Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 5 sierpnia 2016 r., III SA/Kr 1035/16, przyznał adwokatowi B. T., ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł podwyższoną o obowiązującą stawkę podatku od towaru i usług z wniosku adwokata B. T. o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi L. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 oraz z 2015 r. poz. 616 i 1079, dalej jako: "rozporządzenie z 28 września 2002 r.").
Wskazano, że z dniem 1 stycznia 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 5 listopada 2015 r., dalej jako: "rozporządzenie z 22 października 2015 r."), którego § 22, stanowi, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.
Podkreślono również, że Sąd Najwyższy analizując treść art. 149 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który stanowi, że w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych – w postanowieniu z 28 czerwca 2006 r., III CZ 36/06, stwierdził, że przez pojęcie "zakończenie postępowania w (danej) instancji" trzeba rozumieć wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji, a więc wydanie wyroku (postanowienia, co do istoty sprawy) lub innego orzeczenia trwale zamykającego drogę do wydania wyroku (np. postanowienia o umorzeniu postępowania, odrzucenia pozwu itd.).
Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, że "czas zakończenia postępowania w danej instancji", o którym mowa w art. 149 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych, nie może być utożsamiany z "z czasem wszczęcia postępowania w kolejnej (wyższej) instancji".
W rozpoznawanej sprawie wyrok Sądu l instancji został wydany 30 grudnia 2015 r., a orzeczenie to wraz z uzasadnieniem zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 8 lutego 2016 r. Od następnego dnia rozpoczął więc bieg trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej od tego wyroku. W toku biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro ustawodawca w § 22 nowego rozporządzenia wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowego rozporządzenia należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd l instancji wydał wyrok 30 grudnia 2015 r., a więc przed wejściem w życie nowego rozporządzenia (1 stycznia 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej instancji, toczącego się od momentu wydania tego wyroku, aż do czasu zakończenia postępowania w tej kolejnej (drugiej) instancji przepisy dotychczasowego rozporządzenia.
Postępowania sądowe w II instancji rozpoczęło się więc przed dniem wejścia w życie nowego rozporządzenia i nie zostało zakończone przed tym dniem, a więc do wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej należy stosować przepisy dotychczasowego rozporządzenia regulującego wysokość opłat z tytułu jej sporządzenia. Nie można podzielić zapatrywania, że skoro opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej złożono po 1 stycznia 2016 r. to do wynagrodzenia za jej sporządzenie należy stosować przepisy nowego rozporządzenia. Brak jest bowiem podstaw prawnych do zastosowania przepisów nowego rozporządzenia w sytuacji, gdy opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została złożona w Sądzie po wejściu w życie nowego rozporządzenia a postępowanie sądowe w II instancji rozpoczęło się i nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie tego, nowego rozporządzenia.
Z treści § 18 ust. 1 pkt 2 lit "b" dotychczasowego rozporządzenia, znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji - 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Stawka minimalna określona w pkt 1, dotyczącym postępowania przed sądem administracyjnym w l instancji, do którego nawiązuje § 18 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, wynosi w niniejszej sprawie 240 zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c"), a 50% tej stawki stanowi kwotę 120 zł. Wynagrodzenie adwokata za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, który prowadził sprawę w l instancji, wynosi zatem 50% stawki minimalnej, czyli 120 zł (50 % x 240 zł).
Stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia, w sprawach w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Stawka podatku od towarów i usług wynosi zaś 23% (art. 41 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług; Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm.).
