Postanowienie NSA z 7 czerwca 2023 r., I OZ 175/23

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 7 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 185/22 o odmowie przywrócenia terminu

Sprawa

w sprawie ze skargi S.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Zygmunt Zgierski przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 27 czerwca 2022 r. oddalił skargę S.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] grudnia 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem i pouczeniem doręczono skarżącemu [...] sierpnia 2022 r.

Pismem z [...] sierpnia 2022 r. skarżący wniósł sporządzoną osobiście skargę kasacyjną.

Postanowieniem z 5 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę kasacyjną skarżącego z uwagi na niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem doręczono skarżącemu [...] września 2022 r.

W dniu [...] września 2022 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 14 października 2022 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w części obejmującej wniosek o zwolnienie od kosztów oraz ustanowił dla skarżącego radcę prawnego.

Pismem z 24 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że skarżący zasugerował się treścią dwóch pouczeń otrzymanych na etapie składania skargi kasacyjnej, z których jednolicie wynikało, że tylko niektóre sprawy wymagają uczestnictwa profesjonalnego pełnomocnika przy sporządzaniu skargi.

W dniu [...] stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił brak formalny wniosku o przywrócenie terminu, przedkładając skargę kasacyjną.

Postanowieniem z 10 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazując, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu.

Na powyższe postanowienie zażalenie wywiódł skarżący reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. Domagał się uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia i przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej bądź przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji. Dodatkowo wystąpił o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za świadczenie pomocy prawnej, które nie zostało opłacone w żadnej części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednocześnie stosownie do treści art. 87 § 2 ppsa we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.

Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć.

Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 430/19).

Instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i tylko kumulatywne zaistnienie przywołanych przesłanek może stanowić podstawę faktyczną i prawną do wydania przez sąd administracyjny postanowienia o przywróceniu wnioskodawcy terminu do dokonania czynności procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2022 r., sygn. akt I GZ 134/22).

W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącego braku jego winy w dochowaniu terminu wniesienia skargi kasacyjnej upatruje w dwóch okolicznościach: rozbieżnych pouczeniach co do tzw. przymusu radcowsko-adwokackiego obowiązującego w przypadku składania skargi kasacyjnej oraz opieki nad niepełnosprawną matką, które to czynności uniemożliwiły mu prawidłową analizę pouczeń w zakresie wymogów wniesienia skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że analiza akt sądowych sprawy nie pozwala zgodzić się z powyższą argumentacją. Skarżący został bowiem precyzyjnie poinformowany o trybie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej, związanych z tym wymogach oraz rygorze wynikającym z naruszenia tych warunków. Zastosowane pouczenia są zgodne z obowiązującymi przepisami oraz zostały sformułowane językiem jasnym i jednoznacznie wskazującym na obowiązki ciążące na stronie postępowania sądowego.

Zauważyć przy tym należy, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wskazuje na rozbieżności w sposobie sformułowania pouczenia zawartego w trzech pismach skierowanych do skarżącego, tj. doręczeniu sentencji wyroku, doręczeniu uzasadnienia wyroku oraz doręczeniu odpisu postanowienia o odrzuceniu złożonej osobiście skargi kasacyjnej. Z uwagi na powyższe wskazać należy, że ostatnie ze wspomnianych pism zawiera pouczenie o sposobie złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, co wprost wynika z treści pkt 5 pouczenia zawartego w tym piśmie, a zatem nie dotyczy trybu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Z kolei pouczenia zawarte w pozostałych wymienionych pismach są sformułowane w sposób jednobrzmiący, przy czym różnica pomiędzy tymi pouczeniami wynika z zastosowania myślników w pouczeniu zawartym w piśmie przewodnim, którym nastąpiło doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, odnoszących się do możliwości sporządzenia skargi kasacyjnej przez doradcę podatkowego bądź rzecznika patentowego w określonej kategorii spraw. Wspomniana różnica redakcyjna w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozbawiona jest jakiegokolwiek wpływu na treść pouczenia i jego rozumienie. Zauważyć przy tym należy, że pełnomocnik skarżącego formułując ten argument nie wskazał, w jaki sposób wyróżnienie myślnikami odrębności sposobu sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawach podatkowo-celnych i sprawach z zakresu własności przemysłowej miało wpływ na odczytanie i realizację przymusu radcowsko-adwokackiego w sprawie z zakresu pomocy społecznej.

Odnosząc się z kolei do kwestii opieki nad matką skarżącego i wpływu tych czynności na możliwość dochowania terminu wniesienia skargi kasacyjnej, należy zauważyć, że argumentacja dotycząca tej kwestii ma charakter ogólny i odnosi się do całego okresu sprawowania opieki obejmującego również okres prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Zaznaczyć przy tym należy, że argumentacja ta nie wskazuje, że w okresie otwarcia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło niespodziewane pogorszenia się stanu zdrowia matki skarżącego i związana z tym intensyfikacja opieki nad niepełnosprawną, która miała negatywnie wpłynąć na możliwość dochowania terminu wniesienia skargi kasacyjnej.

W świetle powyższych wywodów w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawidłowo ustalił, że w rozpoznawanej sprawie autor wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie wykazał, że niedochowanie tego terminu wynikało z okoliczności, za które skarżący nie ponosi winy i odpowiedzialności. Tym samym brak było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

W tak ustalonym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w postanowieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.