Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 1224/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił A.W. i S.W. (dalej "skarżący") przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi A.W. i S.W. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia 8 czerwca 2021 r., nr GK-II.7221.69.2021 w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż w dniu 6 sierpnia 2021 r. wpłynęła skarga skarżących na ww. decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie.
Zarządzeniem z dnia 6 sierpnia 2021 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału II wezwał skarżących do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie solidarnie 3 egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych, a także o podanie numerów PESEL - pod rygorem odrzucenia skargi, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania.
Odpisy wezwań do usunięcia braków formalnych skargi wraz z pouczeniami o skutkach ich niewykonania w wyznaczonym terminie, zostały doręczone skarżącym w dniu 16 sierpnia 2021 r. W wyznaczonym terminie skarżący nadesłali pismo z dnia 19 sierpnia 2021 r. (data nadania 20 sierpnia 2021 r.), w którym podali, że "dotyczy ono pisma o nadesłanie odpisów skargi z dnia 6 lipca 2021 r.", do którego załączyli 1 odpis skargi.
Postanowieniem z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1224/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie powyższą odrzucił skargę, z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie. Odpisy postanowienia zostały doręczone skarżącym w dniu 1 października 2021 r.
W dniu 7 października 2021 r. do Sądu I instancji wpłynęło pismo skarżących opatrzone datą 5 października 2021 r. zatytułowane "dotyczy postanowienia z dnia 28 września 2021 r.", w którym skarżący uzupełnili braki formalne skargi poprzez podanie numerów PESEL, 3 odpisy skargi z dnia 6 lipca 2021 r. oraz sformułowali liczne zarzuty dotyczące zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków.
W wykonaniu zarządzenia Sędziego Sprawozdawcy z dnia 12 października 2021 r. wezwano skarżących – w terminie 7 dni – do sprecyzowania pisma poprzez określenie czy stanowi ono zażalenie na postanowienie z dnia 28 września 2021 r. o odrzuceniu skargi czy jest to wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, czy jest to inny rodzaj pisma, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. W odpowiedzi skarżący oświadczyli, że pismo z dnia 5 października 2021 r. stanowi wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Zarządzeniem z dnia 27 października 2021 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału II wezwał skarżących do nadesłania 4 odpisów wniosku oraz podania przyczyn, z jakich nastąpiło uchybienie terminu i kiedy one ustały — w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu.
W odpowiedzi na wezwanie, w wyznaczonym terminie skarżący nadesłali pismo, w którym wyjaśnili, że nie wiedzieli w jakim celu Sąd wzywa ich o odpisy skargi, zaś nienadesłanie numerów PESEL uzasadnili ochroną danych osobowych.
Powołanym na wstępie postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przywrócenia skarżącym terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnienie Sąd podniósł, że brak winy w uchybieniu terminu oznacza sytuację, w której wystąpiły niezależne od strony i niemożliwe do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Brak winy powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy uwzględnieniu także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Okoliczności przemawiające za uznaniem braku winy w uchybieniu terminowi muszą mieć charakter wyjątkowy i niezależny od wnioskodawcy. Nawet lekkie niedbalstwo wyklucza przyjęcie, że okoliczność na którą powołuje się wnioskodawca, miała charakter niezawiniony.
Odnosząc się do wskazanych przez skarżących we wniosku okoliczności Sąd I instancji stwierdził, że nie uprawdopodobniają one braku winy w uchybieniu terminowi. Obowiązek podania w skardze numeru PESEL wnoszącego skargę oraz dołączenia do skargi jej odpisów celem doręczenia ich stronom postępowania wynika z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b i art. 47 § 1 w zw. z art. 57 § 1 P.p.s.a. W przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi Sąd zobligowany jest do jej odrzucenia (art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.), bez względu na to czy strona skarżąca kwestionuje zasadność wezwania o ich uzupełnienie. Skoro skarżący zostali wezwani o uzupełnienie precyzyjnie wskazanych braków formalnych skargi oraz pouczeni o skutkach ich nieuzupełnienia w terminie, a następnie świadomie ich nie uzupełnili we wskazanym zakresie, nie mogą tym samym powoływać się na brak swojej winy w uchybieniu terminowi.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli skarżący wnosząc o jego uchylenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a.).
Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 P.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej.
Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OZ 122/22, 15 maja 2021 r., sygn. akt I OZ 156/21, 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OZ 1159/21, CBOIS).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności przedstawione przez skarżących nie uprawdopodabniają braku ich winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia jej braków formalnych. Sąd I instancji właściwie ocenił, że okoliczności podane we wniosku nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżący, pismem z dnia 3 listopada 2021 r. zostali precyzyjnie wezwani do wskazania przyczyn, z jakich nastąpiło uchybienie terminu i kiedy przyczyny te ustały – pod rygorem odrzucenia wniosku. W odpowiedzi skarżący podali, iż przesłano 1 odpis skargi, a nie 3 bowiem "nie wiemy w jakim celu są potrzebne", natomiast odnosząc się do niepodania numeru PESEL wskazali, że nie podali tych informacji ze względu na ochronę danych osobowych. Za trafne zatem należy uznać spostrzeżenia Sądu I instancji, iż skarżący w sposób świadomy nie uzupełnili we wskazanym zakresie braków formalnych skargi, co bez wątpienia nie mogło stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu.
Odnosząc się natomiast do okoliczności podanych w zażaleniu, iż skarżący są osobami o niskich dochodach oraz nieposiadającymi specjalistycznej wiedzy prawniczej wskazać należy, iż skarżący na każdym etapie toczącego się postępowania - począwszy od wystosowanego w dniu 12 sierpnia 2021 r. wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez doręczenie odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi – 29 września 2021 r., a skończywszy na piśmie z dnia 11 stycznia 2022 r. o doręczeniu odpisu postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi – w pouczeniu byli informowano o możliwości przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Z prawa tego jednakże nie skorzystali.
Z tych przyczyn, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu I instancji, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi należy uznać za zasadne.
W związku z powyższym, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.