Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 7 grudnia 2020 r., II SA/Gl 219/20, oddalił skargę J.P. (dalej: skarżący) na decyzję Wojewody Śląskiego (dalej: Wojewoda) z 13 grudnia 2019 r. nr NW.XIV.7581.2.41.2019 w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
W dniu 29 stycznia 2021 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżącego o uzupełnienie powyższego wyroku.
Postanowieniem z 22 marca 2021 r., II SA/Gl 219/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 157 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.), odmówił skarżącemu uzupełnienia wyroku z 7 grudnia 2020 r. Odpis tego orzeczenia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia zażalenia został wysłany drogą elektroniczną (ePUAP) i doręczony skarżącemu w dniu 27 kwietnia 2021 r. (k. 204 akt sąd.).
W dniu 5 maja 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęło, za pośrednictwem elektronicznej skrzynki nadawczej zlokalizowanej na elektronicznej platformie usług administracji publicznej (ePUAP), zażalenie skarżącego z 4 maja 2021 r. na postanowienie z 22 marca 2021 r. (k. 200 akt sąd.). W kolejnym piśmie nadesłanym w dniu 5 maja 2021 r. (k. 205 akt sąd.) skarżący wyjaśnił, że w dniu 4 maja 2021 r. miał problem z wysłaniem dokumentów do Sądu, gdyż "system wchodził w tryb "przetwarzanie" po czym się zawieszał". W związku z powyższym zwrócił się z prośbą o uznanie dostarczenia zażalenia w dniu 4 maja 2021 r.
Postanowieniem z 13 maja 2021 r., II SA/Gl 219/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie z 22 marca 2021 r. jako wniesione z uchybieniem terminu (pkt 1.). O zwrocie uiszczonego wpisu od zażalenia Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt 2.).
Od tego orzeczenia skarżący w dniu 30 maja 2021 r., tj. w ustawowym terminie, złożył zażalenie (k. 226 akt sąd.), wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy innemu sądowi administracyjnemu. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że jego pismo z 5 maja 2021 r. stanowiło wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 22 marca 2021 r. o odmowie uzupełnienia wyroku. W ocenie skarżącego z uwagi na powyższe oraz brak rozpoznania jego wniosku z 5 maja 2021 r. o przywrócenie terminu, zasadne jest uchylenie postanowienia z 13 maja 2021 r.
Postanowieniem z 11 czerwca 2021 r., II SA/Gl 219/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przywrócił skarżącemu termin do wniesienia zażalenia z 4 maja 2021 r. na postanowienie z 22 marca 2021 r. o odmowie uzupełnienia wyroku.
Pismem z 23 czerwca 2021 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.
Zarządzeniem z 28 czerwca 2021 r. wezwano skarżącego do złożenia oświadczenia, czy podtrzymuje zażalenie na postanowienie z 11 czerwca 2021 r., wyjaśniając mu, że zaskarżonym postanowieniem przywrócono mu termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z 22 marca 2021 r. i po jego uprawomocnieniu nadany zostanie bieg ww. zażaleniu.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że nie podtrzymuje zażalenia na postanowienie z 11 czerwca 2021 r.
Postanowieniem z 8 listopada 2021 r., II SA/Gl 219/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach umorzył postępowanie zażaleniowe na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 11 czerwca 2021 r. o przywróceniu terminu do wniesienia zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Sądu I instancji z 13 maja 2021 r. o odrzuceniu zażalenia ze względu na uchybienie terminu do jego wniesienia.
Zgodnie z art. 85 p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. W stanie faktycznym sprawy nie zostało zakwestionowane, że skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z 22 marca 2021 r. o odmowie uzupełnienia wyroku po upływie terminu. Okoliczność tę w istocie potwierdził i przyznał, zwracając się o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W podlegającym rozpoznaniu w niniejszej sprawie zażaleniu na postanowienie z 13 maja 2021 r. o odrzuceniu zażalenia skarżący nie kwestionował faktu uchybienia terminowi, podnosił natomiast, że powinno ono zostać uchylone z tego powodu, że sąd nie rozpoznał uprzednio jego wniosku o przywrócenie terminu.
