Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 523/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia [...] marca 2009 r., znak [...], w przedmiocie obniżenia dodatku służbowego.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, Sąd pierwszej instancji wskazał, że referendarz sądowy wezwał A. Z. pismem z dnia 2 września 2009 r. do przedłożenia oświadczenia objaśniającego, "w jaki sposób, nie mając dochodów ani oszczędności jest on w stanie prowadzić samodzielnie gospodarstwo domowe (wymagane było przy tym podanie przeciętnej miesięcznej wysokości poszczególnych wydatków i wskazanie źródła pokrywania każdego z nich), a także był w stanie ponieść koszty ustanowienia adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 495/09, a także wezwał do przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (w tym również lokat) za okres od 1 lipca 2009 r. do dnia odbioru niniejszego wezwania, bądź oświadczenia o nieposiadaniu w tym czasie takowych rachunków (w takiej sytuacji należy również dostarczyć informację banku o zamknięciu rachunku nr [numer rachunku zakryty])".
Określono również siedmiodniowy termin na wykonanie oraz skutki niezastosowania się do tego wezwania. Pismo doręczono skarżącemu 22 września 2009 r., który w wyznaczonym terminie nie przedstawił wymienionej wyżej dokumentacji.
Sąd pierwszej instancji odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym podniósł, iż to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub częściowo, a uchylenie się od obowiązków - czyli brak złożenia przez A. Z. stosownych oświadczeń i dokumentów źródłowych - nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał sygnatury spraw, w których skarżący ustanowił pełnomocnika do sporządzenia i wniesienia skarg kasacyjnych, a także spraw, w których cofnął swój wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Również z tego względu wezwano skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów, świadczących o jego sytuacji majątkowej. Wobec braku odpowiedzi do momentu wydania zaskarżonego postanowienia, uznano, że A. Z. uniemożliwił Sądowi zbadanie swojej pełnej sytuacji majątkowej.
W zażaleniu z 30 listopada 2009 r., skarżący nie odniósł się do argumentacji Sądu pierwszej instancji dotyczącej braków w dokumentacji, powtarzając iż złożony przez niego wniosek był wystarczający do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, a ocenianie jego sytuacji majątkowej przez pryzmat innych postępowań jest nieuzasadnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwać go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go najpierw do uzupełnienia złożonego wniosku. Skarżący nie wykonał zarządzenia, uchylając się od współpracy z referendarzem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem powinien się liczyć z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wezwanie sądu, nie uzasadnia uwzględnienia jej zażalenia (tak postanowienia NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 45/09 oraz z 14 września 2009 r., sygn. akt I FZ 315/09).
Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji.