Uzasadnienie
J. P. L. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na działanie Państwowej Inspekcji Pracy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie osiąga stałego dochodu, podejmuje jedynie prace dorywcze, cały czas poszukując pracy stałej, na utrzymaniu ma żonę i małoletniego syna. Poza tym jest współwłaścicielem części nieruchomości o powierzchni 112 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 2,58 ha (nieużytku oddanego w bezpłatną dzierżawę). Oświadczył, że zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, natomiast poszukuje pracy i oczekuje na wyniki rekrutacji. Wyjaśnił, że nie posiada zeznania podatkowego za 2014 r., a dochód z prac dorywczych jest różny od 50 do 500 zł. Podniósł, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej spowodowanej złym stanem psychofizycznym oraz ciągłą walką o uniknięcie bankructwa i upadłości jednoosobowej działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wyjaśnił, że aktualnie jego matka nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Podał, że nie posiada zeznania podatkowego za 2014 r. ponieważ nie jest w stanie "na dzień dzisiejszy określić w dokumentach księgowych co zostało zrobione przez poprzednie biuro księgowe". Ponadto rozważa wyjazd za granicę za pracą "w przypadku negatywnych rekrutacji". Do wniosku załączył karty informacyjne leczenia szpitalnego z lat 2006 – 2007 oraz kserokopie faktur za energię.
Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W dniu 3 września 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 14 września 2015 r., sygn. akt VIII SO/Wa 15/15, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd wskazał, że skarżący poza dokumentami z lat 2006 – 2007 dotyczącymi problemów ze stawem kolanowym oraz kilku faktur za energię i wodę nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających trudną sytuacją materialną jego trzyosobowej rodziny. Sąd podał, że pomimo, iż skarżący twierdzi, że nie prowadzi aktualnie żadnej działalności gospodarczej, w związku z czym nie posiada nawet ubezpieczenia zdrowotnego, to nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie korzysta również ze świadczeń pomocy społecznej, choć według informacji zawartych we wniosku nikt w rodzinie nie posiada stałego dochodu.
Skarżący nie przedłożył do dnia rozpoznania wniosku zeznania podatkowego za 2014 r., ani też odpowiedzi urzędu skarbowego, na jego pismo z dnia 22 czerwca 2015 r., która mogłaby ewentualnie wyjaśniać powody, dla których skarżący, jak twierdzi, takim zeznaniem nie dysponuje. Sąd zaznaczył, że skarżący nie wykazał także, aby toczyło się przeciwko niemu jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne, bądź windykowane komorniczo byłyby niespłacane kredyty (osobiste i firmowe).
W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, by nie był w stanie partycypować w kosztach sądowych wywołanych wniesieniem skargi.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którego obszernym uzasadnieniu wyraził swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Skarżący przedstawił polemiczne uwagi w stosunku do motywów zaskarżonego postanowienia i opisał swoją aktualną sytuację życiową. Odwołując się do poglądów wyrażonych w orzecznictwie J. P. L. stwierdził, że – jego zdaniem – wykazał, iż nie jest w stanie dokonać należnej opłaty. Ponadto wniósł o zadanie pytania do Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości oraz Trybunału Konstytucyjnego, czy wobec "takiej ilości spraw" wnioskodawca winien być zwolniony od kosztów.
Skarżący zauważył, że orzecznictwo sądowe w omawianej materii nie jest jednolite. Do zażalenia dołączono kserokopię pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w Grójcu z dnia 9 września 2015 r. wzywającego skarżącego do złożenia deklaracji dla podatku od towarów i usług za okres do stycznia do marca 2015 r. oraz zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 r., a także dokumenty dotyczące prowadzonych w 2015 r. przeciwko skarżącemu na wniosek banków postępowań egzekuzyjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z Sądem I instancji, że okoliczności przedstawione we wniosku J. P. L. o przyznanie prawa pomocy nie dawały podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Również w zażaleniu nie przedstawiono przekonującej argumentacji co do zasadności wniosku. Nie można podzielić wyrażonego w zażaleniu przekonania, że konieczność spłaty kredytów, czy innych zaległych zobowiązań skutkować powinna zwolnieniem strony od kosztów sądowych. Jak bowiem zwraca się uwagę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administarcyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy.
Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań. Należy w tym zakresie podzielić ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienie NSA z 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09).
Twierdzenie, że strona domagająca się udzielenia prawa pomocy nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania musi być przez stronę uprawdopodobnione, co w sprawie niniejszej nie zostało spełnione.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił wątpliwości skarżącego i w konsekwencji nie znalazł podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym, o co wnioskowano w zażaleniu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.