Postanowienie NSA z 27 marca 2015 r., I OZ 262/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 27 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 88/14 o zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania sądowego

Sprawa

w sprawie ze skargi R.U. na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w przedmiocie wydania zaświadczenia postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

W wyroku z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt IV SAB/Wa 88/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi R.U. na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w przedmiocie wydania zaświadczenia, stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z naruszeniem prawa, umorzył postępowanie sądowe oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnienie odnośnie zwrotu kosztów postępowania Sąd wskazał, że zasądził na rzecz skarżącego kwotę 100 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, a nadto wyjaśnił, że pozostałe koszty wymienione przez skarżącego nie mieszczą się w katalogu kosztów z art. 205 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.".

Na skutek zażalenia skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 listopada 2014 r. I OZ 1099/14 uchylił zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie kosztów i przekazał sprawę w tym zakresie temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego katalog niezbędnych kosztów postępowania wskazany w art. 205 P.p.s.a. jest katalogiem otwartym, a nie zamkniętym. Na podstawie tego przepisu Sąd rozstrzygając o kosztach postępowania może zasądzić na rzecz strony nie tylko zwrot kosztów wskazanych w tym przepisie, lecz także zwrot innych kosztów poniesionych przez stronę, jeżeli okażą się one niezbędne do celowego dochodzenia praw. Zatem Sąd winien rozważyć, czy czynność powodująca koszty była, wg stanu na moment jej podjęcia, obiektywnie potrzebna do ochrony praw strony i czy poniesione w związku z tą czynnością koszty były obiektywnie konieczne, co dotyczy również ich wysokości.

Orzekając w tym zakresie po raz wtóry Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 23 stycznia 2015 r. zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 135,50 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu Sąd przypomniał, że w niniejszej sprawie skarżący domaga się od organu zwrotu: 1) 240 zł – za sporządzenie projektu skargi w formie elektronicznej, 2) 11,20 zł – za wydruk skargi i kopie 26 stron załączników, 3) 11,20 zł za kopie odpisu skargi i załączników, 4) 30 zł – za odpis zwykły z księgi wieczystej, 5) 4,20 zł za znaczki opłaty pocztowej za nadanie skargi do organu, 6) 5,50 zł - za znaczki opłaty pocztowej przesyłki zawierającej wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa, 7) 0,60 zł – 2 koperty, 8) 2,80 zł – za wydruk wezwania do usunięcia naruszenia prawa.

Odnosząc się do żądania skarżącego Sąd wskazał, że instytucja zwrotu kosztów postępowania uregulowana jest w ustawie dotyczącej wyłącznie postępowania przed sądem administracyjnym i już z tego względu odnosi się wyłącznie do kosztów, jakie strona ponosi w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Oznacza to, że do podlegających zwrotowi kosztów postępowania sądowoadministracyjnego nie zaliczają się koszty ponoszone w postępowaniu przed organem administracji publicznej, ani koszty przygotowawcze przed wniesieniem sprawy do sądu. Niemniej jednak, w przypadku skargi na bezczynność organu – a taka sytuacja ma miejsce w rozpoznanej sprawie – złożenie wezwania do usunięcia naruszenia prawa jest konieczne do zainicjowania postępowania przed sądem administracyjnym w danej instancji, a koszt wydruku i nadania tego wezwania do organu (znaczek i koperta), tj. 8,70 zł stanowi koszt niezbędny do celowego dochodzenia praw w rozumieniu art. 205 P.p.s.a.

W ocenie Sądu do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście nie należą koszty udzielania porad prawnych. W związku z tym w niniejszej sprawie w zasądzonych kosztach postępowania nie został uwzględniony wykazywany przez skarżącego koszt sporządzenia projektu skargi w formie elektronicznej (240 zł). Sąd uznał natomiast, że wydatki na wydruk skargi i sporządzenie jej kopii oraz wydatki związane z wniesieniem skargi do Sądu za pośrednictwem organu (znaczek i koperta), tj. 26,80 zł, to wydatki podlegające zwrotowi, bowiem mieszczą się w katalogu niezbędnych kosztów postępowania wskazanych w art. 205 § 1 P.p.s.a.

