Postanowienie NSA z 6 lipca 2017 r., I OZ 1102/17

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. K. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SAB/Po 118/16 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego

Sprawa

w sprawie ze skargi K. K. na bezczynność Starosty Poznańskiego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 2 marca 2017 r., sygn. akt II SAB/Po 118/16 (dalej wyrok z 2 marca 2017 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w punkcie IV. zasądził od Starosty [...] na rzecz skarżącego K. K. kwotę 120 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono w punkcie IV sentencji wyroku nie uwzględniając kosztów związanych z przesłaniem skargi z uwagi na brak udokumentowania wydatków w tym zakresie. Orzekając o wysokości kosztów postępowania Sąd miał na względzie fakt, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 r., dalej ppsa) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jak wynika z tego przepisu zasadą jest ponoszenie przez każdą ze stron kosztów związanych z własnym udziałem w sprawie. Ustawodawca przewidział również zwrot kosztów między stronami zgodnie z zasadą rezultatu i np. w art. 201 ppsa wskazał, że zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu, także w przypadku umorzenia postępowania, z uwagi na dokonanie przez organ autokontroli. Wskazany wyżej przepis znajduje zastosowanie w przypadku, gdy w wyniku wniesienia skargi na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania, organ wyda akt lub podejmie czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do którego pozostawał w bezczynności, przewlekłości. O powyższym przesądziła uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.11.2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009/4/63. Do takich kosztów zalicza się wpis (art. 211 i art. 212 § 1 ppsa), który w niniejszej sprawie wyniósł 100 zł i wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804, dalej rozporządzenie) stawka minimalna w sprawie przed sądem administracyjnym o bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej wynosi 480 zł. Rozważając kwestię złożonego wniosku o zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego wg norm przepisanych Sąd I instancji uznał, że uzasadniony był wniosek o zwrot poniesionych kosztów jedynie w części, tj. w zakresie kwoty 120 zł. Stanowisko Sądu oparte zostało na ww. przepisach wskazujących na stosowanie zasady rezultatu przy uwzględnieniu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw oraz na podstawie art. 206 ppsa, który umożliwia w uzasadnionych przypadkach odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek wskazany w art. 206 ppsa a przeciw zasądzeniu całości kosztów przemawiają wątpliwości co do uznania kosztów pełnomocnika za niezbędne do celowego dochodzenia praw przez skarżącego. Wprawdzie ustawa o dostępie do informacji publicznej nie zezwala na badanie interesu prawnego czy faktycznego przy ocenie składanego wniosku (art. 5 ust. 2 udip), to jednak przy ocenie zasadności żądania zwrotu kosztów, które mają mieć charakter kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw ta ocena jest nie tylko dopuszczalna ale i konieczna. Skarżący domagał się informacji dotyczącej ilości wniosków o dostęp do informacji publicznej złożonych w organie w określonym czasie. Sądowi I instancji wiadomo z urzędu, że wniosek taki nie był złożony tylko do Starosty [...] ale i do wielu innych starostw. W tutejszym wydziale rozpoznawanych było już kilka spraw ze skarg skarżącego o prawie identycznym brzmieniu, które nie były skomplikowane ani pod względem prawnym, ani faktycznym i dotyczyły w istocie sprawy błahej. Zarówno ustawa o udostępnieniu informacji publicznej jak i przewidziane w art. 61 Konstytucji prawo obywateli do dostępu do informacji publicznej w swej istocie dotyczy ochrony takiego dobra wspólnego jakim jest – mówiąc najogólniej – kontrola społeczna nad działalnością władzy publicznej. Nie ma służyć zaspokojeniu indywidualnego interesu wnioskodawcy, czy celom zarobkowym. Przy tak sformułowanej informacji jak w niniejszej sprawie, czyli dotyczącej podania jedynie ilości wniosków, które wpłynęły do organu trudno doszukać się realizacji tego nadrzędnego dobra jakim jest kontrola społeczna nad działalnością władzy publicznej. Z uwagi na całokształt okoliczności takich jak: ilość identycznych spraw wnoszonych przez skarżącego reprezentowanych przez tego samego pełnomocnika zamieszkałego pod tym samym adresem, nieskomplikowaną treść skargi, merytoryczną zawartość wniosku wskazującą na jego błahość i wywołującą wątpliwość co do celu uzyskania tego typu informacji, zachowanie organu, który niezwłocznie po wniesieniu skargi udzielił odpowiedzi i treść wyroku w kontekście zgłoszonych żądań, Sąd I instancji uznał, że w sprawie zaszły uzasadnione wątpliwości uprawniające do zasądzenia zwrotu jedynie części żądanych kosztów. W § 18 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość ustalenia przez pełnomocnika niższych niż stawki minimalne kosztów a nawet zrezygnowania z nich w całości z uwagi na sytuację rodzinną, majątkową klienta czy też rodzaj sprawy. Skoro ustawodawca w ww. rozporządzeniu przewidział możliwość ustalenia niższych stawek przez samego pełnomocnika nie ma podstaw, by i sąd na podstawie art. 206 ppsa nie miał podstaw do zastosowania przy ustalaniu kosztów stawek niższych niż stawki minimalne z tego powodu.

