Uzasadnienie
Wyrokiem z 4 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 1009/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie: I. oddalił skargę W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 28 kwietnia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.858.428.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; II. przyznał od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adw. M.B. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia 480 zł i tytułem 23% podatku VAT 110 zł 40/100.
W uzasadnieniu postanowienia zawartego w punkcie II (drugim) wyroku II SA/Rz 1009/22 (dalej postanowienie z 4 lipca 2023 r.) Sąd I instancji wskazał, że przyznał adw. M.B. 590,40 zł obejmujące, podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, na podstawie art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, zm. poz. 803, dalej ppsa) w zw. z § 4 ust.1 i 2 oraz § 21 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18 ze zm., dalej rozporządzenie z 3 października 2016 r.). Sąd uwzględnił przy tym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 r. w sprawie SK 66/19 i uznał, że analiza statusu adwokata i jego roli w postępowaniu, w którym występuje jako podmiot powołany i obowiązany do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie jego wynagrodzenia, tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, które otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia (k. 319, 340v akt sądowych).
Zażalenie na postanowienie z 4 lipca 2023 r. złożył pełnomocnik skarżącej adw. M.B. (dalej pełnomocnik), zaskarżając postanowienie w całości i wnosząc o jego zmianę przez przyznanie mu wynagrodzenia w kwocie 3600 zł + VAT w miejsce przyznanej kwoty 590,40 zł brutto. Zdaniem pełnomocnika, jego wynagrodzenie w tego rodzaju sprawie zależne jest od wartości przedmiotu sprawy, czyli wartości przedmiotu sporu (k. 349-352 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wyznaczony adwokat [...] otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów [...] w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków (art. 250 § 1 ppsa).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności wyroku z 20.4.2023 r. SK 53/22, zgodnie z którym orzekając o wynagrodzeniu należnym pełnomocnikowi wyznaczonemu do zastępstwa procesowego z urzędu, winno się stosować stawki nie niższe niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru. Analiza statusu adwokatów i radców prawnych oraz ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane z urzędu i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie ich wynagrodzenia przez obniżenie, w stosunku do wynagrodzenia, jakie otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia, na co wskazywał Trybunał już w - powoływanym przez Sąd I instancji i przez pełnomocnika - wyroku z 23.4.2020 r. SK 66/19. W ramach wykładni prokonstytucyjnej odnośnie do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego dla adwokata wyznaczonego stronie z urzędu należy - co do zasady - stosować pozostające w obiegu prawnym przepisy rozporządzenia z 3 października 2016 r., lecz pomocniczo także przepisy rozporządzenia z 22 października 2015 r. dotyczące opłat za czynności radców prawnych świadczących pomoc prawną z wyboru strony. Sąd może pominąć regulacje rozporządzenia z 3 października 2016 r. w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia adwokata za świadczoną pomoc prawną z urzędu i zastąpić przewidziane jego treścią stawki stawkami wynagrodzenia, jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju pracę (pomoc prawną) świadczoną przez adwokata ustanowionego z wyboru (postanowienia NSA z: 30.1.2024 r. I OZ 10/24, cbosa; 20.12.2023 r. III FZ 550/23, Legalis 3031783; wyrok NSA z 22.4.2022 r. I OSK 1595/21, cbosa).
W rezultacie, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości, że Sąd I instancji winien był przyznać adwokatowi skarżącej ustanowionemu z urzędu stawkę z rozporządzenia właściwego dla pełnomocników z wyboru - co też prawidłowo uczynił w zaskarżonym postanowieniu.
Nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie pełnomocnika, że w tego rodzaju sprawie - o świadczenie pielęgnacyjne - wynagrodzenie pełnomocnika zależne jest od wartości przedmiotu sprawy. Mimo rozbieżności w orzecznictwie i piśmiennictwie, przyjmuje się powszechnie, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość (lub inne prawo rzeczowe), jak również roszczenia z tym związane są - co do zasady - roszczeniami z zakresu prawa cywilnego (E. Mzyk w: red. S. Kalus; G. Bieniek, M. Gdesz, S. Kalus, G. Matusik, S. Kalus, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 784-785, uw. 1, s. 786-787, uw. 1, s. 795, uw. 9). Odmiennie niż w przypadku chociażby spraw o odszkodowania dochodzone na gruncie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344), mające charakter cywilnoprawny, a przekazane przez przepisy szczególne do właściwości organów administracji publicznej (art. 2 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm.), kontrolowanych przez sądy administracyjne, wynagrodzenie pełnomocnika w sprawach, których przedmiotem jest świadczenie pielęgnacyjne nie zależy od wartości przedmiotu sprawy. Odpowiednio zastosowanie znajduje w tym przypadku argumentacja Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażona w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20.5.2010 r. I OPS 14/09, ONSAiWSA 2010/4/55, s. 26, w której stwierdzono, że w sprawie ze skargi na decyzję administracyjną o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu wysokości odszkodowania pobiera się wpis stały określony w § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. także wówczas, gdy skarżący kwestionuje tylko wysokość ustalonego odszkodowania. Roszczenie o świadczenie pielęgnacyjne, o ile samo świadczenie ma pieniężny charakter, o tyle stanowi zabezpieczenie przyznawane na koszt podatnika w ramach pomocy społecznej sensu largo, a nie jest roszczeniem cywilnoprawnym. Skarżona decyzja administracyjna dotyczy zatem zabezpieczenia z pomocy społecznej, nie zaś świadczenia pieniężnego, które uzasadniałoby przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi zależnie od wartości przedmiotu sprawy - wysokości dochodzonego świadczenia.
Podstawowa stawka przewidziana w rozporządzeniu z 3 października 2016 r. w tego rodzaju sprawie wynosi 240 zł (§ 21 ust. 1 pkt 1 lit. c). Rozporządzenie z 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) przewiduje w analogicznych sprawach podstawową stawkę w wysokości 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i taka też stawka była należna skarżącemu pełnomocnikowi, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.