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył adwokat B. T., zaskarżając je w całości, wnosząc o przyznanie wynagrodzenia na podstawie § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w kwocie 240 zł podwyższonej o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
- 1. art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b i § 22 w zw. z § 23 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. poprzez jego niezastosowanie wskutek błędnego uznania, że postępowanie przed sądem administracyjnym drugiej instancji zostało wszczęte z momentem wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym 30 grudnia 2015 r., a tym samym utożsamienia czasu zakończenia postępowania w pierwszej instancji (wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym) z czasem wszczęcia postępowania w kolejnej (wyższej) instancji, w sytuacji, gdy postępowanie w wyższej instancji mogło zostać wszczęte dopiero po doręczeniu stronie odpisu wyroku, a więc po 8 lutego 2016 r., zatem postępowanie okołokasacyjne zostało wszczęte wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku, względnie wraz ze sporządzeniem opinii odmownej, więc po 1 stycznia 2016 r., czyli po dniu wejścia w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.;
- 2. art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy pomoc prawna polegająca na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej stanowiła czynność wykonaną przed sądem drugiej instancji w rozumieniu rozporządzenia, które nie mogło zostać wszczęte przed doręczeniem odpisu wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym, który doręczony został 8 lutego 2016 r., a zatem zastosowanie powinno znaleźć rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., które weszło w życie 1 stycznia 2016 r.
W uzasadnieniu podniesiono, że źródłem błędu było przyjęcie, że czynność polegająca na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest czynnością wykonywaną przed sądem pierwszej instancji. Wskazano, że czynność powyższa została wymieniona jako czynność przed sądem drugiej instancji zarówno w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z 28 września 2002 r., jak i w § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z 22 października 2015 r. Podkreślono, że przepisy obu rozporządzeń są jasne i konsekwentnie lokują sporządzenie opinii, jako czynność przed sądem drugiej instancji, niezależnie od specyficznego charakteru tej czynności. Sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie jest czynnością podejmowaną w toku postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, bowiem wyrok tego sądu kończy postępowanie w pierwszej instancji. Opinia jest pismem inicjującym sui generis postępowanie okołokasacyjne, a strona mimo przedstawienia takiej opinii przez adwokata z urzędu nadal ma możliwość wniesienia skargi kasacyjnej korzystając z pomocy innego pełnomocnika.
Podkreślono, że ustawodawca na potrzeby ustalenia wynagrodzenia w obu rozporządzeniach wyraźnie wskazał, że sporządzenie opinii jest czynnością przed sądem drugiej instancji. Przyczyna takiej regulacji jest oczywista, bowiem nakład pracy polegający na sporządzeniu skargi kasacyjnej i opinii odmownej jest porównywalnym, dlatego brak jest racjonalnych argumentów za różnicowaniem wynagrodzenia pełnomocników. Co więcej, również Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że sporządzenie opinii jest czynnością, która ma miejsce po zakończeniu postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a sporządzenie opinii uznawane jest jako reprezentowanie strony w postępowaniu kasacyjnym (por. postanowienia NSA z 20 czerwca 2006 r., II FZ 353/06 i z 12 marca 2014 r., I OZ 165/14), Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest równoznaczna odpowiedzi na skargę kasacyjną (por. postanowienie NSA z 22 listopada 2012 r., II GSK 1056/11).
Podniesiono również, że Sąd I instancji, wbrew stanowisku Sądu Najwyższego wyrażonego w postanowieniu z 28 czerwca 2006 r., III CZ 36/06, błędnie utożsamił czas zakończenia postępowania w danej instancji (wydanie wyroku 30 grudnia 2015 r.) z czasem wszczęcia postępowania w kolejnej (wyższej) instancji. Podkreślono także, że ów wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym został doręczony skarżącemu 8 lutego 2016 r. i dopiero po tym dniu mogło dojść do zainicjowania postępowania przed Sądem II instancji, czyli już po wejściu w życie nowego rozporządzenia o kosztach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Zgodnie z unormowaniem § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia z 22 października 2015 r. opłata maksymalna w postępowaniu przed sądem administracyjnym drugiej instancji wynosi za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej – 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1 tego paragrafu, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. Natomiast stawka, o której mowa w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia wynosi 480 złotych.
