Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków- Śródmieście o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 12 lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości.
W uzasadnieniu postanowienia podano, iż w dniu 9 września 2011 r. radca prawny S. M. w imieniu Urzędu Skarbowego Kraków-Śródmieście wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 12 lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości. Jednocześnie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia w/w skargi. Skarżący wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Śródmieście w ogóle nie został poinformowany o toczącym się postępowaniu komunalizacyjnym. Dopiero w odpowiedzi na wniosek pełnomocnika skarżącego złożony w dniu 22 lipca 2011 r. organ doręczył w dniu 6 września 2011 r. przedmiotową decyzję. Zatem skarżący podniósł, iż wobec braku doręczenia mu decyzji z urzędu nie ponosi on winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Ponadto zważył, że Izba Skarbowa w Krakowie przejęła w 1990 r. zarząd nieruchomości, której dotyczy zaskarżona decyzja komunalizacyjna z 2009 r. Następnie Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 8 marca 2006 r. przekazał prawo trwałego zarządu tej nieruchomości Urządowi Skarbowemu Kraków-Śródmieście, a zatem powinien on być stroną postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji.
Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie stosownie do treści art. 88 powołanej ustawy spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.
Na podstawie art. 53 § 1 powyższej ustawy skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Zatem trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi stanowi warunek jej dopuszczalności i obok warunków formalnych skargi podlega ocenie Sądu już na wstępnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Badanie zachowania terminu do wniesienia skargi jest możliwe tylko wówczas, gdy decyzja administracyjna została prawidłowo doręczona, a co za tym idzie wprowadzona do obrotu prawnego. Doręczenie stronie decyzji otwiera bowiem bieg trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Podkreślił, iż z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że zaskarżona decyzja nie została doręczona skarżącemu jako stronie postępowania, a jedynie w odpowiedzi na jego pismo z dnia 22 lipca 2011 r. została mu przesłana przy piśmie organu z dnia 30 sierpnia 2011 r. jedynie informacyjnie wraz ze wskazaniem o jej prawomocności. Wobec czego Sąd I instancji uznał, iż zaskarżona decyzja nie została skarżącemu w ogóle doręczona jako stronie postępowania, a więc nie zaczął biec termin do wniesienia przez niego skargi na tą decyzję, co rodzi skutek w postaci niemożności uchybienia temu terminowi.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków- Śródmieście, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wnoszący zażalenie organ zarzucił Sądowi I instancji m. in. naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a., art. 166 P.p.s.a., art. 86 § 1 P.p.s.a. i art. 88 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego – art. 86 § 2 P.p.s.a.
Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.) W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie – art. 87 § 4 P.p.s.a.
A zatem, warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 P.p.s.a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4).
Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku.
Zgodnie z treścią art. 88 P.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu Sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Przez wniosek spóźniony należy rozumieć wniosek wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu przewidzianego w art. 87 § 1 P.p.s.a. Termin ten liczy się od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
Początek biegu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu winien być ustalony na podstawie treści wniosku, w szczególności powołanych przez wnioskodawcę przesłanek przywrócenia terminu. Jedną z przesłanek przywrócenia terminu jest fakt wystąpienia przeszkody uniemożliwiającej dokonanie czynności procesowej w terminie. Okoliczność ta winna wynikać z treści wniosku o przywrócenie terminu, a jej nie wskazanie stanowi brak formalny (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Fakt spóźnienia musi wyraźnie wynikać z treści wniosku. Sąd nie ma prawa domniemywać, że strona uchybiła terminowi w tej, a nie innej dacie. Jeśli z okoliczności faktycznych sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy termin określony w art. 87 § 1 P.p.s.a. został zachowany, Sąd winien wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminu na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Zakamycze 2005).
Przepis art. 53 P.p.s.a. stanowi w ust. 1, iż skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie.
Skarżący organ zarzuca, iż nie otrzymał zaskarżonej decyzji. Badając dopuszczalność skargi należy podnieść, iż termin do wniesienia skargi – jak wyżej wskazano - wynosi trzydzieści dni, przy czym termin ten liczy się od dnia doręczenia decyzji stronie. Termin do wniesienia skargi liczy się od dnia doręczenia decyzji stronie, która brała udział w postępowaniu. Termin ten wiąże również stronę, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu oraz stronę, której nie została doręczona (ogłoszona) decyzja, chociaż miały status strony tego postępowania. W powyższym terminie może zatem wnieść skargę osoba mająca uprawnienia strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym jak też której organ nie doręczył i nie ogłosił decyzji, a o jej wydaniu dowiedziała się z innych źródeł.
