Postanowienie NSA z 15 kwietnia 2009 r., I OZ 331/09

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 15 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 210/09 oddalające wniosek J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi J. P. o wymierzenie Ministrowi Skarbu Państwa grzywny w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2006 r., sygn. akt II SA/Kr 703/03 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Skład

Sędzia NSA Jolanta Rajewska

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniami z dnia 24 lutego 2009 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 210/09 odmówił J. P., na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że J. P. w skardze o wymierzenie Ministrowi Skarbu Państwa grzywny w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2006 r., sygn. akt II SA/Kr 703/03 uchylającym zaskarżoną decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości, zawarła również wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 210/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. skargę J. P. jako niedopuszczalną odrzucił.

Sąd I instancji uznał, że oczywista niedopuszczalność skargi w sprawie niniejszej, oznacza także oczywistą bezzasadność skargi w rozumieniu art. 247 P.p.s.a. i z tego względu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J. P., wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż WSA w Warszawie odmawiając jej przyznania prawa pomocy pozbawia ją konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Zaznaczyła, iż nie można przyjąć argumentacji Sądu I instancji o oczywistej bezzasadności skargi, skoro na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi, wynika, iż przysługuje jej skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 P.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 P.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 P.p.s.a.

W sprawie niniejszej strona skarżąca wniosła skargę do WSA w Warszawie w dniu 12 stycznia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wraz z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata.

Sąd I instancji postanowieniem z dnia 24 lutego 2009 r. odrzucił skargę J. P. o wymierzenie Ministrowi Skarbu Państwa grzywny w związku z niewykonaniem wyroku WSA w Krakowie z dnia 28 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 703/03 jako niedopuszczalną. W tym samym dniu tj. 24 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 210/09 odmówił przyznania J. P. prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 247 P.p.s.a, zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi.

W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy nastąpiła z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. Oznacza to badanie przez Sąd I instancji zasadności postanowienia o odrzuceniu skargi wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy. Takie zaś działanie Sądu I instancji jest niedopuszczalne, z uwagi na przysługujące stronie prawo wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę - art. 173 P.p.s.a. i wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności.

Sąd I instancji nie jest władny do oceny zasadności środka odwoławczego jak i oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność środka odwoławczego bądź też oczywistą bezzasadność skargi (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 29 kwietnia 1982 r., II CZ 44/82, OSNCP 1982/11-12/177, z dnia 12 września 1990 r., I CZ 202/90, OSNC 1991/10-11/127, z dnia 6 marca 1973 r., II CZ 22/73, OSNC 1974/1/16).

Odmowa przyznania stronie prawa pomocy na podstawie art. 247 P.p.s.a. po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi skutkuje pozbawieniem skarżącej możliwości skontrolowania tego postanowienia poprzez sporządzenie i wniesienie środka zaskarżenia przez fachowego pełnomocnika, co jak słusznie podnosi skarżąca, narusza konstytucyjnie zagwarantowane prawo do sądu.

Po wydaniu postanowienia odrzucającego skargę odmowa przyznania stronie prawa pomocy może nastąpić jednie z powodu braku przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., w myśl którego przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Zatem Sąd I instancji po wydaniu postanowienia odrzucającego skargę powinien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek określonych w art. 246 § pkt 1 P.p.s.a., a nie na podstawie art. 247 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.