Uzasadnienie
Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga J.P. na decyzję Rektora [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów.
Zarządzeniem z dnia 19 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wezwał Rektora [...] do nadesłania oryginałów kompletnych, ponumerowanych i zszytych akt administracyjnych sprawy, zaopatrzonych w kartę przeglądową wraz ze zwrotnymi potwierdzeniami odbioru przez skarżącego zapadłych w toku postępowania administracyjnego decyzji oraz postanowień.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie Rektor [...] zwrócił się do Sądu o przedłużenie terminu do wykonania wezwania do dnia 20 grudnia 2014 r., z uwagi na "natłok innych pilnych czynności związanych z zakończeniem roku budżetowego na uczelni".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1501/14, działając na podstawie art. 112 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), zobowiązał Rektora [...] do nadesłania kompletnych akt administracyjnych (oryginałów kompletnych i ponumerowanych) zakończonych decyzją Rektora [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], w przedmiocie skreślenia z listy studentów, w terminie siedmiu dni, pod rygorem wymierzenia grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. w razie uchylenia się organu od zastosowania się do niniejszego postanowienia.
W wyżej zakreślonym terminie do Sądu wpłynęło pismo organu, w którym wskazano, że nadesłano dokumentację studenta J.P. Do pisma załączono jeden segregator akt zawierających kserokopie dokumentów, jednakże niepotwierdzonych za zgodność z oryginałem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 25 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1501/14 wymierzył Rektorowi [...] grzywnę w wysokości 500 zł. W uzasadnieniu postanowienia podał, że stosownie do treści art. 112 p.p.s.a., w razie uchylania się organu od zastosowania się do postanowienia sądu podjętego w toku postępowania i w związku z rozpoznaniem sprawy, sąd może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. Przepisy art. 55 § 1 i 3 stosuje się. Podkreślił, że w niniejszej sprawie organ w wykonaniu postanowienia Sądu z dnia 21 stycznia 2015 r. zamiast nadesłania oryginałów kompletnych akt administracyjnych nadesłał jedynie dokumentację sporządzoną w formie kserokopii, która to nie została poświadczona za zgodność z oryginałem. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a. na organie ciąży obowiązek przekazania do Sądu wraz z oryginałem skargi i odpowiedzią na skargę kompletu akt sprawy.
Powinny one zawierać oryginały wszystkich dokumentów lub poświadczone za zgodność ich odpisy, stanowiących materiał dowodowy w sprawie. Niedopełnienie tych wymagań powoduje, że sąd będzie mógł uznać za nieudowodnione okoliczności, na których zostało oparte zaskarżone rozstrzygnięcie, jeżeli – mimo wezwania – organ nie uzupełni występujących w przekazanych aktach sprawy braków, w następstwie czego, sąd nie będzie w stanie wyjaśnić nasuwających się w sprawie wątpliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2005 r. sygn. akt II OSK 610/05, LexPolonica nr 2111983).
W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie ulega wątpliwości, że organ nie wykonał w/w postanowienia w zakresie nadesłania oryginałów akt administracyjnych (ewentualnie odpisów dokumentów poświadczonych za zgodność z oryginałem), a zatem wymierzenie grzywny w wysokości 500 zł było zasadne.
Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia Rektora [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
- a) art. 112 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że organ nie wykonał w całości zarządzenia Sądu;
- b) art. 154 § 6 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że organ nie wykonał w całości zarządzenia Sądu;
- c) art. 54 § 2 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że akta sprawy mają być przesłane w oryginale lub poświadczone za zgodność z oryginałem, skoro nie wynika to z literalnej wykładni tego przepisu;
- d) art. 55 § 1 i § 3, poprzez jego niewłaściwą interpretację i uznanie, że Sąd może wymierzyć organowi grzywnę z urzędu, bez stosownego wniosku strony.
Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości (ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania) oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Pełnomocnik J.P. w odpowiedzi na zażalenie organu wniósł o jego oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych, oświadczając, iż koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części. Wskazał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 112 p.p.s.a., w jego brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, w razie uchylania się organu od zastosowania się do postanowienia sądu podjętego w toku postępowania i w związku z rozpoznaniem sprawy, sąd może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. Przepisy art. 55 § 1 i 3 stosuje się.