Odnosząc się zaś do kosztu odpisu zwykłego z księgi wieczystej, Sąd stwierdził, że nie są to wydatki podlegające zwrotowi. Strona nie została zobowiązana do przedłożenia tego odpisu, a po drugie, okoliczność, którą odpis ów miałby wykazywać, pozostawała między stronami bezsporna, co niejako podważa niezbędny i celowy charakter poniesionej opłaty.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a., zasądził od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżącego kwotę 135,50 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 23 stycznia 2015 r. "w części w jakiej oddalono wniosek skarżącego o zasądzenie na jego rzecz od organu administracji zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przekraczających kwotę 135,50 zł (ewentualnie wnoszę do WSA w Warszawie o uzupełnienie postanowienia w tym zakresie)" wywiódł skarżący domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie od organu na rzecz skarżącego:

1/ zwrotu kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji w kwocie 305,50 zł zgodnie z wnioskiem zwartym w skardze inicjującej postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie i zawartym tam spisem kosztów, 2/ zwrotu kosztów (pierwszego) postępowania zażaleniowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wywołanym zażaleniem z dnia 22 października 2014 r. w kwocie 135,55 zł wg poniższego spisu kosztów:

120 zł – sporządzenie projektu zażalenia w formie elektronicznej, 13,60 zł – wydruk i odpis zażalenia (2 * 17 stron po 0,40 zł/szt) 1,75 zł – znaczki opłaty pocztowej za nadanie zażalenia, 0,20 zł – koperta mała;

3/ zwrotu kosztów (drugiego) postępowania zażaleniowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wywołanym niniejszym zażaleniem w kwocie 130,00 zł wg poniższego spisu kosztów:

120 zł – sporządzenie projektu zażalenia w formie elektronicznej, 5,60 zł – wydruk i odpis zażalenia (2 * 7 stron po 0,40 zł/szt) 4,20 zł – znaczki opłaty pocztowej za nadanie zażalenia (list polecony) 0,20 zł – koperta mała;

• co łącznie (pkt 1-3) stanowi kwotę 571,05 zł, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i skierowania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wydając zakwestionowane postanowienie Sąd naruszył:

1/ art. 197 § 2 w zw. z art. 190 P.p.s.a., albowiem odpowiedział się za wykładnią prawa odmienną od tej, do której został zobowiązany.

2/ art. 200 w zw. z art. 197 § 2, art. 193 i art. 57 § 1 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie – Sąd przyjął, że wydatek na projekt skargi jest wydatkiem zbędnym, co stoi w sprzeczności z art. 57 § 1 P.p.s.a. wskazującym na minimalne wymagania dla treści skargi;

3/ art. 141 § 4 w zw. z art. 197 § 2, art. 193, art. 166 i art. 57 § 1 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie pomimo obowiązku, ewentualnie poprzez ich błędną wykładnię – Sąd nie wyjaśnił, z jakich powodów koszt świadczenia usługi – przedprocesowej porady prawnej jest kosztem zbędnym, co przedkłada się na ocenę w przedmiocie zbędności lub niezbędności wydatku na sporządzenie projektu skargi;

4/ art. 197 § 2 w zw. z art. 193 i art. 50 § 1 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie, ewentualnie poprzez ich błędną wykładnię – wadliwe ustalenie, że strona nie została zobowiązana do przedłożenia odpisu księgi wieczystej, gdy niezbędność tego wydatku wynika wprost z art. 50 § 1 P.p.s.a. – odpis księgi był niezbędny do wykazania interesu prawnego;

5/ art. 141 § 4 w zw. z art. 197 § 2 i art. 193 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie pomimo obowiązku, ewentualnie poprzez ich błędną wykładnię – pominięcie wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, na jakiej podstawie Sąd doszedł do wniosku, że wydatek na odpis z księgi wieczystej był niezasadny, przecież na etapie wnoszenia skargi nie można było stwierdzić, że okoliczności wykazywane odpisem księgi wieczystej były niesporne.

