Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 maja 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 587/15 oddalił skargę Z.F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Z.F., reprezentowana przez radcę prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pismem z dnia 4 sierpnia 2015 r. wezwał pełnomocnika skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, poprzez nadesłanie dwóch egzemplarzy odpisu skargi kasacyjnej, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej (art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 6 sierpnia 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 73 akt sądowych), zaś wykonał je on w dniu 18 sierpnia 2015 r. (data nadania przesyłki – k. 75 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 września 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 61/14, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi kasacyjnej Z.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 587/15 w sprawie ze skargi Z.F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości, odrzucił skargę kasacyjną (pkt 1) oraz zwrócił skarżącej kwotę 100 zł, uiszczoną tytułem wpisu od skargi kasacyjnej (pkt 2).
W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 178 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W świetle art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej, wynikającym z art. 178 p.p.s.a.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że stosownie do treści uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 13/13, niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów pisma i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie jej prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów przez sąd. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono w szczególności, że ustawodawca nie przewidział prawnych możliwości uzupełniania braków formalnych żadnych pism procesowych przez sąd, ani nie dokonał rozróżnienia na braki istotne i nieistotne, a jedynie wskazał na braki, które uniemożliwiają nadanie pismu prawidłowego biegu, co przemawia za przyjęciem ścisłej wykładni omawianych przepisów, reprezentowanej tak w judykaturze, jak i orzecznictwie.
Rolą sądu nie jest zastępowanie strony w dokonywaniu czynności procesowych, leżących w jej interesie i stanowiących jej ustawowy obowiązek. W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny przesądził również, że złożenie przez skarżącego wymaganych odpisów pisma po upływie wyznaczonego terminu, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a., ale przed odrzuceniem skargi, oznacza, że skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Analogicznie na podstawie art. 178 p.p.s.a., zasada ta ma zastosowanie do skargi kasacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie obowiązkiem strony było zastosowanie się do wezwania do uzupełnienia braku formalnego, poprzez złożenie dwóch odpisów skargi kasacyjnej, ponieważ w załącznikach do skargi kasacyjnej złożono niewystarczającą liczbę jej odpisów. Dodatkowe odpisy skargi kasacyjnej były konieczne do nadania jej dalszego biegu, ponieważ w sprawie, oprócz organu administracji publicznej, występowali także uczestnicy postępowania. Łącznie konieczne było złożenie przez skarżącą sześciu odpisów skargi kasacyjnej, podczas gdy załączono do niej jedynie cztery odpisy. Termin uzupełnienia braków formalnych upłynął w dniu 13 sierpnia 2015 r. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła dwa odpisy skargi kasacyjnej, jednak dokonała tej czynności dopiero w dniu 18 sierpnia 2015 r. (data nadania przesyłki zawierającej odpisy skargi kasacyjnej), a zatem z uchybieniem ustawowego terminu do uzupełnienia braków formalnych.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 178 p.p.s.a., orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji. O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia Z.F., reprezentowanej przez radcę prawnego, do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 178 w związku z art. 76 § 1 w związku z art. 47 § 1 i art. 49 § 1 w związku z art. 176 § 2 p.p.s.a. oraz wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej podkreślił, że odrzucenie skargi kasacyjnej było niezasadne, gdyż skarga ta nie była dotknięta brakiem formalnym. Ilość złożonych wraz ze skargą kasacyjną odpisów była bowiem wystarczająca do nadania jej dalszego biegu, ponieważ oprócz skarżącej pełnomocnik reprezentuje trzy inne strony postępowania sądowoadministracyjnego, a zgodnie z art. 76 § 1 p.p.s.a., pełnomocnikowi kilku osób doręcza się jeden egzemplarz pisma i załączników. Ponadto wskazał, że sytuacja pełnomocnika uczestników postępowania, któremu sąd nie doręczył odpisu skargi kasacyjnej, którą sam ten pełnomocnik wniósł, jest podobna do sytuacji organu administracyjnego, za którego pośrednictwem wnoszona jest skarga do sądu pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z treści art. 176 p.p.s.a., w jego brzmieniu obowiązującym w dniu wniesienia skargi kasacyjnej, wynika, że skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Wymogi stawiane wszystkim pismom procesowym reguluje przepis art. 46 § 1 p.p.s.a. Oprócz wymagań wskazanych w tych przepisach, art. 47 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że do pisma należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że na równi z wymogami pisma, o których mowa w art. 46 p.p.s.a. należy traktować wymogi z art. 47 p.p.s.a. (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego; wyd. CH Beck, Warszawa 2011, s. 236-237).
