Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P. C. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu kwotę 73,80 złotych, w tym tytułem opłaty kwotę 60 złotych, tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 13,80 złotych.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 392/17 odrzucił skargę A. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1480/16. W dniu 17 lipca 2017 r. do WSA w Warszawie wpłynęła, sporządzona przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżącej, opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W piśmie z dnia 17 lipca 2017 r. pełnomocnik wniósł jednocześnie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości, ani w części.
Sąd I instancji przywołał treść art. 250 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1389 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Podkreślił, że szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715), które weszło w życie w dniu 2 listopada 2016 r. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia, opłaty za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynoszą 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Opłata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna bądź decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego, wynosi natomiast 240 zł (§ 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia).
WSA w Warszawie podał, że radca prawny P. C., działając jako pełnomocnik skarżącej, sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, zarówno w niniejszej sprawie, jak również w sprawie o sygn.: I SA/Wa 390/17, I SA/Wa 394/17. W sprawach tych występuje analogiczny stan faktyczny i prawny. Sprawy te zakończyły się postanowieniem o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego. Porównanie sporządzonych opinii wskazuje, że mają one jednakową treść, różnią się one jedynie datami dziennymi i sygnaturami akt. W takiej sytuacji nakład pracy pełnomocnika w niemal tożsamych sprawach był bez wątpienia znacząco mniejszy, niż gdyby każda z tych spraw dotyczyła odrębnego przedmiotu.
W ocenie Sądu I instancji, powyższe okoliczności przemawiają za dokonaniem miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. W oparciu o powyższe przepisy, uwzględniając nakład pracy pełnomocnika, WSA w Warszawie uznał za zasadne obniżenie należnego mu wynagrodzenia o 50% ze 120 zł do 60 zł. Wynagrodzenie to zostało powiększone o 23% stawkę podatku od towarów i usług w kwocie 13,80 zł.
Od powyższego postanowienia WSA w Warszawie zażalenie złożył radca prawny P. C., zaskarżając postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu kwoty 180 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 250 § 2 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której nie wystąpiły podstawy do obniżenia wynagrodzenia przyznanego pełnomocnikowi z urzędu. Uzasadniając powyższy zarzut wskazał, że ratio legis art. 250 § 2 P.p.s.a. polega na unikaniu sytuacji rażącej dysproporcji pomiędzy nakładem pracy pełnomocnika, a przyznanym mu wynagrodzeniem. W niniejszej sprawie przyznanie wynagrodzenia w pełnej wysokości tj. w kwocie 180 zł netto nie pozostawałoby - zdaniem skarżącego - w dysproporcji do pracy, którą wykonał. Wniesione przez pełnomocnika z urzędu opinie dotyczyły wprawdzie orzeczeń w analogicznych stanach faktycznych, natomiast każda z opinii dotyczyła innej sprawy.
W każdej ze spraw pełnomocnik z urzędu zapoznał się osobiście z aktami sprawy w czytelni sądu, dokonał oceny stanu faktycznego pod kątem dokonanych czynności, w tym w szczególności dokonanych przez sąd doręczeń, dokonał oceny poprawności zastosowania przepisów postępowania. Sporządzona opinia była zaś obszerna i odnosiła się do wszystkich elementów orzeczenia. W ocenie skarżącego, sporządzona opinia odpowiadała standardom pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Opinię sporządził podmiot kwalifikowany, posiadający stosowne uprawnienia zawodowe. Zdobycie tych uprawnień poprzedzone było wieloletnią nauką, odbytą aplikacją, zdanymi egzaminami i wpisem na listę radców prawnych. Obniżenie przyznanego wynagrodzenia do kwoty 60 zł netto jest tym samym niezasadne i pozostaje w oczywistej sprzeczności z celem art. 250 § 2 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 250 § 1 P.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W myśl art. 250 § 2 P.p.s.a. w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 § 1 P.p.s.a. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje stosowne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. W rozpatrywanym postępowaniu przepisy te zawarto w rozporządzeniu z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715).
W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia, opłata za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Opłata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna bądź decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego, wynosi natomiast 240 zł (§ 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia).
