Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 15 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Lu 194/11 dokonał wykładni wyroku z dnia 8 września 2011 r. o tej samej sygnaturze w sprawie ze skargi J. R. na czynność Wójta Gminy S. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu do szkoły.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że w punkcie II sentencji wyroku z dnia 8 września 2011 r. uznał, że małoletnim dzieciom skarżącego- K. R. i D. R. przysługuje uprawnienie do bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Liceum Ogólnokształcącego w S. i z powrotem do miejsca zamieszkania. Wnioskiem z dnia 24 stycznia 2012 r., doprecyzowanym pismem z dnia 6 lutego 2012 r. J. R. zwrócił się o dokonanie wykładni przedmiotowego wyroku. Skarżący powołując się na treść sentencji wyroku, wniósł o wyjaśnienie "czy określenie miejsca zamieszkania jest równoznaczne z określeniem adresu małoletnich".
WSA w Lublinie podkreślił, że rozumienie terminu "miejsce zamieszkania", zważywszy na kontekst, w jakim zostało użyte w przedmiotowym wyroku nie powinno budzić wątpliwości. Jednakże sposób interpretacji użytego sformułowania przez organ uzasadnia potrzebę dokonania wykładni autentycznej wyroku na podstawie art. 158 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.). Kwestię zapewnienia dzieciom bezpłatnego dowozu i opieki lub zwrotu kosztów własnego dojazdu do szkoły obwodowej reguluje ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.). W tym przypadku powinnością gminy jest zapewnienie realnej, a nie iluzorycznej pomocy niepełnosprawnym dzieciom. Wójt Gminy S. błędnie odwołuje się w kwestii miejsca zamieszkania do legalnej definicji zawartej w art. 25 kodeksu cywilnego, w całkowitym oderwaniu od regulacji zawartej w ustawie o systemie oświaty.
Przepis art. 17 ust. 3 a pkt 1 i 2 ustawy o systemie oświaty należy interpretować w kontekście całej jednostki redakcyjnej, w której owe przepisy zamieszczono. O tym, że chodzi o drogę z domu (i z powrotem do domu) wynika wprost ze sformułowania występującego w art. 17 ust. 2 cytowanej ustawy: "Droga dziecka z domu do szkoły (...)". W takim znaczeniu należy odczytywać zwrot "miejsce zamieszkania" użyty w pkt II sentencji wyroku, jako równoznaczny z określeniem adresu małoletnich.
Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że nie tylko jako sprzeczne z normami prawa, ale również z zasadami współżycia społecznego uznać należy oczekiwanie organu wykonawczego gminy, aby rodzice dzieci dotkniętych niepełnosprawnością podwozili je do wyznaczonego punktu w miejscowości ich zamieszkania.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Wójt Gminy S., domagając się jego uchylenia i odmowy wykładni. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 158 P.p.s.a. poprzez dokonanie wykładni wyroku z dnia 8 września 2011 r., mimo braku przesłanek wskazanych w tym przepisie oraz w sposób prowadzący do zmiany treści rozstrzygnięcia, a także naruszenie art. 25 i 26 kodeksu cywilnego poprzez wykładnię użytego w wyroku z dnia 8 września 2011 r. pojęcia "miejsce zamieszkania" sprzeczną z definicją legalną tego pojęcia.
Uzasadniając swoje stanowisko, Wójt Gminy S. podniósł, że w przedmiotowej sprawie sentencja wyroku jest sformułowana w sposób jasny. WSA w Lublinie uznał, że małoletnim dzieciom skarżącego przysługuje uprawnienie do bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Liceum Ogólnokształcącego w S. i z powrotem do miejsca zamieszkania. Pojęcie "miejsce zamieszkania" jest pojęciem prawa cywilnego i uregulowania w tym zakresie znajdują się w art. 25 i następne kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, gdzie osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym stosownie do art. 26 § 1 kc miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców. Ustawa o systemie oświaty nie zawiera odrębnej definicji "miejsca zamieszkania", nie zawiera jej również kodeks postępowania administracyjnego. Wykładnia przedmiotowego wyroku zawarta w zaskarżonym postanowieniu, zmierzająca do ustalenia, że określenie "miejsce zamieszkania" jest równoznaczne z adresem prowadzi w istocie do merytorycznej zmiany wyroku z dnia 8 września 2011 r., bowiem oznacza, że obowiązek dowozu winien być realizowany przez Wójta Gminy S. nie z miejsca zamieszkania- a zatem z miejscowości, w której zamieszkują uprawnione dzieci lecz spod konkretnego adresu. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą sądów administracyjnych wykładnia orzeczenia nie może prowadzić do nowego rozstrzygnięcia. Zatem zmiana wyroku w trybie art. 158 P.p.s.a. jest niedopuszczalna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 158 P.p.s.a. sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga wątpliwości co do jego treści. Tożsamość podmiotowa sądu wydającego orzeczenie i sądu rozstrzygającego wątpliwości co do jego treści powoduje, że mamy do czynienia ze szczególnym rodzajem wykładni autentycznej. Przedmiotem wykładni może być zarówno sentencja wyroku, jak i – wyjątkowo jego uzasadnienie. Konieczność wykładni zachodzi wówczas, gdy treść wyroku jest sformułowana w sposób niejasny, który może budzić wątpliwości co do samego rozstrzygnięcia, zakresu powagi rzeczy osądzonej, a także sposobu jego wykonania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2001 r., sygn. akt II SAB 57/98). Wykładnia powinna więc zmierzać do usunięcia wątpliwości dotyczących nie tylko treści wyroku, ale także zakresu powagi rzeczy osądzonej, a przede wszystkim skutków, jakie ten wyrok ma wywołać.
