Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 883/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie oraz zasądził od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz Województwa M. kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W jego uzasadnieniu podał m.in., że o zwrocie kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 201 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., który stanowi, że zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 P.p.s.a.
W zażaleniu na postanowienie o kosztach zawarte w punkcie II sentencji ww. orzeczenia Województwo M. zarzuciło naruszenie art. 201 § 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 6 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804), względnie w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 pkt 6 ww. rozporządzenia, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie oraz orzeczenie o kosztach z pominięciem należącego do niezbędnych kosztów postępowania wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym i zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania w wysokości 100 zł, nie uwzględniając innych niezbędnych kosztów postępowania, które Sąd winien zasądzić zgodnie z prawidłowo zgłoszonym wnioskiem strony.
W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o:
- - zmianę zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od Ministra Infrastruktury i Budownictwa zwrotu pełnych kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia radcy prawnego w wysokości 10.800 zł oraz 100 zł wpisu, względnie wynagrodzenia radcy prawnego w wysokości 480 zł oraz 100 zł wpisu;
- - zasądzenie kosztów postępowania wywołanego niniejszym zażaleniem według norm przepisanych.
Zdaniem autora zażalenia zaskarżone postanowienie niesłusznie zaniżyło należne koszty postępowania. Dowodził przy tym, iż zaskarżony w sprawie akt zapadł w sprawie o odszkodowanie za nieruchomość, mimo iż skarga dotyczyła postanowienia Ministra, który odmówił rozpatrzenia odwołania strony z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. W takim przypadku należne koszty zastępstwa procesowego trzeba ustalić w myśl przywołanych wyżej przepisów cytowanego rozporządzenia, tj. w wysokości 10.800 zł. Powyższy pogląd wynika, zdaniem pełnomocnika strony, z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 734/15, w którym stroną skarżącą było również Województwo M. Wprawdzie orzeczenie to dotyczyło ustalenia wpisu sądowego, jednak Sąd wskazał w nim m.in., że skarga wniesiona w sprawie, w której organ administracji orzekł w oddzielnej decyzji o ustaleniu i przyznaniu określonej kwoty odszkodowania, objęta jest wpisem stosunkowym, gdyż przedmiotem zaskarżenia w rozumieniu przepisów art. 215 § 1, art. 216 i art. 231 P.p.s.a. jest należność pieniężna.
W rozpoznawanej sprawie wysokość odszkodowania została przez organ administracji ustalona na 708.532 zł. W konsekwencji Sąd winien orzec o kosztach zastępstwa w wysokości 10.800 zł. Tymczasem, na skutek błędnej wykładni art. 205 w związku z art. 201 P.p.s.a., zasądził zwrot kosztów w wysokości niższej, nie uwzględniając tego składnika.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w nim zarzuty są zasadne.
Zgodnie z art. 201 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3. Przepis ten, wprowadzając odstępstwo od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu (art. 199 P.p.s.a.), rozwija wyrażoną w art. 200 P.p.s.a. zasadę finansowej odpowiedzialności organu za wynik postępowania przed sądem pierwszej instancji (zasadę rezultatu), o czym świadczy użycie w § 1 słowa "także" w sytuacji, gdy komentowany przepis następuje po art. 200 P.p.s.a. W art. 201 P.p.s.a. nie sprecyzowano rodzaju kosztów, których zwrot przysługuje skarżącemu od organu, jednakże należy w tym zakresie podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z 24 listopada 2008 r., sygn. II OZ 1194/08 (publ.
CBOSA), iż względy natury systemowej oraz celowościowej przemawiają za przyjęciem, że komentowany przepis, tak jak art. 200 P.p.s.a., dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, a nie tylko kosztów sądowych (p. też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2007r., sygn. II OZ 1061/07, oraz z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. II OZ 1194/08, publ. CBOSA). Zgodnie zaś z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Natomiast stosownie do art. 205 § 2 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skarżąca zasadnie kwestionuje postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zapadłe w sprawie. Przede wszystkim należy wytknąć Sądowi Wojewódzkiemu, że możliwość zweryfikowania prawidłowości kwoty zasądzonej przezeń tytułem zwrotu kosztów postępowania jest utrudniona, bowiem uzasadnienie orzeczenia w tej materii nie zawiera ani pełnej podstawy prawnej ani jakiejkolwiek motywacji wydanego w tym przedmiocie rozstrzygnięcia. Samo powołanie podstawy prawnej nie czyni zadość przepisanym wymogom. Stosownie bowiem do treści art. 141 § 4 zdanie pierwsze P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Dotyczy to każdego elementu rozstrzygnięcia. Regulacja powyższa odnosi się odpowiednio również do postanowienia (art. 166 P.p.s.a.).
