Postanowienie NSA z 31 maja 2022 r., I OZ 201/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 31 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 155/21

Sprawa

w sprawie ze skargi A.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 14 września 2020 r. nr SKO Gd/2641/20 w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki postanawia oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Mirosław Wincenciak przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 155/21, po rozpoznaniu na rozprawie wniosków A.M. o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 155/21 w sprawie ze skargi A.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 14 września 2020 r. nr SKO Gd/2641/20 w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki – odmówił uwzględnienia wniosków skarżącego A.M. o uzupełnienie w/w wyroku (pkt 1); oddalił wniosek skarżącego A.M. o zwrot kosztów postępowania (pkt 2).

W uzasadnieniu postanowienia podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 15 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 155/21 uchylił zaskarżone w niniejszej sprawie przez A.M. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 14 września 2020 r. nr SKO Gd/2641/20. Odpis przedmiotowego wyroku, wraz z uzasadnieniem, został doręczony skarżącemu w dniu 27 sierpnia 2021 r. (karta nr 37).

W dwóch pismach z dnia 9 września 2021 r. skarżący wniósł o uzupełnienie powyższego wyroku poprzez:

• uchylenie w całości postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 1 czerwca 2020 r. nr 8/2020/DS.GOP.4601.221.2020.DS,
• wskazanie miejsca rozpoznania sprawy i wydania wyroku,
• orzeczenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw,
• orzeczenie na rzecz skarżącego wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu.

Ponadto, w dniu 20 października 2021 r., skarżący wniósł o orzeczenie na jego rzecz zwrotu kosztów niezbędnych do dochodzenia praw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu powołanego na wstępie postanowienia podał, że zgodnie z art. 157 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a."), strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu – a gdy wyroku nie doręcza się stronie – od dnia ogłoszenia – zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Z powyższego wynika, że strona może domagać się uzupełnienia wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi. Wówczas wyrok może zostać uzupełniony tylko w zakresie tych aktów lub czynności, które były objęte skargą. Z kolei żądanie uzupełnienia wyroku o zamieszczenie dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy sąd powinien był zamieścić z urzędu, dotyczyć może takich żądań, które nie były objęte zakresem skargi.

Sąd pierwszej instancji uznał, że termin do złożenia wniosków o uzupełnienie wyroku został przez skarżącego dochowany, jednak wnioski te są niezasadne. Wydany w dniu 15 lipca 2021 r. wyrok jest kompletny, zatem brak było podstaw do uwzględnienia żądania uzupełnienia tego orzeczenia. W przedmiotowym wyroku orzeczono o uchyleniu zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., co zostało wskazane w uzasadnieniu wyroku, czyli uchylił jedynie postanowienie organu odwoławczego. Jak wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na postanowienie uchyla je, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepisem, który mógł stanowić podstawę dla równoczesnego uchylenia postanowienia zarówno organu odwoławczego, jak i organu pierwszej instancji, jest art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Wydając wyrok z dnia 15 lipca 2021 r. Sąd nie znalazł podstawy do zastosowania art. 135 p.p.s.a., bowiem nie uznał za zasadne uchylenia, oprócz postanowienia organu odwoławczego, również poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. Oznacza to, że intencją Sądu nie było uchylenie także postanowienia organu pierwszej instancji, o co wnosi skarżący. Swemu przekonaniu Sąd nie musiał dawać wyrazu w treści wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podkreślił, że nie można żądać uzupełnienia wyroku z tym uzasadnieniem, że Sąd – stosownie do postanowień art. 135 p.p.s.a. – nie objął zakresem orzekania wszystkich aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lutego 2018 r. sygn. II OZ 1270/17, w sytuacji, gdy sąd nie korzysta z powyższego przepisu, to znaczy nie uchyla lub nie stwierdza nieważności decyzji lub postanowień organu pierwszej instancji, w sentencji wyroku nie zamieszcza się rozstrzygnięcia co do takiej decyzji lub postanowienia.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, żądanie skarżącego zmierza w istocie do weryfikacji zapadłego w dniu 15 lipca 2021 r. wyroku. W celu weryfikacji orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych możliwe jest wniesienie skargi kasacyjnej lub zażalenia, nie zaś wniosku o ich uzupełnienie. Wniosek skarżącego w tym zakresie był zatem bezzasadny.

