Uzasadnienie
A.S. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku pismo procesowe, w którym jako stronę pozwaną wskazała Starostwo [...]. Z treści pisma wynika, że skarżąca wskazuje na nieprawidłowości związane z wywłaszczeniem nieruchomości stanowiących własność jej rodziców i wnosi o ich zwrot.
Z uwagi na to, że w w/w piśmie nie sprecyzowano przedmiotu zaskarżenia, zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 2018 r. wezwano skarżącą do usunięcia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, braków formalnych skargi, poprzez wskazanie numeru i daty zaskarżonego aktu lub czynności, ewentualnie oświadczenie, że skarga dotyczy bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ i wskazanie przedmiotu bezczynności lub przewlekłego postępowania.
Powyższe wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu 10 września 2018 r. W odpowiedzi nadesłała ona pismo, w którym nadal nie sprecyzowała przedmiotu zaskarżenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 4 października 2018 r. sygn. akt II SA/Bk 564/18 odrzucił skargę A.S.
W uzasadnieniu postanowienia podał, że skarga musi spełniać wymogi przewidziane w art. 57 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), tj. powinna zawierać m.in. wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności (pkt 1), a także oznaczenie organu, którego działania, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania skarga dotyczy (pkt 2). W przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd odrzuca skargę (art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie, wobec braku sprecyzowania przedmiotu zaskarżenia, skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi i pomimo prawidłowego doręczenia jej tego wezwania, nie sprecyzowała swoich intencji co do przedmiotu zaskarżenia. Tym samym wniesionej przez nią skardze nie można było nadać dalszego biegu, co w konsekwencji stanowiło podstawę do jej odrzucenia. Sąd nie może bowiem domniemywać intencji strony skarżącej i w przypadku niesprecyzowania przedmiotu skargi decydować za stronę, jakie było jej żądanie. To nie Sąd jest bowiem inicjatorem postępowania i nie jest jego rolą sugerowanie, czy wskazywanie stronie przedmiotu zaskarżenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OZ 1918/17 i 29 maja 2018 r., sygn. akt I OZ 505/18).
Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, że jest mu z urzędu wiadome, iż przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego były dotychczas skargi A.S. dotyczące:
- decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie uchylenia decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] grudnia 1984 r. dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych od K.S. w zakresie działek oznaczonych nr geod. [...] położonych w [...] – WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 147/12 oddalił skargę, zaś wyrok ten został uchylony przez NSA w dniu 11 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2184/12; po ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 22 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 306/14 uchylił decyzje organów obu instancji;
- postanowienia [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], utrzymującego w mocy postanowienie Starosty [...] z dnia 17 października 2014 r., odmawiające wydania zaświadczenia w sprawie o nabyciu nieruchomości przez matkę skarżącej, zlokalizowanych w [...] – WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 1252/14 skargę oddalił;
- decyzji Naczelnika Powiatu w [...] z dnia 22 grudnia 1973 r. nr [...], wydaną w przedmiocie wymiany gruntów – WSA w Białymstoku postanowieniem z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Bk 936/17 skargę odrzucił.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.
Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia A.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Wnoszona do wojewódzkiego sądu administracyjnego skarga musi spełniać wymogi przewidziane w art. 57 § 1 P.p.s.a., tj. powinna zawierać m.in. wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności oraz oznaczenie organu, którego działania, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania skarga dotyczy. W przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd odrzuca skargę (art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Prawidłowe określenie zakresu żądania jest zatem obowiązkiem strony skarżącej, zaś sąd administracyjny powinien jedynie poinformować o skutkach niewłaściwego wypełnienia tego obowiązku i wezwać do sprecyzowania skargi pod rygorem jej odrzucenia.
