Postanowienie NSA z 12 marca 2010 r., I OZ 178/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 12 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2010 r., sygn. akt VII SO/Wa 40/09 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie z wniosku S..P. o wymierzenie grzywny Ministrowi Sprawiedliwości – Prokuratorowi Generalnemu postanawia: oddalić zażalenie..

Skład

Sędzia NSA Anna Lech przewodniczący

Uzasadnienie

S. P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 31 grudnia 2009 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Od wskazanego wyżej postanowienia S. P. złożył sprzeciw, w związku z czym zaistniała sytuacja określona w art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił S. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Sąd wskazał, że ze złożonego formularza PPF wynika, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką. Utrzymuje się z dochodów z tytułu wykonywanej pracy, renty żony w łącznej wysokości (...) zł oraz dochodów z tytułu prowadzonego sklepu wielobranżowego, z którego w 2008 r. osiągnął przychód w wysokości (...) złotych, co miesięcznie daje przychód w wysokości (...) złotych. Posiada ½ udziału w domu o powierzchni 110 m2, ½ udziału w nieruchomości rolnej o powierzchni 3,29 ha fizycznych oraz ½ udziału w budynku gospodarczym. Przy czym udział w domu mieszkalnym oraz gospodarstwie rolnym odziedziczył po zmarłych rodzicach. Ponadto, jak wynika ze złożonego formularza PPF, odziedziczone gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione na 10 lat umową dzierżawy z dnia 30 września 2006 r.

Skarżący wskazał także, iż jego córka nie uzyskuje dochodu i jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy.

W związku z tym Sąd pierwszej instancji uznał, że S. P. posiadając stały, wykazany dochód miesięczny oraz dodatkowe źródło dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie. Sąd zaznaczył, że na obecnym etapie postępowania jedyny koszt, jaki wnioskodawca ma ponieść to wpis sądowy w wysokości 100 zł.

Na to postanowienie S. P. złożył zażalenie, podnosząc, że "jest rzeczą niedopuszczalną, aby na skutek wniesionego wniosku o przyznanie prawa pomocy zapadły dwa identyczne orzeczenia: jedno wydane przez referendarza sądowego, a drugie wydane przez Sąd". Skarżący wskazał, że sprzeciw od postanowienia referendarza złożył tylko dlatego, że, jego zdaniem, "referendarz sądowy pomylił pojęcie prawne co to jest przychód i koszty jego uzyskania, a co to jest dochód".

Skarżący zarzucił także Sądowi pierwszej instancji, że w postanowieniu z dnia 3 lutego 2010 r. Sąd ten nie odniósł się do pkt 2 złożonego sprzeciwu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

na wstępie swych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać na brzmienie art. 260 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Brzmienie tego przepisu oznacza, że postanowienie referendarza sądowego na skutek wniesionego sprzeciwu upada, czyli powstaje sytuacja, w której sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny. Postanowienie wydane następnie przez wojewódzki sąd administracyjny, pomimo, że co do meritum jest takie samo, jak uprzednio wydane postanowienie referendarza sądowego, nie może zatem w swym rozstrzygnięciu "utrzymywać w mocy zaskarżonego postanowienia", co w zażaleniu podniósł skarżący. Postanowienie referendarza bowiem wskutek złożonego sprzeciwu przestało istnieć, o czym była już mowa powyżej. Zasadnie zatem Sąd rozpoznał sprawę "od nowa". Oznacza to, że w tej sytuacji, z prawnego punktu widzenia, w niniejszej sprawie znajduje się jedno postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy (a nie dwa – co podnosi skarżący), na które to postanowienie przysługuje zażalenie. Z uprawnienia tego skarżący skorzystał składając niniejsze zażalenie.

Zgodnie z art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strony obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wysokość oraz szczególne zasady pobierania wpisu określone zostały przez Radę Ministrów, w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).

Natomiast w myśl art. 214 § 1 i § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Przepis art. 230 § 1 powołanej ustawy stanowi zaś, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w art. 230 § 1, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Stosownie zaś do art. 64 § 3 wskazanej ustawy, do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Odnosząc się do kwestii prawa pomocy, to wskazać należy, że może być ono przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, o czym stanowi art. 245 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prawo pomocy w zakresie częściowym, o którego przyznanie wnosił skarżący w niniejszej sprawie, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (o co wnosił skarżący) następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazać jednak należy, iż ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu.

Obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy obciąża wnioskodawcę. Oznacza to, iż to wnioskodawca powinien przedstawić dane dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej, przemawiające za przyznaniem prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, ze prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993roku, nr 61, poz. 284 ze zm.).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 100 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że nie jest tak, jak opisał to skarżący w złożonym zażaleniu, że Sąd pierwszej instancji "pomylił" przychód z dochodem, bowiem, jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, Sąd ten wskazał, że skarżący prowadzi sklep wielobranżowy "z którego w 2008 r. osiągnął przychód w wysokości (...) złotych, co miesięcznie daje przychód w wysokości (...) złotych". Wynika zatem z tego, że Sąd nie stosował zamiennie tych pojęć.

Odnosząc się natomiast to zarzutu podniesionego w zażaleniu, że Sąd pierwszej instancji nie ustosunkował się do pkt 2 złożonego sprzeciwu (dotyczącego wymierzenia grzywny), Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że zasadnie Sąd nie poruszył tej kwestii, gdyż przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym postanowieniu z dnia 3 lutego 2010 r. była kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy, a nie kwestia wymierzenia organowi grzywny. W sprawie z wniosku skarżącego o wymierzenie organowi grzywny zostanie bowiem wydane oddzielne rozstrzygnięcie w dalszym toku postępowania.

W związku z tym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2010 r. nie narusza obowiązującego prawa.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisów art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.