Uzasadnienie
Z. S. przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie uczynił pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzi na skargę.
Postanowieniem z dnia 10 lipca 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 710/13 Wojewódzki Sądu Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę Z. S. W dniu 18 lipca 2013 r. Z. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trzema małoletnimi córkami. Wskazał, że w skład jego majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 41 m², nie posiada środków pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Ponadto podkreślił, że miesięczny dochód jego gospodarstwa domowego wynosi 500 zł i składa się wyłącznie ze środków przyznanych żonie skarżącego przez Miejski Ośrodek Opieki Społecznej.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem dnia 9 sierpnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 710/13 oddalił wniosek Z. S. o przyznanie prawa pomocy.
Z. S. wniósł sprzeciw od w/w postanowienia, podnosząc, że utrzymuje się wyłącznie dzięki wsparciu rodziny i nie stać go na ponoszenie jakichkolwiek kosztów sądowych. Podkreślił, że odmówiono mu przyznania prawa pomocy nie na podstawie aktualnej sytuacji majątkowej jego rodziny, lecz przy uwzględnieniu potencjalnych możliwości finansowych i przy założeniu, że przygotowywał się on do poniesienia kosztów sądowych w przeszłości.
Pismem z dnia 27 września 2013 r. wezwano wnioskodawcę, by w terminie siedmiu dni: a) przedstawił zestawienie miesięcznych dochodów i ponoszonych wydatków poprzez podanie: dokładnej wysokości i źródła miesięcznych dochodów swojego gospodarstwa domowego ze wskazaniem, od kiedy korzysta z zasiłków z pomocy społecznej oraz przedłożenie kserokopii decyzji przyznających zasiłek (zasiłki) z pomocy społecznej na rok 2013 oraz w roku 2013, jak również wysokości miesięcznych opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i ogrzewanie, ponoszonych przez niego i jego rodzinę; b) udzielił informacji, czy i od kiedy jego żona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i czy aktualnie przysługuje jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych; c) udzielił informacji, czy jego dzieci korzystają z jakichkolwiek form pomocy finansowej lub rzeczowej, jeśli tak, to z jakiego źródła.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie Z. S. podał, że przyznawane jego rodzinie świadczenia z pomocy społecznej są udokumentowane w Miejskim Ośrodku Opieki Społecznej w T., który posiada również dane o ponoszonych przez nią wydatkach. W jego ocenie Sąd powinien zwrócić się o te dane do organu pomocy społecznej, a nie do niego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem dnia 23 października 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 710/13 oddalił wniosek Z. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż z treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.) jednoznacznie wynika, że to osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych powinna "wykazać", iż jej sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów. W tym celu strona zobowiązana jest do przedstawienia wiarygodnych i kompletnych informacji w tym zakresie, Sąd zaś dokonuje oceny przedstawionych przez stronę danych. Jeżeli strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów opisuje swoją sytuację majątkową w sposób niewiarygodny lub nie podaje wszystkich istotnych danych, jest to podstawa do odmowy zwolnienia jej od kosztów.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że Z. S. nie tylko nie podał koniecznych informacji w samym formularzu urzędowym wniosku, lecz także nie zawarł ich w sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego, ani też nie doprecyzował danych dotyczących swojej sytuacji majątkowej po wezwaniu Sądu, w którym wyraźnie podano, jakie dane i dokumenty są konieczne dla oceny złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji uznał zatem, że Z. S. przedstawił swoją sytuację materialną w sposób niekompletny, a ponadto nie starał się w jakikolwiek sposób uprawdopodobnić przytaczanych przez siebie okoliczności. Pomimo wezwania nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów ani żadnych konkretnych danych dotyczących wysokości ponoszonych opłat za prąd, gaz, wodę i ogrzewanie. Za niezasadne uznać należy żądania wnioskodawcy, by Sąd samodzielnie zdobywał konieczne dokumenty i kompletował informacje dotyczące jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, bowiem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek podania wszystkich informacji pozwalających Sądowi na ocenę jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji Z. S. nie wykazał zatem, iż zachodzą przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Powyższe postanowienie z dnia 23 października 2013 r. stało się przedmiotem zażalenia Z. S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził on swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. W orzecznictwie powszechnie zatem przyjmuje się, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami, istnieją podstawy, aby odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie ocenia się sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy.
W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, na wezwanie Sądu jest ona zobowiązana złożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Niedopełnienie przez stronę obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia w całości lub w części uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, publ. LEX nr 552404). Chcąc skorzystać z prawa pomocy, wnioskodawca powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności.
Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji wezwał wnioskodawcę w dniu 27 września 2013 r. do uzupełnienia jego oświadczenia majątkowego. Z. S. z obowiązku tego się nie wywiązał, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawcy należy potraktować jako niewykazanie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie słusznie uznał, iż Z. S. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.