W związku z powyższym należy wyjaśnić, że różne są podstawy i cele obu składanych środków prawnych. Zażalenie na postanowienie o odrzuceniu środka prawnego wniesionego po terminie służy zakwestionowaniu stanowiska, że do uchybienia terminowi doszło. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu może dotyczyć tylko przypadku, gdy termin został przekroczony, jest to konieczny i wyjściowy warunek przywrócenia terminu. W konsekwencji skarżący uruchomił dwa tryby procesowe, względem siebie konkurencyjne, które co do zasady nie mogą się okazać równocześnie skuteczne. Dodatkowo skarżący nie zaprzecza faktowi przekroczenia terminu.
Kwestia opisywanego zbiegu jest przedmiotem analizy w orzecznictwie oraz piśmiennictwie (zob. A. Nędzarek, Wymogi procesowe wniosku o przywrócenie terminu w postępowaniu przed sądem administracyjnym, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2013, nr 2, s. 86-87). Stawiana jest w szczególności teza, że w sytuacji gdy strona wnosi środek odwoławczy na postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do dokonania czynności procesowej, a jednocześnie wnosi o przywrócenie tego terminu, sąd w pierwszej kolejności powinien rozstrzygnąć w przedmiocie uchybienia terminowi i ustalić, czy rzeczywiście miało ono miejsce.
Wobec powyższego fakt wniesienia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 22 marca 2021 r. nie może mieć znaczenia przy ocenie prawidłowości postanowienia z 13 maja 2021 r. o odrzuceniu zażalenia wniesionego po terminie. Uznać wręcz należy, że warunkiem skuteczności ubiegania się o przywrócenie terminu jest uprzednie stwierdzenie, że został on przekroczony.
Jednocześnie odnosząc się do zasadności stanowiska Sądu I instancji co do uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia, wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, należy uznać, że jest ono prawidłowe. Zgodnie z art. 83 § 5 p.p.s.a., datą wniesienia pisma w formie dokumentu elektronicznego jest określona w urzędowym poświadczeniu odbioru data wprowadzenia pisma do systemu teleinformatycznego sądu. Nie kwestionowane okoliczności faktyczne potwierdzają, że zażalenie na postanowienie z 22 marca 2021 r., doręczone stronie 27 kwietnia 2021 r., zostało wniesione 5 maja 2021 r. Termin do wniesienia zażalenia, zgodnie z art. 194 § 2 p.p.s.a, wynosi siedem dni, zażalenie zostało zatem wniesione z przekroczeniem tego terminu, co uzasadnia jego odrzucenie na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.
W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji prawomocnym postanowieniem z 11 czerwca 2011 r. przywrócił skarżącemu termin do wniesienia zażalenia. Na skutek wniesionego zażalenia, podlegającego rozpoznaniu w niniejszej sprawie, postanowienie z 13 maja 2021 r. o odrzuceniu zażalenia nie stało się prawomocne. Okoliczność ta rodzi potrzebę rozważenia, czy uprzednie przywrócenie terminu ma wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Odpowiedź na to pytanie jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego negatywna, co łączy się z akceptacją poglądu, że skutkiem przywrócenia terminu jest przyjęcie pewnej fikcji prawnej, iż czynność procesowa dokonana z uchybieniem terminu była skuteczna, a strona nie ma obowiązku powielania tej czynności wraz ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. W przypadku złożonego wcześniej środka prawnego, sąd przyjmuje go do rozpoznania po przywróceniu terminu do jego wniesienia, co miało też miejsce w niniejszej sprawie, zażaleniu po przywróceniu terminu został nadany bieg i zostało ono prawomocnie rozpoznane przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 2 lutego 2022 r., I OZ 335/21.
Natomiast w przypadku uprzedniego wydania postanowienia o odrzuceniu środka zaskarżenia wniesionego po terminie nie ma potrzeby uchylania takiego rozstrzygnięcia, postanowienie to stwierdza bowiem jedynie fakt wniesienia środka zaskarżenia po terminie, ponieważ skutek w postaci bezskuteczności czynności procesowej podjętej po terminie powstaje ipso iure. Przywrócenie zaś terminu znosi tę bezskuteczność, restytuuje czynność procesową dokonaną po terminie. W tym kontekście nie ma więc też znaczenia, że odrzucenie środka prawnego oznacza zniweczenie wszystkich skutków procesowych związanych z jego wniesieniem, skoro sprawa wraca do stanu sprzed jego odrzucenia (zob. A. Nędzarek, op. cit., s. 82). Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu zażalenia, albowiem prawidłowo Sąd I instancji stwierdził w nim, że zażalenie było wniesione po terminie. Następcze zaś przywrócenie terminu skutek ten zniweczyło.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.