Uzasadnienie
Pismem z dnia 19 czerwca 2015 r. A. S. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W treści urzędowego formularza "PPF" wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie ma nieruchomości, ani przedmiotów wartościowych. Zarazem oświadczyła, że posiada oszczędności w postaci ½ udziału w lokatach pieniężnych na kwotę 70.000 zł, co stanowi zabezpieczenie na wypadek pogorszenia się stanu zdrowia. Dodała, że źródłem jej utrzymania jest renta rodzinna w wysokości 1.561,28 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Ponadto udokumentowała miesięczne koszty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego w postaci: czynszu – 440 zł, opłat za energię elektryczną – 86,90 zł, gazu – 79,51 zł, opłat za telewizję kablową – 60,50 zł, telefon – 50 zł oraz ubezpieczenie – 53,50 zł. Skarżąca podkreśliła także, że w związku z jej stanem zdrowia, w szczególności z cukrzycą i niepełnosprawnością, miesięcznie na leki wydaje 150 zł.
Postanowieniem z dnia 22 września 2015 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach oddalił wyżej wymieniony wniosek.
Pismem z dnia 19 października 2015 r. A. S. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 2 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 481/15, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Sądu z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżąca dysponuje wystarczającymi oszczędnościami, aby pokryć koszty sądowe, w szczególności uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. Tym samym – zdaniem Sądu – skarżąca nie wykazała, że wystąpiły przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, w którym podała, że nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie – ponieść kosztów wpisu sądowego. Wskazała na swoją trudną sytuację materialną w związku z chorobą (cukrzyca) oraz niepełnosprawnością wywołaną amputacją nogi. Podała, że przeważającą część dochodów przeznacza na leczenie i rehabilitację. Podkreśliła, że oszczędności, które posiada w przyszłości będzie musiała przeznaczyć na bieżące utrzymanie, gdyż dalsze powikłania związane z chorobą są tylko kwestią czasu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z Sądem I instancji, że okoliczności przedstawione we wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Również w zażaleniu nie przedstawiono przekonującej argumentacji co do zasadności wniosku. Jak wynika z akt sprawy, na miesięczny dochód skarżącej składa się renta w kwocie 1561,28 zł netto oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł (w zażaleniu podano, że jest to kwota 130 zł). Ponadto skarżąca posiada oszczędności w kwocie 70.000 zł. Jej sytuacja wskazuje więc na to, że jest ona w stanie ponieść pełne koszty postępowania w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie ograniczają się do wpisu od skargi w kwocie 200 zł.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.