Postanowienie NSA z 13 marca 2015 r., I OZ 209/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 13 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1147/14 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska przewodniczący

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił P. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata na podstawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia Sąd I wskazał, że na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy P. G. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. W druku formularza podał, że uzyskuje dochód w wysokości 4500 zł netto miesięcznie a na utrzymaniu ma niepracującą żonę oraz małoletnie dziecko. Wnioskodawca podkreślił, że jego praca wymaga częstych wyjazdów generujących dodatkowe koszty – podał, że chodzi o kwotę około 2000 zł miesięcznie, nie posiada żadnych oszczędności, nieruchomości, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro.

Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca nadesłał umowę najmu lokalu mieszkalnego, który zajmuje z rodziną, zaświadczenie o wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia oraz zaświadczenie potwierdzające, że jego małżonka jest osobą bezrobotną, pozbawioną prawa do zasiłku.

Postanowieniem z dnia 28 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, że źle oceniono jego sytuację majątkową. Podniósł, że nie wzięto pod uwagę jego kosztów związanych z pracą za granicą (ok. 2000 zł). Zdaniem skarżącego jest oczywiste, że koszty przebywania za granicą są wyższe niż w Polsce. Skarżący w żaden sposób tych kosztów nie udokumentował. Ponadto zdaniem skarżącego pominięto okoliczność że poza czynszem jego rodzina ponosi również inne wydatki, przede wszystkim na wyżywienie i potrzeby małego dziecka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając sprzeciw wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd I instancji wskazał, że dokonał oceny stanu majątkowego skarżącego, jego dochodu i sytuacji życiowej w oparciu o treść złożonego formularza, z którego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie żoną i dzieckiem. Skarżący należycie udokumentował okoliczność, iż tylko on w rodzinie uzyskuje dochody, w wysokości około 4500 zł netto. Uprawdopodobnił również wysokość wydatków związanych z mieszkaniem, w wysokości 1100 zł.

Oceniając sytuację majątkową skarżącego Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarżący nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1p.p.s.a. przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Z osiąganych dochodów ma bowiem możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na potrzeby związane z toczącym się postępowaniem. W ocenie Sądu I instancji skarżącego nie można uznać za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Jego dochód jest na tyle wysoki, że przy uwzględnieniu kosztów utrzymania trzyosobowej rodziny, w tym potrzeb małego dziecka, jest w stanie odłożyć wystarczające środki na poniesienie kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do wysokich kosztów związanych z pracą za granicą (ok. 2000 zł) skarżący w żaden sposób ich nie uprawdopodobnił. Samo stwierdzenie, że oczywistym jest, iż koszty utrzymania za granicą są wyższe niż w Polsce jest, w ocenie Sądu I instancji nie wystarczające by uwzględnić te wydatki przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Sąd I instancji wskazał, że rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń.

Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył skarżący i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o przyznane prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Podniósł, że w postanowieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazał kosztów utrzymania rodziny i kosztów związanych z pracą za granicą za pomocą stosownych dokumentów czy zaświadczeń, a przecież są to koszty typu zakup żywności, leków i środków higieny, odzieży, telefonów itp., na poniesienie których nie sposób uzyskać dokumentów czy zaświadczeń. Są to koszty ponoszone przez każdą rodzinę, w jego przypadku podwyższone z uwagi na małe dziecko i na pracę za granicą.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwana: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę, która wynika z art. 199 p.p.s.a. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.).

Rację należy przyznać sądowi I instancji, który wywiódł, że skarżącego nie można uznać za osobę, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania. P. G.posiada stałe, co miesięczne dochody. Zważywszy na ich wysokość, uwzględniając jednocześnie liczbę osób na utrzymaniu słusznym jest stwierdzenie, że byłby w stanie wygospodarować fundusze na ich poniesienie. Jednocześnie za niedostateczne uznać należy wyjaśnienia skarżącego, który wywiódł, iż pracując za granicą ponosi wyższe koszty utrzymania w stosunku do kosztów jakie by ponosił mieszkając w Polsce. Skarżący nie sprecyzował co się na nie składa, nie dostarczył żadnych dokumentów, które pozwoliłyby na zweryfikowanie jego twierdzeń. To na żądającym przyznania prawa pomocy ciąży ciężar wykazania okoliczności uzasadniających zasadność żądania. Winien on przekonać sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Podmiot występujący na drogę postępowania sądowego musi mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.

Wobec lakoniczności wywodów skarżącego i zaniechania przedstawienia wszystkich żądanych przez sąd dokumentów zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy uznać należało za odpowiadające prawu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.