Postanowienie NSA z 13 marca 2013 r., I OZ 168/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 13 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 116/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz

Uzasadnienie

I OZ 168/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 116/11, odmówił A. N. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami.

Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny:

Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 19 grudnia 2012 r., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie określonym wnioskiem.

A. N. wniósł sprzeciw, domagając się zmiany postanowienia z dnia 19 grudnia 2012 r. W uzasadnieniu podniesiono, że formularz PPF nie został kompletnie wypełniony tzn. nie zostały podane dochody oraz majątek osób pozostających we wspólnym gospodarstwie ze skarżącym, ponieważ majątek osób najbliższych jest ich prywatną sprawą i mogą mieć one nawet "pole na księżycu". Dodano, że skarżący nie jest upoważniony do udzielania informacji w tym zakresie z uwagi na ustawę o ochronie danych osobowych.

WSA w Rzeszowie podniósł, że z treści urzędowego formularza PPF wynika, iż wnioskujący o prawo pomocy obowiązany jest przedstawić zarówno majątek własny jak też majątek osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Świadome zaniechanie tego obowiązku będzie świadczyć o niewykazaniu istnienia materialno - prawnych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji uznał, że nieprawidłową jest, przyjęta przez skarżącego ocena, iż majątek osób najbliższych jest ich prywatną sprawą. Ustawodawca przewidział bowiem wyraźny wymóg przedstawienia przez wnioskującego o prawo pomocy także majątku oraz dochodów osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Możliwości płatnicze tych osób mają znaczenie dla oceny wniosku, zwłaszcza w takich sprawach jak przedmiotowa, a więc kiedy wnioskodawca twierdzi, że nie posiada żadnego dochodu oraz majątku ruchomego i nieruchomego. W sytuacji braku wskazania przez skarżącego informacji dotyczących osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie sposób ocenić możliwości poniesienia przez skarżącego pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego, co w konsekwencji obliguje do odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

WSA w Rzeszowie podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest wyjątkiem od zasady, wynikającej z art. 84 Konstytucji, powszechnego i równomiernego ich ponoszenia i dlatego może być stosowane tylko w sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ponieważ istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest stosowanie jej wobec osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.

Zażalenie na postanowienie z dnia 9 stycznia 2013 r. wniósł A. N., wskazując, że jego skarga jest wolna od kosztów na podstawie art. 211 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie jest zasadne.

Zauważyć należy, że art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej: P.p.s.a.) przenosi na stronę obowiązek wykazania, iż nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub też, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma bowiem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną, nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Jest to instytucja stanowiąca wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Strona, wszczynając postępowanie sądowe, powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Jedynym kryterium oceny wniosku jest więc kryterium majątkowe. Z postanowień art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Przypomnieć należy, że zgodnie art. 246 § 1 P.p.s.a., strona ma bezwzględny obowiązek wykazania, iż nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub też, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym celu, zgodnie z art. 252 P.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinnym i majątkowym, dzięki czemu sąd ma możliwość całościowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i może wydać właściwe rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy.

Strona, zwracając się o pomoc prawną, ma obowiązek wypełnić wszystkie rubryki w formularzu PPF. Niedopuszczalne jest podważanie, w treści druku PPF, sensu żądanych danych. Przedstawienie tych danych w sposób niekompletny lub mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, a więc niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W sytuacji, gdy wnioskodawca nie wypełnił wszystkich rubryk formularza PPF i odmówił ich uzupełnienia, sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony.

Podkreślić należy, że WSA w Rzeszowie zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i trafnie uznał, iż niepełne dane przedstawiane przez skarżącego uniemożliwiają ocenę, czy istnieją podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.