Uzasadnienie
H.B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, dalej również jako "WSA", skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 703/05, oddalającym jej skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2005 r., nr [...] w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Sąd pierwszej instancji, postanowieniem z 17 listopada 2020 r., odrzucił przedmiotową skargę. W uzasadnieniu wskazał, że po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana, przy czym termin ten jest terminem materialnym. Dalej wskazał, że objęte wznowieniem orzeczenie jest prawomocne od dnia 6 lutego 2006 r., a strona nie była pozbawiona możności działania. Strona brała bowiem osobisty udział w rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku, a następnie wnioskowała o sporządzenie uzasadnienia wydanego orzeczenia. Uznał zatem, że skarga o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie wniesiona została z uchybieniem terminu liczonym od uprawomocnienia się orzeczenia objętego skargą, tj. od dnia 6 lutego 2006 r., co uzasadniało jej odrzucenie. Ponadto WSA orzekł o zwrocie uiszczonego wpisu od skargi. Następnie wydano zarządzenie o doręczeniu stronom odpisu wskazanego powyżej postanowienia z uzasadnieniem oraz pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia zażalenia.
Zażalenie na przedmiotowe postanowienie wywiodła H.B., wskazując że "odwołanie od wyroku zostało złożone w terminie i sprawa toczyła się dalej". Podniosła, że jeszcze w 2015 r. dostała wezwanie na rozprawę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie podlega odrzuceniu.
Na wstępie wskazać należy, iż skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, mającym na celu wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu i doprowadzenie do ponownego rozpoznania sprawy. Postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania składa się z dwóch etapów: badania dopuszczalności tej skargi przez sąd i ewentualnie następnie badania jej zasadności. Te dwa etapy poprzedza ocena skargi przez przewodniczącego wydziału pod względem spełnienia warunków formalnych pisma procesowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi jako pisma procesowego, zgodnie z art. 46-47 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", podstawą odrzucenia skargi o wznowienie jest art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 276 p.p.s.a. Skarga nieopłacona (pomimo wezwania przewodniczącego wydziału) podlega odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Natomiast skarga o wznowienie postępowania, która spełnia warunki formalne pisma procesowego kierowana jest na posiedzenie niejawne celem dokonania przez sąd oceny jej dopuszczalności, czyli stwierdzenia czy zachowany został termin do jej wniesienia, czy skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia (art. 280 § 1 p.p.s.a.) i czy nie występują przesłanki z art. 285 p.p.s.a.
W przedmiotowej sprawie, WSA uznał, że skarga o wznowienie postępowania wniesiona została z uchybieniem terminu, o jakim mowa w art. 278 p.p.s.a., liczonym od uprawomocnienia się orzeczenia objętego skargą, tj. od dnia 6 lutego 2006 r., co uzasadniało jej odrzucenie, a dodatkowo wskazał, że nie zaistniała podstawa wznowienia. Zatem skarga o wznowienie wniesiona w niniejszej sprawie została uznana za niedopuszczalną ("odpadła" na etapie badania jej dopuszczalności), w oparciu o art. 280 § 1 p.p.s.a. Wobec tego w niniejszej sprawie omówienia wymaga kwestia środka odwoławczego, który przysługuje stronie od postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania z powodu jej wniesienia z uchybieniem terminu.
Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 276 p.p.s.a. do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej, przy czym, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio przepisy art. 175 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 193 p.p.s.a. jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Jak stanowi natomiast art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. We wskazanych powyższej przypadkach, gdy skarga kasacyjna nie przysługuje zastosowanie ma art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią na postanowienie o odrzuceniu skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3 przysługuje zażalenie.
Tak więc zasadą jest, że od postanowień kończących postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna. Wyjątki od tej zasady wymienione w art. 173 § 1 p.p.s.a. nie mogą być wykładane rozszerzająco. Postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane na podstawie art. 280 § 1 lub na podstawie art. 281 p.p.s.a. nie zostało wymienione w art. 173 p.p.s.a. jako jeden z wyjątków od zasady (przepisy art. 280 § 1 i 281 p.p.s.a. stanowią szczególną - w stosunku do art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - podstawę prawną odrzucenia skargi o wznowienie postępowania z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia). Zatem od takiego postanowienia przysługuje skarga kasacyjna (por. postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2018 r., II OZ 372/18, postanowienie NSA z 12 września 2018 r., II FZ 545/18, postanowienie NSA z 3 kwietnia 2019 r., II OZ 40/19, postanowienie NSA z 15 listopada 2019 r., I OZ 1040/19, postanowienie NSA z 20 listopada 2019 r., I OZ 1031/19). W przedmiotowej sprawie, na skutek błędnego pouczenia przez Sąd pierwszej instancji skarżąca na postanowienie WSA z 17 listopada 2020 r., odrzucające skargę o wznowienie wniosła zażalenie, a nie skargę kasacyjną. Zażalenie to zostało sporządzone przez stronę samodzielnie, a nie przez profesjonalnego pełnomocnika. Stosownie bowiem do art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z uwzględnieniem art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a., w których określony został katalog podmiotów zwolnionych od obowiązku zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca była adwokatem lub radcą prawnym, ani którymkolwiek z podmiotów wskazanych w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Tym samym wniesione przez nią zażalenie nie mogło być uznane za skargę kasacyjną, (wniesione zażalenie nie spełnia wymogów niezbędnych do skutecznego zakwestionowania postanowienia o odrzuceniu skargi). Dodatkowo wskazać należy, że w piśmiennictwie i orzecznictwie przyjmuje się, że wniesienie skargi kasacyjnej od orzeczenia, na które służy zażalenie, nie powinno spowodować jej odrzucenia na podstawie art. 178 p.p.s.a., lecz powinno zostać potraktowane jako wniesienie w istocie zażalenia, błędnie nazwanego skargą kasacyjną. Z kolei w sytuacji odwrotnej tj. gdy wniesiono zażalenie zamiast skargi kasacyjnej, zażalenie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne (zob. postanowienie NSA z 21 sierpnia 2013, I OZ 693/13,).
Dla zagadnienia charakteru i możliwości odrzucenia wniesionego zażalenia nie ma znaczenia fakt wadliwego pouczenia skarżącego o przysługującym mu środku zaskarżenia przez WSA. Nieprawidłowe pouczenie w tym zakresie nie powoduje jednakowoż, że wniesiony środek jest skuteczny, lecz może stanowić podstawę do przywrócenia stronie terminu do wniesienia wymaganego przez prawo środka odwoławczego, w sytuacji gdy termin do jego złożenia już upłynął, a strona uchybiła temu terminowi stosując się do wadliwego pouczenia sądu. Błędne pouczenie nie może bowiem szkodzić stronie, która dokonała czynności procesowej zgodnie z jego treścią, a takie działanie pozwoli na uniknięcie negatywnych konsekwencji uchybień powstałych bez winy strony (por. postanowienie NSA z 9 maja 2006 r., I OZ 1052/09, postanowienie z 28 maja 2013 r., II OZ 392/12, postanowienie NSA z 15 listopada 2019 r., I OZ 1040/19, postanowienie NSA z 20 listopada 2019 r., I OZ 1031/19). Powyższego nie może także zmienić nadesłana przez WSA informacja, że już po zarejestrowaniu niniejszego zażalenia w NSA, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata.
Mając powyższe na uwadze uznać należało, że wniesione zażalenie jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu. Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.