Sąd pierwszej instancji nie wskazał, co składa się na zasądzoną kwotę 100 zł, ale mając na uwadze, że wpis uiszczony przez stronę skarżącą w niniejszej sprawie był wpisem stałym w wysokości 100 zł, to uznać należy, że zasądzona kwota obejmuje zwrot na rzecz skarżącego tego wpisu. Sąd Wojewódzki nie uwzględnił wszakże, iż jednym ze składników kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw w rozumieniu art. 205 P.p.s.a. jest również wynagrodzenie pełnomocnika (tu radcy prawnego), który reprezentuje stronę uprawnioną do uzyskania zwrotu kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji Województwo M. było reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego, który sporządził i wniósł w jego imieniu skargę.
Wobec powyższego zasadnym jest pogląd, że zasądzony od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania winien objąć zarówno kwotę wpisu od skargi w wysokości 100 zł, jak i koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego reprezentującego stronę skarżącą.
Te ostatnie zamykają się w kwocie 480 zł. Nie można bowiem zgodzić się z autorem zażalenia, że wynagrodzenie pełnomocnika winno wynosić 10.800 zł. Przedmiotem sprawy nie jest należność pieniężna w rozumieniu właściwych przepisów. Przy czym istotny jest tu też sposób ustalenia opłaty sądowej, gdyż on niejako wyznacza tryb ustalenia należnego wynagrodzenia pełnomocnika strony. Nie do zaakceptowania byłby pogląd, zgodnie z którym od skargi pobierany byłby wpis stały, a wysokość kosztów zastępstwa procesowego byłaby obliczana zgodnie z zasadami właściwymi dla wpisu stosunkowego. Jak głosi art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a., od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. od skargi), pobiera się wpis stosunkowy lub stały.
W świetle art. 231 P.p.s.a., wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały. Jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, stanowi ona wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 216 P.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, iż o rodzaju wpisu decyduje charakter sprawy, w której wniesiono skargę, a dokładnie to, czy przedmiot skargi, tj. rozstrzygnięcie organu, wiąże się bezpośrednio z określonymi należnościami pieniężnymi. Warunkiem koniecznym ustalenia wpisu stosunkowego jest więc istnienie bezpośredniego związku między aktem lub czynnością będącymi przedmiotem skargi a należnością pieniężną. Związek taki występuje wtedy, gdy z zaskarżonego aktu lub czynności da się wprost wyprowadzić obowiązek uiszczenia określonej kwoty pieniężnej. W tej sprawie skarga Województwa M. dotyczyła postanowienia w kwestii uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a nie bezpośrednio decyzji ustalającej odszkodowanie.
Wpis stały od tej skargi, uiszczony przez stronę skarżącą, wynosił 100 zł, co poprawnie przyjął Sąd I instancji. Zatem to nie decyzja ustalająca wysokość odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Województwa M. nieruchomości implikowała w niniejszym postępowaniu wartość przedmiotu zaskarżenia, co determinowałoby wysokość należnych stronie skarżącej kosztów zastępstwa radcowskiego. Przeto w sprawie, w tym zakresie zastosowanie znalazł § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), przewidujący wynagrodzenie w kwocie 480 zł. Po myśli art. 205 § 2 P.p.s.a. wynagrodzenie to nie może przewyższać stawek określonych w przepisach tego aktu prawnego.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 201 § 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach postępowania zażaleniowego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł, ponieważ wedle art. 209 P.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Zgodnie z powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozstrzygać o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku, natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie od postanowienia.
- - ---------------------- 2