Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1330/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił G. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych dokumentów wynika, że skarżąca (79 lat) prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem (87 lat) oraz synem (58 lat). Posiada majątek w postaci domu o powierzchni 112 m2, a źródłem utrzymania rodziny jest emerytura skarżącej w wysokości 1050 zł oraz emerytura jej męża w wysokości 2000 zł. Pozostający z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym syn jest bezrobotny.
W nadesłanym do Sądu sprzeciwie od postanowienia referendarza z dnia 23 lipca 2013 r. skarżąca wskazała, że miesięczne koszty utrzymania jej rodziny wynoszą 1230,02 zł. Na życie jej trzyosobowej rodziny pozostaje kwota 1769,98 zł, czyli po 589,99 zł na jedna osobę.
Do sprzeciwu skarżąca dołączyła również polisę ubezpieczeniową, z której wynika, że posiadany przez siebie budynek mieszkalny ubezpieczyła na kwotę 900.000 złotych, faktury za media oraz fakturę za z apteki.
Skarżąca wskazała również, że z uwagi na wiek, brak wiedzy prawniczej oraz stopień skomplikowania sprawy nie jest w stanie samodzielnie przez pomocy zawodowego pełnomocnika poprowadzić właściwie swojej sprawy.
W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata bez ryzyka wystąpienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Sąd podkreślił, iż skarżąca wraz z mężem posiada stałe regularne źródło dochodów w postaci emerytury oraz jest właścicielem domu mieszkalnego o pow. 120 m2, którego wartość oszacowała (zgodnie z polisą ubezpieczeniową na 2013 r.) na kwotę 900.000 zł. Zdaniem Sądu przedstawione rachunki obrazują jedynie średnie miesięczne obciążenie finansowe gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącą i nie są to wydatki nadzwyczajne. Oczywistym jest, przecież, że utrzymanie każdej rodziny generuje koszty. Członkowie tejże rodziny mają jednak wpływ jak będą one wysokie np. rachunki za gaz, energię, wodę, telefon, tak by nie zajmowały one wysokiej pozycji w budżecie domowym i by nie mieć problemów z ich bieżącym regulowaniem. Ponadto sad podkreślił, że część w dołączonych do sprawy faktur dotyczy dłuższych niż miesięczne okresy rozliczeniowe. Z kolei faktura za gaz choć wysoka dotyczy jednak sezonu grzewczego.
W ocenie Sądu za uwzględnieniem wniosku nie może również przemawiać fakt podeszłego wieku skarżącej, stopień skomplikowania sprawy, czy też brak wiedzy prawniczej. Podobnie również za przyznaniem pełnomocnika z urzędu nie może świadczyć fakt, że syn skarżącej przynajmniej od lipca 2011 r. jest osobą bezrobotną, tym bardziej że z nadesłanych dokumentów nie wynikają jakiekolwiek obiektywne przeszkody dla których Ryszard Krzyśków nie może podjąć pracy zarobkowej.
Zdaniem Sądu, nie można uznać wnioskodawczyni, za osobą ubogą, nieposiadającą dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowego. Sytuacji majątkowej wnioskodawczyni nie można utożsamiać z sytuacją osób pozbawionych zupełnie środków do życia lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podkreśliła, iż jej dochód na osobę w rodzinie wynosi 589,99 zł. Zdaniem skarżącej posiadania domu mieszkalnego nie można utożsamiać z możliwością poniesienia pełnych kosztów postępowania. Skarżąca wskazała także, iż jej syn ma 58 lat, poważną wadę wzroku i nie może podjąć pracy z uwagi na wysoki stopień bezrobocia. Skarżąca stwierdziła także, iż błędne jest dowodzenie Sądu, który powołuje się na to, iż rachunek za ogrzewane jest wydatkiem tylko w okresie grzewczym, gdyż Sąd pominął to, iż wydatek ten wpływa na całoroczny dochód skarżącej i jej rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym i prawidłowo doszedł do przekonania, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca wraz z mężem posiada stały miesięczny dochód w kwocie 3.200 złotych, jest współwłaścicielem nieruchomości o powierzchni 120 m2. W takiej sytuacji stwierdzić należy, że przy stałym miesięcznym dochodzie skarżąca jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Ponadto należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych. (por. postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).)
W tej sytuacji należy uznać, iż skarżąca posiadając stałe miesięczne dochody i majątek trwały jest w powinna poczynić odpowiednie oszczędności aby zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania.
Należy także zaznaczyć, iż w przypadku uwzględnienia skargi organ administracji zobowiązany będzie do zwrotu tych kosztów na rzecz skarżącej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.