Uzasadnienie
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt: II SAB/Sz 81/16 w oparciu o art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wezwano skarżącą bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie, M.T. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193).
Pismem z dnia 1 lipca 2016 r. skarżąca wniosła zażalenie, uzupełnione następnym pismem (k. 34 akt sprawy), w którym zarzuciła niekonstytucyjność wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, którego to żądanie zamyka skarżącej drogę sądową.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 230 § 1 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Jak stanowi art. 230 § 2 p.p.s.a., pismami, o których mowa w art. 230 § 1 tej ustawy, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. W myśl art. 220 § 1 zd. 1, sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata (..). Przepis art. 211 p.p.s.a. wskazuje, iż koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Zgodnie zaś z art. 212 § 1 p.p.s.a., opłatą sądową jest między innymi wpis.
Jednocześnie w art. 233 p.p.s.a. zawarto delegację ustawową dla Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu. W wykonaniu tej delegacji Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 6 tegoż rozporządzenia wpis stały w sprawach skarg na bezczynność organów administracji publicznej wynosi 100 zł.
W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie; tym samym wysokość wpisu została ustalona zgodnie z obowiązującymi przepisami, a strona skarżąca zasadnie została wezwana do uiszczenia należnego wpisu. Ponadto skarżąca nie została przez Sąd zwolniona od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, prawidłowo zatem Przewodniczący Wydziału II WSA w Szczecinie zarządził pobranie wpisu od skargi wniesionej przez stronę w niniejszej sprawie.
Przechodząc do kwestii niekonstytucyjności podstawy wezwania do uiszczenia wpisu, stwierdzić należy, że zgodnie z art. 92 Konstytucji RP rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji RP, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania, przy czym organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji w tym zakresie innemu organowi. Przepis ust. 1 tego artykułu precyzuje, że upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.
W związku z tym ustawodawca upoważniając w art. 233 p.p.s.a. Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu oraz formułując wytyczne dotyczące jego treści nie naruszył przepisów konstytucyjnych. Należy podkreślić, że w zakresie przepisów ustawy p.p.s.a. ani w/w rozporządzenia dotyczących kosztów sądowych Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o ich niekonstytucyjności.
Z orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu wyraźnie wynika, iż istotnym elementem prawa obywateli do sądu jest ustalenie wysokości wpisów sądowych na poziomie, który by czynił sąd generalnie dostępnym dla obywateli danego kraju. Rozporządzenie określające wysokość wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ogranicza prawa dostępu do sądu. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 4 nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której zostało przyznane prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Prawo pomocy może zaś zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony, także w toku postępowania (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Strona, która nie może ponieść kosztów w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma więc zapewnioną gwarancję rozpoznania sprawy.
Zauważyć należy, że w zażaleniu będącym przedmiotem rozpoznania w sprawie niniejszej M.T. wniosła "o ustalenie, czy wezwanie do ponoszenia opłat jest konstytucyjne, a potem o rozstrzygnięcie w sprawie przyznania prawa pomocy", we wcześniejszym piśmie stwierdziła zaś, że wpisu nie uiści, bo nie ma pieniędzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie winien więc w następnej kolejności przesłać skarżącej formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.