawie.
Pismem z dnia 24 maja 2016 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2016 r., jednocześnie załączając skargę kasacyjną. W piśmie pełnomocnik podniósł, że zarządzenie o wyznaczeniu zostało mu doręczone w dniu 29 kwietnia 2016 r., tj. już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 88 P.p.s.a. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jako spóźniony.
Sąd I instancji przytaczając art. 86 § 1 P.p.s.a. i art. 87 § 1, 2 i 4 P.p.s.a. podał, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu i równocześnie dokonać czynności, której strona nie dokonała w terminie. Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (art. 88 P.p.s.a.).
Sąd I instancji podał, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć zastosowanie jedynie wtedy, gdy wszystkie określone w nich przesłanki zostaną spełnione łącznie, tj. wniesienie wniosku w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu, dopełnienie (wraz z wnioskiem) czynności, dla której był ustanowiony termin oraz brak winy w uchybieniu terminu.
Badając wskazane wyżej przesłanki przywrócenia terminu Sąd I instancji stwierdził, że wraz z wnioskiem pełnomocnik dopełnił czynności, której nie dokonano w terminie – wniósł bowiem skargę kasacyjną. W ocenie Sądu pełnomocnik strony skarżącej nie ponosi także winy w uchybieniu terminu, skoro o fakcie wyznaczenia go dowiedział się już po upływie terminu przewidzianego do wniesienia skargi kasacyjnej.
Sąd I instancji podał, że do rozważenia ze wskazanych pozytywnych przesłanek przywrócenia terminu pozostała przesłanka złożenia wniosku w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu. Pełnomocnik strony skarżącej we wniosku o przywrócenie terminu nie wskazał dnia, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu. Jednak z faktu, że upoważniony przez pełnomocnika aplikant adwokacki przeglądał akta w dniu 9 maja 2016 r. (k. 57-58) można wnioskować, że przynajmniej w tej dacie ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro bowiem aplikant adwokacki jest osobą, którą profesjonalny pełnomocnik posługuje się przy wykonywaniu czynności, to pełnomocnik ten odpowiada jak za własne działanie lub zaniechanie za działania i zaniechania aplikanta (M. Grego-Hoffmann, Rola pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym, LEX 2012). Można więc stwierdzić, że dnia 9 maja 2016 r., a więc w dziesiątym dniu od otrzymania zawiadomienia o wyznaczeniu, pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy i mógł rozpocząć prace nad skargą kasacyjną.
Ustalenie daty ustania przyczyny uchybienia terminu ma znaczenie dla oceny spełnienia ostatniej z wymienionych przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej – przesłanki złożenia wniosku w ciągu siedmiu dni od czasu ustania tej przyczyny.
Sąd I instancji przytaczając orzecznictwo sądów administracyjnych podał, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego przez sąd w postępowaniu międzyinstancyjnym ustaje w dniu, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. A zatem, skoro zapoznanie się z aktami miało miejsce w dniu 9 maja 2016 r., to pełnomocnik miał możliwość wniesienia skargi kasacyjnej jeśli nie tego samego dnia, to przynajmniej dzień później. Z dniem, w którym wniesienie środka zaskarżenia stało się możliwe, ustała przyczyna uchybienia terminowi i jednocześnie rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.
Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu, wniesiony do Sądu w dniu 25 maja 2016 r. był spóźniony co najmniej o osiem dni. Jeśli przyjąć, że ze względu na czas potrzebny do sporządzenia skargi kasacyjnej jej wniesienie stało się możliwe 10 maja 2016 r., a więc dzień po zapoznaniu się z aktami sprawy, to siedmiodniowy termin upływał 17 maja 2016 r.
We wniosku pełnomocnik strony skarżącej odwołał się do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2005 r., sygn. akt I FZ 198/06, zwracając uwagę, że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzeczniczym przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje w dniu, w którym adwokat miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Treść tego orzeczenia nie stoi jednak w sprzeczności z orzeczeniem wydanym w niniejszej sprawie. Pełnomocnik co prawda złożył wniosek i dokonał czynności w terminie 30 dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu, jednak przesłanka rzeczywistej możliwości wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy zaktualizowała się wcześniej.
Sąd I instancji podał, że sprawa została wszczęta w dniu 10 czerwca 2015 r. (dzień wniesienia skargi), a zatem należało stosować do niej poprzedni stan prawny – sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Nowelizacja w analizowanym zakresie wprowadziła istotne zmiany, m.in. że termin do wniesienia skargi kasacyjnej w przypadku ustanowienia w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika biegnie od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu. W niniejszym postępowaniu jednak, jako wszczętym przed graniczną datą 15 sierpnia 2015 r., należało stosować poprzedni stan prawny.
W zażaleniu M. D. zaskarżył powyższe postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu na rzecz pełnomocnika, które nie zostały opłacone w całości ani w części.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj:
- 1) art. 86 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 87 § 1 P.p.s.a polegające na przyjęciu, że ustanowiony pełnomocnik z urzędu posiadał realną możliwość wniesienia skargi kasacyjnej w dniu zapoznania się z aktami sprawy lub przynajmniej dzień później, a zatem siedmiodniowy termin do przywrócenia terminu wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie upłynął w dniu 17 maja 2016 r., pomimo iż ze względu na okoliczność, iż wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść prawidłowo skonstruowaną skargą kasacyjną, której stworzenie w ciągu doby jest nierealne, zatem nie można mówić o ustaniu przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie 7 dni od daty zapoznania się z aktami sprawy w czytelni;
- 2) art. 87 § 2 p.p.s.a polegające na przyjęciu, iż we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobniono okoliczności, wskazującej na brak winy w uchybieniu terminu, podczas gdy wskazano w jego treści, iż pełnomocnik został wyznaczony po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a zarówno pełnomocnik jak i strona nie ma wpływu na termin jego ustanowienia, zatem uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że chybione jest stanowisko Sądu, że pełnomocnik posiadał realną możliwość wniesienia skargi kasacyjnej w tym samym dniu, w którym przeglądał akta, ewentualnie dzień później. We wskazanym dniu pełnomocnik miał możliwość wykonania fotokopii, natomiast zapoznanie się z treścią akt sprawy oraz opracowanie osnowy pisma, w tym podstaw kasacyjnych oraz zarzutów musiało zająć co najmniej kilkanaście dni. Konstruując skargę kasacyjną pełnomocnik musi zapoznać się z aktami sądowymi, aktami organu I instancji oraz aktami organu II instancji. Podkreślenia wymaga, iż pełnomocnik został uprzedzony listownie przez skarżącego, iż ten nie będzie przebywał w kraju dłużej niż miesiąc tuż przed zapoznaniem się z aktami sprawy, zatem nie miał możliwości uzyskania informacji o sprawie bezpośrednio od klienta.
Zdaniem skarżącego wskazanie, iż pełnomocnik został wyznaczony po terminie ustawowym do wniesienia skargi kasacyjnej oraz fakt wniesienia wniosku o przywrócenie terminu wraz ze skargą w kilkanaście dni po zapoznaniu się z aktami przez pełnomocnika, przy zachowaniu terminu 30-dniowego od dnia zawiadomienia o wyznaczeniu jest wystarczającą okolicznością uprawdopodobniającą istnienie trwania stałej przeszkody trwającej w sposób ciągły do dnia wniesienia skargi.
Powołując się na orzecznictwo NSA, skarżący podniósł, że nie można przyjmować, że ww. siedmiodniowy termin rozpoczyna bieg od daty, w której pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy. Sam wgląd do akt sądowych i dołączonych do nich akt administracyjnych nie może bowiem świadczyć o tym, że dokonujący tej czynność pełnomocnik w tym samym dniu powinien sporządzić skargą kasacyjną. Z uwagi bowiem na charakter tego pisma (jak również opinii o braków podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej), stopień skomplikowania sprawy, konieczność przeprowadzenia dodatkowych konsultacji z mocodawcą, czy też dokonania bardziej szczegółowej analizy zawartych w aktach dokumentów, której niejednokrotnie nie można dokonać w czytelni akt, sporządzenie skargi kasacyjnej może trwać dłuższy okres czasu. Ta okoliczność musi zatem również zostać wzięta pod uwagę przez sąd rozpoznający wniosek.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oprócz złożenia wniosku w tej kwestii, warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest również łączne spełnienie następujących przesłanek: pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu oraz strona ma obowiązek uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak jej winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 P.p.s.a.).
W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, tj. wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, podkreślenia wymaga, co już wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 P.p.s.a., "dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 87 § 1 P.p.s.a.), jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu do występowania w sprawie" (por. postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06).
Przyjęta w orzecznictwie koncepcja, zaakceptowana przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, z jednej strony gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, z drugiej zaś nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA z dnia: 14 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 125/09; 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I OZ 426/12; 19 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 612/12).
W rozpatrywanej sprawie, ustanowiony z urzędu pełnomocnik, o wyznaczeniu do reprezentowania skarżącego dowiedział się w dniu 29 kwietnia 2016 r. Wniosek o przywrócenie terminu złożył w dniu 25 maja 2016 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dochowany w tej sytuacji został termin na jego złożenie. Dokonano również czynności, której terminowi uchybiono, tj. wraz z wnioskiem złożono skargę kasacyjną. W ocenie Sądu okoliczności wskazane przez pełnomocnika dają podstawę do przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej, albowiem zachowany został termin do wniesienia skargi kasacyjnej.
Wobec powyższego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podlega uwzględnieniu.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 1 i § 2 w zw. z art. 188 i art. 86 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.