Zażalenie na postanowienie zawarte w punkcie IV (czwartym) wyroku z 2 marca 2017 r. wniósł K. K. (dalej skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika radcę pr. A. K. (dalej pełnomocnik skarżącego). W zażaleniu skarżący podniósł, że doszło do naruszenia art. 200, 201 § 1, art. 206 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 15 ust. 1-3, § 16 zd. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804). Od zażalenia z 18 kwietnia 2017 r. skarżący nie uiścił wpisu.

Zaskarżonym zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SAB/Po 118/16 (dalej zarządzenie z 26 kwietnia 2017 r.) Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wezwał pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na zawarte w punkcie IV wyroku z 2 marca 2017 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania w kwocie 100 zł, stosownie do treści § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm., dalej rozporządzenie Rady Ministrów; k. 42, 47 akt II SAB/Po 118/16).

Zarządzenie z 26 kwietnia 2017 r. stało się przedmiotem zażalenia pełnomocnika skarżącego do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wnosi o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości. Skarżący zarzucił zarządzeniu naruszenie art. 220 § 1 i 3, art. 230 § 1 i 2 ppsa, i § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia w zw. z art. 227 § 1 i 2 ppsa przez ich niewłaściwe zastosowanie przez wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia, od którego nie pobiera się opłat sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej (art. 194 § 1 pkt 9 ppsa).

Jak stanowi art. 220 § 1 ppsa sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Zgodnie z art. 227 § 1 i 2 ppsa od zażaleń na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy, nie pobiera się opłat sądowych.

W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł zażalenie z 18 kwietnia 2017 r. na postanowienie w przedmiocie orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania, zawarte w punkcie IV wyroku z 2 marca 2017 r. Zażalenie to wniesione zostało w trybie art. 194 § 1 pkt 9 ppsa. Do tego zażalenia nie ma zastosowania wyłączenie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego określone w art. 227 § 1 ppsa. Przedmiotowe wyłączenie odnosi się bowiem jedynie do zarządzeń i postanowień wydawanych w przedmiocie kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i zwrotów wydatków (art. 211 ppsa). Skarżący zaskarżył zaś postanowienie wydane na podstawie art. 205 § 2 ppsa, w którym orzeczono o obowiązku zwrotu kosztów postępowania, tj. poniesionych przez stronę kosztów sądowych (zarzucając naruszenie art. 200, 201 § 1, art. 206 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 15 ust. 1-3, § 16 zd. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - Dz. U. z 2015 r. poz. 1804).

Podkreślenia wymaga, że pojęcie kosztów sądowych jest węższe niż pojęcia kosztów postępowania. Ponieważ określony w art. 227 § 2 ppsa wyjątek od zawartej w art. 199 ppsa zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie, dotyczy pojęcia węższego, to brak jest podstaw do szerokiej interpretacji powołanego przepisu i przypisywania przedmiotowego zwolnienia także do postanowień wydawanych w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania (postanowienie NSA z: 26.8.2016 r., I OZ 889/16; 10.7.2008 r., II FZ 284/08; 23.4.2010 r., II OZ 374/10; 19.8.2011 r., I FZ 170/11; 26.5.2011 r., I FZ 129/11; 26.4.2011 r., II GZ 159/11, cbosa). Pogląd ten w pełni aprobuje doktryna (M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 860. nb 7 i przywołane przez Komentatorów orzecznictwo).

Sąd I instancji zasadnie wezwał pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu od złożonego przez niego zażalenia. Także wysokość wpisu określona została zgodnie z obowiązującymi przepisami; stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych - 100 zł.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 ppsa, orzekł jak w sentencji.