W rozpoznawanej sprawie, wobec niejednoznacznego i budzącego zasadne wątpliwości Sądu pierwszej instancji określenia przedmiotu skargi, A.S. została prawidłowo wezwana do sprecyzowania swojego żądania, poprzez jednoznaczne wskazanie, co jest przedmiotem skargi. Jednocześnie poinformowano skarżącą, że w przypadku, gdy skarga dotyczy decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, należy wskazać organ, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, datę i numer zaskarżonej decyzji, postanowienia, aktu lub czynności. Natomiast gdyby skarga dotyczyła bezczynności lub przewlekłości organu, należało wskazać wniosek, którego organ nie rozpatrzył w formie prawem przewidzianej albo w stosunku do którego postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły.
Należy podkreślić, iż nieokreślenie przedmiotu skargi jest brakiem istotnym, uniemożliwiającym jej rozpoznanie. Strona wezwana do sprecyzowania skargi powinna zastosować się do wezwania sądu, a tym samym uzupełnić wszystkie braki, którymi dotknięte jest złożone przez nią pismo procesowe. Nieuzupełnieniem braków skargi jest bowiem nie tylko niewykonanie wezwania, ale także jego nieprawidłowe czy niepełne wykonanie. Stronie niewątpliwie należy umożliwić uzupełnienie braków skargi, co uczynił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, kierując do A.S. jasno sformułowane wezwanie. Skarżąca jednak nie sprecyzowała swoich intencji co do przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie, co spowodowało, iż jej skardze nie można było nadać dalszego biegu. Sąd nie może bowiem domniemywać intencji strony skarżącej i w przypadku niesprecyzowania przedmiotu skargi decydować za nią, jakie było jej żądanie. Skoro zarówno skarga, jak i jej dalsze pisma procesowe, nie przedstawiały jej jednoznacznych intencji i wniosków, to uniemożliwiało to podjęcie przez Sąd czynności wynikających z ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i dalsze prowadzenie postępowania, a w konsekwencji stanowiło obligatoryjną podstawę do odrzucenia skargi.
Należy ponadto wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Podkreślenia wymaga jednak, iż obowiązek sądu w powyższym zakresie nie jest nieograniczony. Sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań – obowiązek ten odnosi się do pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i dających gwarancje prawa strony do obrony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2000 roku, sygn. akt II UKN 639/99, OSNP 2002/3/78, M. Jędrzejewska (w:) T. Ereciński (red.), M. Jędrzejewska, J.Gudowski, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza, postępowanie rozpoznawcze, Warszawa 2003, s. 79, A. Kabat [w:] B. Dauter, B.Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005). Sąd nie jest inicjatorem postępowania, nie jest zatem jego rolą sugerowanie, czy wskazywanie stronie przedmiotu zaskarżenia. Sąd udziela stronie jedynie niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, pozostawiając jej wybór konkretnego zachowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji z w/w obowiązku wywiązał się prawidłowo. Jak już wskazano, z uwagi na budzące zasadne wątpliwości Sądu określenie przedmiotu skargi, A.S. została prawidłowo wezwana do sprecyzowania swojego żądania. Przedmiotowe wezwanie było sformułowane precyzyjnie, jasno i czytelnie. Wskazywało, jakiej czynności procesowej należy dokonać, w jakim terminie oraz jakie będą skutki prawne jej niewykonania. Tak sformułowane wezwanie nakładało na stronę należycie dbającą o swoje interesy obowiązek wskazania skarżonego organu, daty i numeru zaskarżonej decyzji, postanowienia, aktu lub czynności, ewentualnie podania wniosku, którego organ nie rozpatrzył albo w stosunku do którego postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły – zgodnie z treścią wezwania, które było zrozumiałe. Obowiązek sądu administracyjnego wynikający z treści art. 6 P.p.s.a. nie oznacza, że strona ma być pouczona przez sąd o treści każdego przepisu ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz o wszystkich potencjalnych rozwiązaniach procesowych, które w sprawie mogą wystąpić. Strona skarżąca nie może przy tym wymagać, aby sąd zakładał z góry, że nie wykona ona w terminie zarządzenia o wezwaniu do usunięcia braku formalnego skargi (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2007 r., sygn. akt II GZ 201/07).
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.