Uzasadnienie
Zaskarżonym zarządzeniem z dnia 17 maja 2017 r. o sygn. akt IV SA/Wa 3062/16 Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał A. P. do uiszczenia kwoty 6 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za wydanie kopii zarządzenia referendarza sądowego z dnia 28 marca 2017 r.
W piśmie z dnia 17 czerwca 2017 r. A. P. wniosła zażalenie na wymienione zarządzenie, zarzucając naruszenie art. 2 i 45 Konstytucji i kwestionując niedoręczenie jej żądanego dokumentu. Jednocześnie ponowiła wniosek o zwolnienie w całości z kosztów sądowych, wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie jest zasadne.
Na wstępie należy zaznaczyć, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie prawidłowość wezwania skarżącej do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za wydanie kopii dokumentu z akt sprawy.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata, o czym stanowi art. 220 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako ppsa). Ustawodawca przewidział jednak od tej zasady szereg wyjątków, obejmujących przypadki zwolnienia od kosztów sądowych z mocy prawa, przy spełnieniu kryteriów o charakterze przedmiotowym bądź podmiotowym. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. c ppsa takiemu ustawowemu zwolnieniu podlegają sprawy dotyczące chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych. W doktrynie podkreśla się, że zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych wynikające z art. 239 pkt 1 ppsa jest zwolnieniem całkowitym, co powoduje, że skarżący – w objętych przepisem kategoriach spraw – w ogóle nie uiszcza kosztów sądowych – por.: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz", red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2011 r., s. 762-763. Jak wskazuje się w literaturze, zwolnienia określone w powołanym przepisie dotyczą w większości spraw związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, co przesądza o tym, że skarżący z reguły nie będą mieli dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. W konsekwencji zwolnienia te należy interpretować szeroko, gdyż gdyby tej kategorii skarżących nie objęto ustawowym zwolnieniem, to i tak przyznawano by im zwolnienie na mocy orzeczenia sądu z uwagi na ubóstwo, co niepotrzebnie obciążałoby sądy (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2010, s. 554-555).
W sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 3062/16 A. P. wniosła skargę na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Postępowanie to regulują przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 2046 ze zm.), będące postawą orzekania o stopniu niepełnosprawności. Stąd też w ocenie NSA sprawa, w której zapadło zaskarżone postanowienie, dotyczy świadczeń rehabilitacyjnych, a zatem strona skarżąca w tej sprawie podlega ustawowemu zwolnieniu od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, w tym opłat kancelaryjnych (por. postanowienie NSA z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt I OZ 497/16, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na marginesie należy zauważyć, że A. P. złożyła w niniejszej sprawie w dniu 13 marca 2017 r. wniosek przyznanie o prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych (karta nr 18 akt), który dotychczas nie został rozpatrzony. Oznacza to, że nawet wobec braku ustawowego zwolnienia zaskarżone zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia opłaty nie mogłoby być wydane do czasu rozpatrzenia wniosku o prawo pomocy.
W konsekwencji w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw prawnych do wydania zarządzenia o wezwaniu skarżącej do uiszczenia opłaty.
Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.