Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi R.U., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie dostępu do informacji publicznej oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] kwietnia 2014 r. W wyroku tym, w punkcie 3, Sąd zasądził na rzecz skarżącego od Prezydenta m.st. Warszawy kwotę 216,40 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że o kosztach orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Wyjaśnił, że nie uwzględnił w całości spisu kosztów przedstawionego w skardze, gdyż nie uznał za koszt niezbędny do celowego dochodzenia praw w niniejszej sprawie kosztu sporządzenia i edycji projektu skargi w formie pliku komputerowego (240 zł) oraz opłaty bankowej za przelew (1 zł).
Wskazał, że zasądzona kwota obejmuje wpis sądowy (200 zł), wydruk skargi, załączników i odpisów (12 zł) oraz koszt opłaty pocztowej i koperty (4,40 zł). Sąd pokreślił, że skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie wymaga opracowania jej przez profesjonalnego pełnomocnika, a tym samym może być sporządzona osobiście przez skarżącego. Strona działając przed wojewódzkim sądem administracyjnym osobiście ma prawo skorzystania z porady prawnej i zlecenia sporządzenia pism procesowych, jednakże powyższe działanie obiektywnie nie stanowi kosztu niezbędnego do dochodzenia praw strony. Gdyby strona skorzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika i ten reprezentowałby ją w postępowaniu, to wówczas fakt ten zostałby uwzględniony w orzeczeniu o kosztach. Za niezbędny koszt nie mógł zostać uznany także koszt prowizji pobranej przez bank od uiszczenia wpisu sądowego przelewem.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R.U. domagając się jego zmiany przez nakazanie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Warszawie zwrotu na rzecz skarżącego kosztów postępowania w wysokości 457,40 zł zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze, ewentualnie nakazanie Prezydentowi m.st. Warszawy zwrotu na rzecz skarżącego dodatkowo kwoty 240 zł, tj. kosztów w zakresie nieobjętych zaskarżonym postanowieniem Sądu. W zażaleniu zarzucono Sądowi I instancji szereg naruszeń zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, w tym naruszenie art. 200 p.p.s.a. poprzez zasądzenie kosztów postępowania od organu I instancji, zamiast do organu który wydał zaskarżony akt oraz naruszenie art. 205 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuznanie wydatku na sporządzenie projektu skargi oraz na wykonanie przelewu bankowego za wydatki niezbędne do celowego dochodzenia praw.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na częściowe uwzględnienie.
Stosownie do art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji skarżącemu przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zgodnie zaś z art. 205 § 1 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Przepis ten pozwala na zasądzenie przez sąd zarówno kosztów wskazanych w tym przepisie, jak i innych poniesionych przez stronę kosztów, jeżeli są one niezbędne do celowego dochodzenia praw.
W niniejsze sprawie skarżący w spisie kosztów, o zwrot których wystąpił, wymienił następujące wydatki:
- 1. 200 zł – wpis sądowy,
- 2. 1 zł – opłata bankowa za przelew opłaty sądowej,
- 3. 240 zł – sporządzenie projektu skargi w formie elektronicznej,
- 4. 12 zł – wydruk skargi oraz kserokopie załączników oraz odpisy dokumentów,
- 5. 4,20 zł – znaczki opłaty pocztowej za nadanie skargi listem poleconym,
- 6. 0,20 zł – koperta.
Sąd I instancji za wydatki niezbędne do celowego dochodzenia praw uznał uiszczenie wpisu sądowego oraz wydatki związane z wniesieniem skargi do sądu, tj. jej wydrukowanie oraz przesłanie pocztą polską. Wyjaśnił także, że za koszt o którym mowa w art. 205 § 1 p.p.s.a. nie można uznać opłaty bankowej za dokonanie przelewu oraz kosztu sporządzenia projektu skargi. Stanowisko takie należy uznać za słuszne. Jak wskazał już Sąd I instancji, dochodzenie swoich praw przez wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest związane z obowiązkiem reprezentowania strony przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarga wnoszona do sądu może być samodzielnie sporządzona przez stronę. Skorzystanie więc przez skarżącego przy sporządzaniu projektu skargi z pomocy osoby trzeciej niebędącej adwokatem lub radcą prawnym nie może zostać uznane za wydatek niezbędny do celowego dochodzenia jego praw. Stanowisko takie wynika z językowej wykładni przepisu art. 205 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie.
W okolicznościach niniejszej sprawy brak jest racjonalnych podstaw do odstąpienia od takiej wykładni. Przypomnieć bowiem należy, że na skardze widnieje podpis skarżącego który nie wykazał, że projekt skargi został sporządzony przez osobę trzecią i że rzeczywiście poniósł wskazany wydatek na sporządzenie tego projektu. Ponadto nawet nie wskazał kim jest osoba, która jego zdaniem sporządziła projekt skargi. Uwzględnienie żądań skarżącego w zakresie wynagrodzenia osoby trzeciej niebędącej adwokatem lub radcą prawnym i uznanie za słuszną jego argumentacji, prowadziłoby do przyjęcia zasady zasądzania kosztów bez możliwości sprawdzenia czy skarżący rzeczywiście je poniósł. To mogłoby prowadzić do nadużyć ze szkodą dla stron przegrywających sprawę i kłóciłoby się z celem regulacji dotyczącej zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez stronę skarżącą wygrywającą sprawę. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości co do zgodności z Konstytucją RP przepisów art. 200, 205 § 1 i 210 § 1 p.p.s.a. mających zastosowanie w niniejszej sprawie.
Wskazane okoliczności czynią także bezprzedmiotowymi zarzuty zażalenia w kwestii naruszenia szeregu wskazanych w nim przepisów Konstytucji RP, prawa Unii Europejskiej, ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i Kodeksu cywilnego przez wpływanie na rynek usług prawniczych i dyskryminację pośrednią uczestników tego rynku niebędących adwokatami lub radcami prawnymi.
Za wydatek taki nie może również zostać uznana prowizja bankowa. W orzecznictwie oraz doktrynie od dawna ugruntowany jest pogląd, że prowizje bankowe od przelewów nie stanowią kosztów postępowania (wyrok WSA w Warszawie z 5.3.2008, III SA/Wa 142/08; wyrok WSA w Lublinie z 22.5.2014, III SA/Lu 935/13; M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, komentarz do art. 205 (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod. Red. R. Hauser M. Wierzbowski, C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 766).
W powyższym zakresie należy uznać zaskarżone postanowienie za niezasadne.
Jak jednak słusznie wskazał skarżący, w myśl art. 200 p.p.s.a. zwrot kosztów postępowania, w przypadku uwzględnienia skargi, przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt. W niniejszej sprawie zaskarżona została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2014 r. w przedmiocie dostępu do informacji publicznej. Zatem zwrot kosztów powinien zostać stosownie do art. 200 p.p.s.a. zasądzony od tego właśnie organu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu I instancji. Niniejsze orzeczenie nie jest także żadnym z orzeczeń wymienionych w art. 209 p.p.s.a. Dlatego też wniosek o zasądzenie takich kosztów zawarty w rozpoznawanym zażaleniu nie zasługuje na uwzględnienie.