Przepis art. 112 p.p.s.a. znajduje zastosowanie w przypadku uchylania się organu od zastosowania się do postanowień sądu wydanych w toku postępowania sądowego, gdy organ ten pomimo braku przeszkód faktycznych lub prawnych, świadomie nie realizuje postanowień sądu. Sformułowanie zawarte w art. 112 p.p.s.a. nakazuje przyjąć, że grzywna, o jakiej mowa w tym przepisie, ma charakter mieszany tj. dyscyplinująco – restrykcyjny, podobnie jak ma to miejsce w przypadku grzywny przewidzianej w art. 55 § 1 p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, iż jedyną materialnoprawną przesłanką ukarania organu grzywną, wynikającą z art. 112 p.p.s.a., jest niezastosowanie się do postanowienia sądu wydanego w toku prowadzonego postępowania. Ocena, czy zachodzi konieczność wymierzenia grzywny pozostawiona jest uznaniu Sądu w przypadku stwierdzenia, iż wydane wcześniej postanowienie nie zostało przez organ zrealizowane (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 września 2006 r. sygn. akt II OZ 1002/06 oraz z dnia 17 marca 2009 r. sygn. akt II OZ 241/09).
Zważywszy, że w niniejszej sprawie wymieniona przesłanka zastosowania grzywny została spełniona, nie można stwierdzić, aby Sąd pierwszej instancji, poprzez wymierzenie grzywny organowi, naruszył jakiekolwiek przepisy prawa, co pozwoliłoby na uwzględnienie zażalenia.
W rozpoznawanej sprawie powodem wymierzenia Rektorowi [...] grzywny w wysokości 500 zł było niezastosowanie się organu do zobowiązania nałożonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2015 r., tj. do nadesłania w oryginale kompletnych akt administracyjnych sprawy. Powyższe postanowienie nie zostało wykonane, bowiem organ nadesłał wyłącznie kserokopie stosownych dokumentów, które nie zostały potwierdzone za zgodność z oryginałem. Wbrew twierdzeniu wnoszącego zażalenie okoliczność ta dawała Sądowi pierwszej instancji prawo do zastosowania trybu przewidzianego w art. 112 p.p.s.a. i wymierzenia grzywny, zwłaszcza, że pierwsze wezwanie w przedmiocie nadesłania kompletnych akt sprawy zostało wystosowane do organu już w listopadzie 2014 r. i nie zostało przez niego wykonane.
Zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a., organ przekazuje skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia. Skoro przepis ten używa pojęcia "akta sprawy", chodzi tu o dokumenty wytworzone przez organ oraz złożone przez strony w sprawie, a więc oryginały dokumentów tworzące akta sprawy. Obowiązkiem organu było zatem przesłanie oryginałów stosownych dokumentów, ewentualnie ich kserokopii, ale poświadczonych za zgodność z oryginałem, bowiem tylko w takim przypadku ocena ich wiarygodności nie budzi wątpliwości Sądu.
Ponadto wskazać należy, iż co prawda art. 112 zdanie drugie p.p.s.a. mówi o stosowaniu m.in. art. 55 § 1 p.p.s.a., jednakże nie może to doprowadzić do zrównania obu instytucji wymienionych w tym przepisie, których mechanizm jest zupełnie od siebie odmienny, chociaż charakter środków taki sam. W pierwszym przypadku chodzi bowiem o sytuację, gdy organ nie wywiązuje się z wynikających z art. 54 § 2 p.p.s.a. obowiązków, pomimo upływu ustawowego terminu. Strona, składając wniosek o wymierzenie grzywny, wszczyna odrębne postępowanie w sprawie i tylko ona jest uprawniona do zainicjowania tego postępowania. Ustawa nie przewiduje w tym zakresie środków prawnych, które mógłby sąd podjąć z urzędu i kwestia ta pozostaje w gestii uprawnień procesowych strony. Inaczej rzecz ma się jednak w drugim przypadku, określonym w art. 112 p.p.s.a., w którym to sąd kontroluje stosowanie się przez organ do podjętego przez sąd w toku postępowania postanowienia, w związku z rozpoznaniem sprawy.
Instytucja ta zakłada zatem aktywność sądu, z możliwością zastosowania środków w postaci grzywny, w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., niezależnie od aktywności skarżącego. Postępowanie w tym przypadku nie jest postępowaniem w odrębnej sprawie. Pomimo zatem stwierdzenia ustawodawcy, iż przepis art. 55 § 1 i 3 p.p.s.a. "stosuje się" w przypadkach określonych w art. 112 p.p.s.a., odróżnić należy sytuacje w nich opisane, z zastosowaniem mechanizmów im wspólnych, do których z pewnością nie należała inicjatywa strony skarżącej w sprawie wymierzenia grzywny organowi z przyczyn wskazanych w art. 112 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt II OZ 35/13, publ. LEX nr 1274493).
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.
Odnosząc się do wniosku pełnomocnika J.P. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wyjaśnić należy, iż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga jednak, iż przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia Sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach (art. 209 p.p.s.a.).