Na uwzględnienie nie zasługiwał także wniosek skarżącego o uzupełnienie wyroku z dnia 15 lipca 2021 r., poprzez wskazanie miejsca rozpoznania sprawy i wydania wyroku. Miejscem rozpoznania sprawy i wydania wyroku jest bowiem siedziba sądu. W sytuacji zatem wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, miejscem rozpoznania sprawy i wydania wyroku jest Gdańsk i wówczas w wyroku nie wskazuje się miejsca rozpoznania sprawy i wydania wyroku. Wskazanie miejsca rozpoznania sprawy byłoby wymagane w przypadku, gdyby wydanie wyroku nastąpiło poza siedzibą sądu, np. w wydziale zamiejscowym sądu.

Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o uzupełnienie wyroku poprzez orzeczenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że Sąd miał na względzie, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W przypadku orzekania na posiedzeniu niejawnym, gdy strona działa osobiście, o kosztach należnych stronie, sąd orzeka z urzędu (art. 210 § 2 p.p.s.a). W wyroku z dnia 15 lipca 2021 r. nie zostało zawarte rozstrzygnięcie o kosztach na rzecz skarżącego, bowiem – choć Sąd uwzględnił skargę poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego – nie zaistniały koszty należne skarżącemu. Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, stosownie do brzemienia art. 205 § 1 p.p.s.a., zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W niniejszej sprawie skarżący działał tymczasem osobiście, a wniesiona przez niego skarga dotyczyła decyzji z zakresu pomocy i opieki społecznej, wobec czego – w świetle art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. – skarżący nie miał obowiązku uiszczania kosztów sądowych i był całkowicie zwolniony od opłat sądowych. Ze względu na wydanie przedmiotowego wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nie zachodziła sytuacja poniesienia przez skarżącego kosztów przejazdu do sądu, czy też sytuacja, w której na skutek stawiennictwa w sądzie utracił on zarobek lub dochód. Wyjaśnienia wymaga, że użyty w art. 205 § 1 p.p.s.a. zwrot "koszty przejazdów do sądu strony" nie oznacza jakichkolwiek przejazdów strony do sądu, a jedynie takie, które spowodowane są zarządzonym osobistym stawiennictwem strony lub jej pełnomocnika. W pozostałych przypadkach udział strony w posiedzeniach sądowych nie jest obowiązkowy, a co za tym idzie – nie może ona skutecznie domagać się zwrotu kosztów dojazdu do sądu. W okolicznościach tej sprawy brak było zatem podstaw do orzeczenia przez Sąd z urzędu zwrotu na rzecz skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Sąd pierwszej instancji stwierdził ponadto, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego, a w konsekwencji kognicją sądu administracyjnego, objęta jest sprawa sądowoadministracyjna rozumiana jako kontrola przez sąd administracyjny działalności administracji publicznej. Wynagrodzenia szkody, o której mowa art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, nie dochodzi się w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a cywilnym (art. 417 i następne ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.). Stąd też nie jest możliwe zamieszczenie w wyroku sądu administracyjnego orzeczenia o odszkodowaniu za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie (zaniechanie) władzy publicznej (por. postanowienie NSA z dnia 6 września 2017 r. sygn. akt I OZ 1283/17).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że nie zachodzi sytuacja, o jakiej mowa w art. 157 § 1 p.p.s.a., która obligowałaby Sąd do uzupełnienia wyroku z dnia 15 lipca 2021 r. i orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.

Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego zawartego w piśmie z dnia 18 października 2021 r. (złożonego w Sądzie w dniu 20 października 2021 r.) o zwrot kosztów niezbędnych do dochodzenia praw, Sąd pierwszej instancji podał, że wniosek ten dotyczyć może jedynie kosztów powstałych od dnia wydania merytorycznego wyroku w niniejszej sprawie, tj. od dnia 15 lipca 2021 r. do dnia wydania orzeczenia w przedmiocie uzupełnienia tego wyroku. Zauważyć należy, że skarżący złożył powyższy wniosek o zwrot kosztów przed rozprawą, wyznaczoną (na dzień 21 października 2021 r.) jedynie w celu rozpoznania wniosków skarżącego o uzupełnienie wyroku z dnia 15 lipca 2021 r. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wnioski skarżącego o uzupełnienie wyroku nie zostały uwzględnione, wobec czego Sąd, na mocy wskazanego przepisu, oddalił wniosek skarżącego o zwrot kosztów postępowania (punkt drugi sentencji postanowienia).

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia A.M. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 135, art. 138 i art. 200 p.p.s.a. oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do oceny pkt 1 zaskarżonego postanowienia, wskazać należy, iż z treści art. 157 § 1 p.p.s.a. wynika, że strona może żądać uzupełnienia wyroku co do rozstrzygnięcia w przedmiocie wniesionej skargi oraz co do dodatkowych orzeczeń, które powinny się znaleźć w wyroku, a których sąd nie zamieścił.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie stwierdził, że wyrok z dnia 15 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 155/21 nie może zostać uzupełniony na podstawie art. 157 § 1 p.p.s.a., gdyż zawiera on wszystkie elementy wymagane prawem. W przedmiotowym wyroku, wbrew twierdzeniu skarżącego, orzeczono o całości skargi A.M., poprzez uchylenie wyłącznie zaskarżonego postanowienia. Skoro Sąd pierwszej instancji nie uchylił również postanowienia organu pierwszej instancji, oznaczało to, że taka była jego intencja i świadomie nie zastosował w sprawie art. 135 p.p.s.a. Analiza wniosku o uzupełnienie wyroku i zawarta w nim argumentacja prowadzi do uznania, że skarżący w istocie kwestionuje zapadłe w wyroku rozstrzygnięcie i zmierza do jego merytorycznej zmiany, co wykracza poza ramy instytucji uregulowanej w art. 157 § 1 p.p.s.a. Jeżeli A.M. nie zgadzał się z w/w wyrokiem, to jedyną drogą mającą prowadzić do jego wyeliminowania z obrotu prawnego było wniesienie od tego orzeczenia skargi kasacyjnej, a nie kwestionowanie go za pomocą instytucji uzupełnienia wyroku. Wniosek o uzupełnienie wyroku nie może bowiem stanowić dodatkowego środka jego zaskarżenia, czy też stanowić polemiki z zapadłym rozstrzygnięciem.

Prawidłowo także Sąd pierwszej instancji stwierdził, że miejscem rozpoznania sprawy i wydania wyroku jest Gdańsk, a więc siedziba Sądu i dlatego w sentencji wyroku nie trzeba było odrębnie odnosić się do tych kwestii oraz że w okolicznościach tej sprawy brak było podstaw do orzeczenia przez Sąd z urzędu zwrotu na rzecz skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Skarżący działał bowiem osobiście, a wniesiona przez niego skarga dotyczyła sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej, wobec czego skarżący nie miał obowiązku uiszczania kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Z kolei z uwagi na fakt wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym – skarżący nie poniósł kosztów przejazdu do Sądu oraz nie utracił zarobku lub dochodu na skutek stawiennictwa w Sądzie (art. 205 § 1 p.p.s.a.).

Odnosząc się natomiast do oceny pkt 2 zaskarżonego postanowienia, należy również podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, bowiem prawidłowo oddalił on wniosek skarżącego o zwrot kosztów postępowania. Jak już wskazano, skarżący nie poniósł w sprawie w/w kosztów, zaś jego wnioski o uzupełnienie wyroku nie zostały uwzględnione.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.