Zarzucono także, iż w orzeczeniu tym Sąd pominął koszty postępowania incydentalnego wywołanego pierwszym zażaleniem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawową zasadą jest, że "strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej" – art. 199 P.p.s.a. Takim szczególnym przepisem jest m. in. art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienie skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zaś zgodnie z treścią art. 205 § 1 P.p.s.a. "do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie". Przepis ten należy interpretować w ten sposób, że sąd rozstrzygając o kosztach postępowania, może zasądzić na rzecz strony nie tylko zwrot kosztów wskazanych w przepisie, lecz także zwrot innych poniesionych przez stronę kosztów, jeżeli okażą się one niezbędne do celowego dochodzenia praw. Zatem sąd wydając rozstrzygnięcie w kwestii kosztów winien rozważyć, czy czynność powodująca koszty była obiektywnie potrzebna do ochrony praw strony i czy poniesione w związku z tym koszty były obiektywnie konieczne, co dotyczy także ich wysokości. Takiej interpretacji przepisu art. 205 § 1 P.p.s.a. dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w sprawie postanowieniu z dnia 28 listopada 2014 r., I OZ 1099/14, a zatem interpretacja ta jest wiążąca w tej sprawie. Jednocześnie w orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę w tym zakresie winien dokonać oceny, czy wymienione przez skarżącego koszty stanowiły koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i uzasadnić swoje stanowisko w tym zakresie, wskazując które z wymienionych kosztów uwzględnił, a których nie i dlaczego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu dokonał wykładni przepisu art. 205 § 1 P.p.s.a. zgodnie z wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny we ww. postanowieniu z dnia 28 listopada 2014 r. i wypełnił zalecenia w nim zawarte, albowiem ocenił czy wskazane przez stronę koszty były niezbędne do celowego dochodzenia praw, odnosząc się do każdego wydatku wskazanego przez skarżącego i wypowiadając się dlaczego uznał dany koszt za uzasadniony bądź nieuzasadniony. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 190 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., wbrew zarzutom zażalenia, nie mógł zostać uznany za uzasadniony.

Jak wynika z zaskarżonego postanowienia, ze spisu kosztów złożonego przez stronę, Sąd pierwszej instancji nie uznał za koszt niezbędny do celowego dochodzenia praw przez skarżącego w niniejszej sprawie kosztu sporządzenia projektu skargi w formie elektronicznej w wysokości 240 zł oraz kwoty 30 zł stanowiącej opłatę za odpis księgi wieczystej załączony do skargi.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że koszt sporządzenia projektu skargi nie mógł zostać uwzględniony jako koszt niezbędny do celowego dochodzenia praw. Skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie wymaga bowiem opracowania jej przez profesjonalnego pełnomocnika, a tym samym może być sporządzona osobiście przez skarżącego, albowiem sąd ten jest zobowiązany na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. do rozstrzygania w granicach danej sprawy nie będą związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niesporne jest, że strona działając przed wojewódzkim sądem administracyjnym osobiście ma prawo skorzystania z porady prawnej i zlecenia sporządzenia pism procesowych, jednakże powyższe działanie obiektywnie nie stanowi kosztu niezbędnego do dochodzenia praw strony przed tym sądem. Gdyby strona skorzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika i ten reprezentowałby ją w postępowaniu, to wówczas fakt ten zostałby uwzględniony w orzeczeniu o kosztach. Zatem zasadnie Sąd pierwszej instancji, w okolicznościach tej sprawy, uznał, że koszt sporządzenia projektu skargi nie jest kosztem niezbędnym w rozumieniu art. 205 § 1 P.p.s.a.

Za niezbędny nie mógł zostać także uznany koszt odpisu księgi wieczystej, albowiem wbrew twierdzeniom zażalenia nie był to środek niezbędny do wykazania interesu prawnego strony we wniesieniu skargi. W skardze na bezczynność organu niezbędne jest wykazanie, że – jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – skarżący złożył do organu podanie, które nie zostało w ustawowym terminie załatwione. W tej sytuacji wykazanie przysługującego skarżącemu prawa własności do konkretnego lokalu nie było okolicznością niezbędną do dochodzenia praw skarżącego w tej konkretnej sprawie, zwłaszcza że okoliczności tej organ w żaden sposób nie kwestionował. Ponadto do skargi została załączona kopia odpisu z księgi wieczystej dotyczącej lokalu mieszkalnego będącego własnością skarżącego.

Odnosząc się zaś do żądania zasądzenia kosztów zażalenia z dnia 22 października 2014 r. wskazać należy, że na skutek zażalenia skarżącego na punkt 3 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2014 r. dotyczącego kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając przedmiotowe zażalenie, orzeka tylko w granicach objętych orzeczeniem tego Sądu. Tym samym przedstawione dodatkowe koszty zażalenia z dnia 22 października 2014 r. wykraczają poza ramy tego postępowania.

Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył żadnego z przepisów licznie podniesionych w zażaleniu. A zatem, skoro zakwestionowane postanowienie odpowiada prawu, to wniesione zażalenie jako nieusprawiedliwione nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Dlatego, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.