Mając na uwadze postanowienie Sądu Najwyższego z 28 czerwca 2006 r., III CZ 36/06, wskazać należy, że linię wytyczającą granicę czasową między stosowaniem ustawy dotychczasowej a zastosowaniem ustawy nowej wyznacza chwila "zakończenia postępowania w danej instancji". Ten sposób normatywnych rozstrzygnięć intertemporalnych nie jest w prawie procesowym nowy, gdyż ustawodawca – określając czynnik czasu decydujący o stosowaniu lub niestosowaniu derogowanego prawa – wielokrotnie posługuje się pojęciem "zakończenie postępowania w danej instancji" lub równoważnym "zakończenie postępowania w instancji", ewentualnie zbliżonym – "wydanie orzeczenia kończącego postępowanie przez sąd pierwszej (wyższej) instancji". Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego należy stwierdzić, że przez pojęcie "zakończenie postępowania w (danej) instancji" trzeba rozumieć wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w danej instancji, a więc wydanie wyroku (postanowienia co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym) lub innego orzeczenia trwale zamykającego drogę do wydania wyroku (np. postanowienia o umorzeniu postępowania, odrzuceniu pozwu itd.).
Sąd Najwyższy podkreślił, że w tym samym kierunku idą rozwiązania w innych dziedzinach prawa procesowego, w których przez zakończenie postępowania w danej instancji rozumie się wydanie orzeczenia (rozstrzygnięcia) co do istoty sprawy albo załatwienie sprawy w inny sposób kończący postępowanie (por. np. art. 104 k.p.a., art. 157 k.p.k., art. 207 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, j.t.: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, albo art. 223 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Zatem, "czas zakończenia postępowania w danej instancji nie może być utożsamiany z "czasem wszczęcia postępowania w kolejnej (wyższej) instancji". W konsekwencji należy uznać, że do skargi kasacyjnej od wyroku (postanowienia co do istoty sprawy) wydanego przed wejściem ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wniesionej po wejściu w życie tej ustawy, stosuje się przepisy ustawy nowej.
Jak wynika z akt niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie 30 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wydał wyrok (k-40). Sentencja tego wyroku została doręczona pełnomocnikowi skarżącego 8 lutego 2016 r. (k-48), który wnioskiem z 15 lutego 2016 r. wystąpił o sporządzenie uzasadnienia powyższego orzeczenia (k-49), doręczonego mu 23 marca 2016 r. (k-71). Dnia 22 kwietnia 2016 r. pełnomocnik przesłał do Sądu opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (k-73).
Jak trafnie podniósł w zażaleniu pełnomocnik skarżącego sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej zostało przez ustawodawcę zakwalifikowane jako czynność przed sądem drugiej instancji, na co wskazują zarówno § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z 28 września 2002 r. jak i § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z 22 października 2015 r.
Natomiast stosownie do § 22 rozporządzenia z 22 października 2015 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jego wejścia w życie stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Z kolei § 23 stanowi, że rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Zatem będzie miało ono zastosowanie do spraw, które zostały wszczęte i w danej instancji zostały zakończone przed dniem jego wejścia w życie, to jest dniem 1 stycznia 2016 r. jak i do spraw, które w danej instancji zostały zakończone po tym dniu. Przy czym jak wynika z porównania treści § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z treścią § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia o zakończeniu postępowania w danej instancji decyduje wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Skoro zatem wyrok Sądu I instancji wydany został 30 grudnia 2015 r. to oznacza to, że orzeczenie kończące postępowanie w pierwszej instancji zostało wydane przed wejściem w życie rozporządzenia z 22 października 2015 r., czyli przed dniem 1 stycznia 2016 r. i tym samym w niniejszej sprawie zastosowanie będą miały przepisy rozporządzenia z 22 października 2015 r.
Zatem wysokość wynagrodzenia należy ustalić zgodnie z unormowaniem § 21 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia z 22 października 2015 r., czyli wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez adwokata, który prowadził sprawę przed sądem pierwszej instancji wynosi 50% stawki określonej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia, nie mniej niż 240 złotych. W sprawie niniejszej będzie to kwota 240 złotych. Zgodnie jednak z § 4 ust. 3 rozporządzenia wynagrodzenie to należy powiększyć o stawkę należnego podatku od towarów i usług wynoszącą dla tej usługi 23% (art. 146a pkt. 1 w zw. z art. 41 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 710 ze zm.). Wynagrodzenie wynosić więc będzie łącznie z należnym podatkiem od towarów i usług 295,20 złotych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 oraz art. 250 § 1 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.