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2010 r. w sprawie sygn. akt II GPS 2/10 "prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ustanowienia adwokata przyznane stronie w sprawie ze skargi, na podstawie art. 244 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obejmuje postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania w tej sprawie".
Postanowieniem z dnia 13 marca 2017 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1480/16 straszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał A. P. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Na tej podstawie, na pełnomocnika skarżącej został wyznaczony radca prawny – P. C. Jakkolwiek pełnomocnik ten był umocowany również do reprezentowania skarżącej w postępowaniu zainicjowanym skargą A. P. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1480/16, to jednak nie można pominąć, iż zarówno Sąd I instancji, jak i mocodawczyni nie poinformowali wyznaczonego pełnomocnika o toczącym się postępowaniu wznowieniowym, co uniemożliwiło mu dokonanie jakichkolwiek czynności procesowych w tej sprawie na etapie pierwszej instancji. W tych warunkach nie można więc przyjąć, że r. pr.
P. C. prowadził przedmiotową sprawę w rozumieniu § 21 ust. 1 pkt 2 b rozporządzenia. Sąd I instancji błędnie więc przyjął, iż "bazę" dla zastosowania, przewidzianej w art. 250 § 2 P.p.s.a., instytucji obniżenia wynagrodzenia kwalifikowanego pełnomocnika stanowiła kwota 120 zł. Stosownie do wskazanych przepisów opłata dla pełnomocnika z urzędu w tej sprawie winna wynosić 75% z 240 zł, czyli 180 zł.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Warszawie dokonał zbyt drastycznego obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu w rozpatrywanej sprawie i tym samym naruszył przepisy art. 250 § 1 i 2 P.p.s.a. Przyznanie pełnomocnikowi kwoty 60 zł netto, czyli kwoty 3 krotnie niższej, niż wynikająca z powołanego rozporządzenia nie jest uzasadnione biorąc pod uwagę tak rzetelne sporządzenie przez skarżącego r. pr. P. C. opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, jak również profesjonalne podejście pełnomocnika z urzędu do powierzonych mu obowiązków - pełnomocnik zapoznał się bowiem z aktami sprawy w czytelni akt WSA w Warszawie i przygotował kompleksową opinię, odnoszącą się do poszczególnych aspektów kontroli instancyjnej orzeczenia.
Należy jedynie częściowo zgodzić się z argumentem przedstawionym przez WSA w Warszawie, iż ten sam pełnomocnik z urzędu sporządził opinie w trzech analogicznych sprawach, dotyczących identycznego zagadnienia prawnego, a analiza faktyczno-prawna podejmowanej w nich materii, jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne. Faktem jest, że sprawy były rodzajowo do siebie podobne, natomiast nie były identyczne. Każda z nich wymagała od radcy prawnego zauważalnego nakładu pracy, w tym przede wszystkim: przejrzenia akt, zidentyfikowania zagadnień prawnych, oceny podstaw skargi kasacyjnej, sporządzenia opinii i jej wydrukowania oraz wysłania do sądu.
Przyznanie pełnomocnikowi tak drastycznie obniżonego wynagrodzenia w porównaniu ze stawkami określonymi w ww. rozporządzeniu może zniechęcać pełnomocników z urzędu do profesjonalnego wykonywania swoich obowiązków i tym samym prowadzić do obniżenia poziomu ochrony prawnej obywateli, korzystających z pomocy prawnej pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Co więcej, może wywrzeć na przyszłość swoisty "efekt mrożący" na pełnomocnika z urzędu, któremu przyznano tak niskie wynagrodzenie, nieodpowiadające nakładowi pracy.
Biorąc pod uwagę powyższe argumenty NSA uznał, że adekwatnym wynagrodzeniem w niniejszej sprawie, odpowiadającym nakładowi pracy z jednej strony i tożsamości rodzajowej kilku spraw prowadzonych przez jednego pełnomocnika z urzędu z drugiej, będzie kwota 120 zł netto. Jednocześnie kwota ta została podwyższona, stosownie do treści § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia, o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188, art. 250 § 1 i 2 oraz art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.