Uzasadnienie
Z.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 6 października 2014 r., nr [...], orzekającą o umorzeniu postępowania odwoławczego wszczętego z odwołania Z.S. od decyzji Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia 2 września 2014 r. znak [...] w sprawie przyznania G.S. świadczenia niepieniężnego w formie posiłku na każdy dzień pobytu dziecka – J.S. w szkole na okres od dnia 2 września 2014 r. do 22 grudnia 2014 r. o wartości 3,05 zł. Ponadto, skarżący zawarł w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie umorzył postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek Z.S. o ustanowienie adwokata.
Od powyższego postanowienia Z.S. wniósł sprzeciw.
Pismem z dnia 31 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie:
- a) zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o przyznaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej,
- b) kopii decyzji o przyznaniu zasiłków skarżącemu lub członkom jego rodziny,
- c) oświadczenia o braku uzyskiwania dochodów z prac dorywczych przez skarżącego lub jego żonę,
- d) oświadczenia o wysokości ponoszonych przez skarżącego miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny, w tym o wysokość opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz lub inne opłaty, a także poprzez uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie faktów, z których wynika, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata.
W odpowiedzi na powyższe, Z.S. ograniczył się do poinformowania Sądu, że nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy i wszelkie zasiłki są mu odmawiane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1883/14, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący z daleko posuniętą swobodą potraktował wezwanie Sądu wystosowane do niego w trybie art. 255 p.p.s.a. Nie przedstawił bowiem danych obrazujących rzeczywiste koszty utrzymania, podając przy tym, że nie osiąga żadnych dochodów oraz nie korzysta z żadnych form wsparcia udzielanego przez organy pomocy społecznej. Nie wyjaśnił, jakie jest źródło środków finansowych pozwalających mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wobec tego Sąd I instancji uznał, że okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy są wysokim stopniu niewiarygodne z powodu sprzecznych oświadczeń, braku poświadczających je dokumentów i przemilczeń ze strony skarżącego.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Z.S.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.
W niniejszej sprawie, w odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit "a" p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Do takiej właśnie kategorii spraw należy skarga Z.S. Oznacza to, że strona nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy samego prawa. Zwolnienie dokonane na mocy niniejszego przepisu, oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków.
W związku z tym, wniosek skarżącego w tym przedmiocie uznać należy za bezprzedmiotowy, co oznacza, że postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd pierwszej instancji powinien był umorzyć. Z tego względu w tej części zaskarżone postanowienie wymagało uchylenia, a postępowanie – umorzenia.
Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej skarżącego tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy też możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym.
Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że w niniejszej sprawie we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał, aby zostały spełnione przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Okoliczności takie nie zostały także wykazane w złożonym zażaleniu. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego należy mieć na uwadze, że pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia wskazanych dokumentów i oświadczeń, skarżący nie przedstawił w wyznaczonym terminie dodatkowych materiałów obrazujących jego rzeczywisty stan majątkowy. Skoro zaistniałe wątpliwości nie zostały przez skarżącego wyjaśnione, Sąd orzekł na podstawie informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dokonaną przez Sąd I instancji ocenę sytuacji materialnej skarżącego, której konsekwencją była odmowa uwzględnienia wniosku, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a w zw. z art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 197 p.ps.a. oraz art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.