Dokonana w trybie art. 158 P.p.s.a. wykładnia orzeczenia stanowi integralną część orzeczenia, którego dotyczy. Wykładnia taka ma moc wiążącą nie tylko w stosunku do stron i sądu, który wydał orzeczenie i dokonał jego wykładni, lecz także wiąże inne sądy i organy państwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 170 P.p.s.a.). Po jej dokonaniu nie można przyjmować treści orzeczenia w sposób sprzeczny z dokonaną w tym trybie wykładnią (vide J. Świeczkowski, Wykładnia orzeczeń w sądowym postępowaniu cywilnym, Prob. Egz. 2002, nr 21, str. 54). Wyjaśnienie treści wyroku nie jest nową okolicznością, jest nową oceną prawną (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 717/06).
Przenosząc powyższe rozważania teoretyczne na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu wykładnia wyroku z dnia 8 września 2011 r. dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie prowadzi do merytorycznej zmiany jego treści. Konieczność dokonania wykładni użytego w sentencji wyroku pojęcia "miejsce zamieszkania" zachodziła ze względu na błędny i całkowicie bezpodstawny sposób interpretacji powyższego sformułowania przez organ administracji publicznej. Obowiązek gminy w zakresie zapewnienia dzieciom bezpłatnego dowozu i opieki lub zwrotu kosztów własnego dojazdu reguluje art. 17 ust. 3 a ustawy o systemie oświaty. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że art. 17 ust. 3 a pkt 1 i 2 ustawy o systemie oświaty należy interpretować w kontekście całej jednostki redakcyjnej, w której owe przepisy zostały zamieszczone. W powyższych przepisach wyraźnie mowa jest o drodze dziecka z domu do szkoły (art. 17 ust. 2 ustawy o systemie oświaty).
Intencją ustawodawcy było więc zapewnienie w miarę możliwości bezpłatnego transportu i opieki na całej długości drogi dzieci do szkoły. Co więcej ustawa o systemie oświaty nie posługuje się w ogóle pojęciem "miejsca zamieszkania", ani też nie odwołuje się w tym zakresie do przepisów kodeksu cywilnego. Przy interpretacji tego pojęcia nie można odwoływać się do jego legalnej definicji zawartej w art. 25 kodeksu cywilnego, pomijając przy tym przepisy ustawy o systemie oświaty i wolę ustawodawcy precyzyjnie wyrażoną w tym akcie normatywnym. Wykładnia dokonana przez Sąd I instancji nie prowadzi do merytorycznej zmiany treści rozstrzygnięcia, gdyż z uzasadnienia wyroku z dnia 8 września 2011 r. w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że sąd posłużył się tym pojęciem, mając na myśli transport dzieci z domu do szkoły i z powrotem. Wykładnia miała na celu jedynie doprecyzowanie i uściśleniu użytego sformułowania, które bez wątpienia nie odnosi się do przepisów zawartych w kodeksie cywilnym. Rozstrzygając wątpliwości co do treści rozstrzygnięcia Sąd I instancji wziął pod uwagę całokształt sprawy oraz jej charakter.
Wbrew twierdzeniom Wójta Gminy S. interpretacji pojęcia "miejsce zamieszkania" użytego w tej konkretnej sprawie, nie można odczytywać w oderwaniu od przepisów ustawy o systemie oświaty, które jednoznacznie wyrażają, że chodzi w nich o drogę dziecka z domu do szkoły. Za takim rozumieniem niniejszego pojęcia przemawia również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1218/08, w którym również posłużono się pojęciem "miejsce zamieszkania", rozumiejąc przy tym konkretny adres, pod którym zamieszkują małoletni. Podkreślić należy, co było już wcześniej sygnalizowane, że wykładnia dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w postanowieniu z dnia 15 lutego 2012 r. ma moc wiążącą nie tylko w stosunku do stron i sądu, który wydał orzeczenie i dokonał jego wykładni, lecz także wiąże inne sądy i organy państwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 170 P.p.s.a.). Po jej dokonaniu nie można przyjmować treści orzeczenia w sposób sprzeczny z dokonaną w tym trybie wykładnią.
Biorąc powyższe argumenty pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.