Jeżeli więc strona nie brała udziału w postępowaniu, wówczas termin 30 dni liczy się od dnia doręczenia decyzji stronie lub stronom, które uczestniczyły w tym postępowaniu. Konkludując stronie, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym (podmiot, któremu organ nie doręczył ani nie ogłosił decyzji a jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a.), przysługuje prawo do wniesienia skargi wówczas, gdy wnosi skargę w terminie przewidzianym dla pozostałych stron postępowania, którym decyzję doręczono. Decyzja administracyjna staje się prawomocna. Przymiot prawomocności posiadają decyzje, od których w postępowaniu sądowym skargę oddalono lub odrzucono, a także decyzje nie zaskarżone do Sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2000)
Oznacza to, że skarżący, którzy nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym i którym nie doręczono decyzji - jeżeli nie skorzystali z uprawnienia do złożenia skargi przed upływem 30 dni od daty doręczenia decyzji innej stronie postępowania - nie mogą skutecznie domagać się sądowej kontroli decyzji administracyjnej. Jednak istnieje możliwość przywrócenia przez Sąd terminu do wniesienia skargi, lecz jest to uwarunkowane wnioskiem strony złożonym w przepisanym terminie.
W rozpoznawanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków- Śródmieście wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 12 lutego 2009 r. Jako przyczynę uchybienia terminu skarżący podał okoliczność, iż nie otrzymał zaskarżonej decyzji, jak również nie został w ogóle poinformowany o toczącym się postępowaniu komunalizacyjnym. Przedmiotową decyzję otrzymał dopiero 6 września 2011 r. na skutek wniosku skierowanego do Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej o jej doręczenie.
Zatem należy przyjąć, że skarżący dowiedział się o treści decyzji dnia 6 września 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie uznał, że to od tej daty należy liczyć bieg terminu określonego w art. 87 § 1 P.p.s.a., albowiem w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu. Błędnym było zatem przyjęcie przez Sąd I instancji, iż termin określony w art. 87 § 1 P.p.s.a. w niniejszej sprawie w ogóle nie rozpoczął biegu. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, złożony przez stronę skarżącą 9 września 2011 r. spełniał wymóg wskazany w powyższym przepisie. Sąd I instancji błędnie zatem odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
Wyjaśnienia wymaga, że przedmiotem niniejszego postępowania była wyłącznie kwestia rozpatrzenia zażalenia na odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Tym samym oceny czy zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu dokona Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając merytorycznie wniosek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie popełnił oczywistą omyłkę pisarską w oznaczeniu daty zaskarżonego postanowienia wskazując " 7 marca 2011 r. " zamiast " 7 marca 2012 r.".
Z tego względu, Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu, na podstawie art. 156 § 1 i 2w zw. z art. 166 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 postanowienia.
Należy również dodać, iż zgodnie z art. 5 ust.3 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych, naczelnik urzędu skarbowego wykonuje zadania przy pomocy kierowanego przez siebie urzędu skarbowego, a dyrektor izby skarbowej przy pomocy kierowanej przez siebie izby skarbowej.
Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, kierownicy urzędów państwowych, w rozumieniu przepisów o pracownikach urzędów państwowych, w szczególności dyrektorzy generalni urzędów, reprezentują Skarb Państwa w odniesieniu do powierzonego im mienia i w zakresie zadań ich urzędów, określonych w odrębnych przepisach. W strukturach organizacyjnych urzędów państwowych wyznacza się komórki albo stanowiska pracy do obsługi spraw związanych z reprezentowaniem Skarbu Państwa. W tym miejscu należy wskazać na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2010 r., I CSK 2/10 z którego wynika, że "ustawowe upoważnienie dla dyrektora izby skarbowej do nabywania prawa własności nieruchomości zawiera art. 17 ust. 1 ustawy z 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, zgodnie którym kierownicy urzędów państwowych - w rozumieniu przepisów o pracownikach urzędów państwowych (ustawa o pracownikach urzędów państwowych) reprezentują Skarb Państwa w odniesieniu do powierzonego im mienia oraz w zakresie mienia powierzonego zakresem zadań tych urzędów, określonych w odrębnych przepisach. Na tej podstawie, a więc bez potrzeby legitymowania się pełnomocnictwem, kierownik urzędu reprezentuje Skarb Państwa przy dokonywaniu czynności prawnych związanych z nieruchomościami powierzonymi urzędowi, którym kieruje".
Zatem w rozpoznawanej sprawie, stroną (organem) jest Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków- Śródmieście, a nie jak błędnie wskazał w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji Urząd Skarbowy Kraków- Śródmieście.
Z tego względu, Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu, na podstawie art. 156 § 1 i 2w zw. z art. 166 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 postanowienia.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 § i 2 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 3 postanowienia.
Dodać też należy, że zgłoszony w zażaleniu wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania nie ma podstaw prawnych. Znajdujące zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a. przewidują bowiem jedynie zwrot kosztów postępowania kasacyjnego i wiążą zwrot kosztów tego postępowania z wyrokiem sądu I instancji uwzględniającym lub oddalającym skargę.