Uzasadnienie
T.K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 r. sygn. akt II SAB/Po 95/14 odmówił T.K. przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, z uwagi na niewskazanie prawdziwości podniesionych we wniosku okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej.
Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. sygn. akt I OZ 252/15 oddalił zażalenie, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że okoliczności przedstawione przez skarżącego pozwalają wyprowadzić wniosek, że jest on utrzymywany przez swoją rodzinę. Świadczą o tym oświadczenia skarżącego, że zamieszkuje u różnych członków rodziny, do której należy, a podczas pobytu korzysta z ich gospodarstwa domowego oraz ze środków niezbędnych do życia od nich otrzymanych. Korzystanie z gospodarstwa domowego i zamieszkiwanie oznacza, że w istocie prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z tymi osobami w rozumieniu przepisów dotyczących przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przepisy nakazujące ujawnienie "stanu rodzinnego" są powiązane z "rzeczywistym stanem majątkowym" i nie oznaczają "rodziny" w tak wąskim znaczeniu, jak proponuje to skarżący.
Wspólne gospodarstwo domowe można prowadzić również z osobami niezwiązanymi więzami pokrewieństwa lub powinowactwa. Celem ustalenia, kto pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskującym o przyznanie prawa pomocy, jest bowiem umożliwienie oceny, czy nawet połączone możliwości finansowe tych osób są na tyle niewielkie, że uzasadniają finansowanie udziału wnioskodawcy w postępowaniu z budżetu Państwa. W związku z tym, nawet brak dochodów i majątku po stronie skarżącego nie będzie automatycznie uzasadniać przyznania mu prawa pomocy, jeżeli możliwości finansowe osób, na których utrzymaniu pozostaje, będą w ocenie sądu wystarczające do ponoszenia kosztów udziału skarżącego w postępowaniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, odmowa udzielenia informacji na temat rodziny, która utrzymuje skarżącego, skutkuje odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wątpliwości związane z możliwościami finansowymi osób, które utrzymują skarżącego, przekreślają bowiem dokonanie oceny, czy w sprawie zaistniały okoliczności wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.).
W związku z powyższym, T.K. został wezwany do wykonania zarządzenia z dnia 3 września 2014 r., wzywającego stronę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 1 czerwca 2015 r. sygn. akt II SAB/Po 95/14 odmówił T.K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że w aktualnie złożonym formularzu o prawo pomocy, wbrew obowiązkowi podania dokładnych danych o stanie majątkowym, dochodach i o stanie rodzinnym, skarżący ponownie nie uczynił zadość temu obowiązkowi, o czym był informowany w toku postępowania o prawo pomocy.
Na skutek sprzeciwu skarżącego, w/w postanowienie utraciło moc, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SAB/Po 95/14 odmówił T.K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać rzetelne oraz kompletne informacje o sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Taka konkluzja wynika wprost z art. 252 § 1 p.p.s.a. i art. 255 p.p.s.a. Tym samym do udzielenia omawianego wsparcia ze środków publicznych nie wystarczą jedynie oświadczenia skarżącego o "braku wszystkiego". Ustawodawca wyraźnie wymaga w art. 252 § 1 p.p.s.a. ujawnienia przez stronę stanu rodzinnego, czemu konsekwentnie skarżący się sprzeciwia. Korzystanie z gospodarstwa domowego i zamieszkanie u innych osób oznacza, że w istocie prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z tymi osobami w rozumieniu przepisów dotyczących prawa pomocy, przy czym tymi osobami mogą być także osoby obce.
Skarżący nie przedstawił wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej w celu zbadania, czy zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy chociażby w części. Nadal prezentuje postawę w istocie uchylającą się od udzielenia odpowiedzi na temat sytuacji finansowej osób, które go utrzymują. W konsekwencji należy uznać, że skarżący, pomimo pouczenia, w żaden sposób nie wykazał, że okoliczności wskazane we wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnieniu znajdują swoje odzwierciedlenie w rzeczywistości.
Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia T.K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie zostało wydane prawomocne orzeczenie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. sygn. akt I OZ 252/15 oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2015 r. sygn. akt II SAB/Po 95/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Zgodnie z art. 165 p.p.s.a., możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej strony sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II FZ 768/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodzić należy się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w sytuacji T.K. nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na zmianę prawomocnego orzeczenia z uwagi na wystąpienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie odmówił T.K. przyznania prawa pomocy na skutek jego kolejnego wniosku w tym zakresie, bowiem skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą postanowienia z dnia 26 stycznia 2015 r. Skarżący w dalszym ciągu nie udokumentował swoich twierdzeń, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i bytowej, a wątpliwości co do tych kwestii stanowią przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Skarżący nie uzupełnił swoich wyjaśnień, pomimo wielokrotnego zwrócenia przez Sąd pierwszej, jak i drugiej instancji, uwagi na potrzebę pełnego i rzetelnego zobrazowania sytuacji majątkowej członków jego rodziny, co uniemożliwiło dokonanie obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodać ponadto należy, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i może mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie wydatków związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. T.K. nadal nie wykazał, aby takie przesłanki zachodziły.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu trafnie wywiódł, iż w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki do zastosowania wobec skarżącego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a w konsekwencji, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.