W sytuacji, gdy brak jest jednego z elementów pisma wymienionych w art. 46 i art. 47 § 1 p.p.s.a. obowiązkiem sądu, zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jest wezwanie strony do uzupełnienia lub poprawienia pisma w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest przepis art. 178 p.p.s.a., który w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej nakazuje sądowi jej odrzucenie.
Analiza orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje na istnienie rozbieżności w stosowaniu w/w przepisów w sytuacji, gdy strona w wymaganym terminie nie wykona wezwania sądu i nie nadeśle odpisów skargi, zażalenia czy skargi kasacyjnej. Istnieją także rozbieżne stanowiska co do możliwości samodzielnego wykonania przez sąd kserokopii takich pism.
Rozbieżności te usunęła jednak uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 13/13, w której stwierdzono, że niedołączenie przez stronę skarżącą wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd. Wskazano również, iż złożenie przez stronę skarżącą wymaganych odpisów skargi po upływie wyznaczonego terminu, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a, ale przed odrzuceniem skargi, oznacza, że skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Stanowisko to należy także odnosić do kwestii niezłożenia przez stronę w zakreślonym terminie odpisu skargi kasacyjnej, co powinno skutkować jej odrzuceniem w oparciu o art. 178 p.p.s.a.
Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił skargę kasacyjną Z.F., z uwagi na niewykonanie wezwania do nadesłania dodatkowych odpisów skargi kasacyjnej we wskazanym przez Sąd terminie.
W niniejszej sprawie, oprócz skarżącej kasacyjnie Z.F. (reprezentowanej przez radcę prawnego R.R.) i organu – Wojewody [...], występują następujący uczestnicy postępowania: I.M., E.D. i M.F. (wszystkie trzy reprezentowane przez radcę prawnego R.R.) oraz Zarząd Dróg Miejskich w [...], R. Sp. z o.o. z siedzibą w W., M.D. oraz M.D.
Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zasadnie wskazuje, że nie było potrzeby załączania odpisu skargi kasacyjnej dla I.M., E.D. i M.F., bowiem mają one tego samego pełnomocnika, co skarżąca, a zatem treść skargi kasacyjnej była mu znana.
Wobec powyższego, odpisy skargi kasacyjnej należało doręczyć pozostałym stronom postępowania, a więc: 1) organowi, 2) Zarządowi Dróg Miejskich w [...], 3) R. Sp. z o.o. z siedzibą w W., 4) M.D. oraz 5) M.D. Do skargi kasacyjnej należało zatem dołączyć pięć jej odpisów, tymczasem pełnomocnik skarżącej załączył jedynie cztery odpisy. Sąd pierwszej instancji wprawdzie błędnie wezwał stronę do nadesłania dwóch odpisów skargi kasacyjnej, zamiast jednego, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, ponieważ bezspornie pełnomocnik skarżącej nie załączył do skargi kasacyjnej wymaganej liczby jej odpisów, a zatem wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej było zasadne. Brak odpowiedniej liczby odpisów skargi kasacyjnej uniemożliwiał bowiem nadanie skardze kasacyjnej prawidłowego biegu, a obowiązkiem Sądu było doręczenie odpisów skargi kasacyjnej wszystkim występującym w sprawie pozostałym stronom.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wzywając pełnomocnika skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, wskazał nie tylko rodzaj braku formalnego, podlegającego usunięciu, ale także termin dokonania tej czynności oraz określił skutki niewykonania wezwania. Skorzystanie z prawa do sądu i doprowadzenie do merytorycznego rozpoznania sprawy wymaga zaś od strony przestrzegania przepisów dotyczących wymogów formalnych skargi kasacyjnej oraz wykonywania w terminie wezwań sądu do usunięcia braków. Wobec zatem nieuzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej w zakreślonym w wezwaniu terminie, Sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 178 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.