Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił J. T. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.
Od tego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, w związku z czym zastosowanie miał art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowiący, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1862/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, wskazując, że oświadczenia przez nią złożone w toku postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych nie pozwalają stwierdzić, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd podkreślił, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów wynika, iż wnioskodawczyni wraz z mężem uzyskuje stały, miesięczny dochód w łącznej wysokości 3800 zł. Rodzina posiada ponadto mieszkanie, nieruchomości rolne oraz samochód marki Honda z 2002 r. Nie można zatem uznać, że wnioskodawczyni jest osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Sąd zaznaczył przy tym, że w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym wnioskodawczyni występuje w charakterze uczestnika postępowania, co oznacza, że na obecnym etapie postępowania nie ma ona obowiązku ponoszenia jakichkolwiek kosztów. Zdaniem Sądu przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie stanowią również podnoszone we wniosku okoliczności dotyczące stopnia skomplikowania oraz specyfiki materii sprawy, gdyż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia się jedynie wykazaną we wniosku sytuację materialną wnioskodawcy
Na to postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, wskazując, że zarówno ona, jak i jej mąż są osobami w podeszłym wieku, wobec czego są zmuszeni do ponoszenia wydatków związanych nie tylko z bieżącym utrzymaniem, ale i z kosztami lekarstw, czy rehabilitacji.
Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje
zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy).
Z powołanego przepisu wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero zatem po otrzymaniu i zapoznaniu z treścią dokumentów Sąd może wydać orzeczenie w zakresie prawa pomocy, co Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał już w swoim orzecznictwie. Oznacza to, że w przypadku, gdy treść składanych przez stronę oświadczeń budzi wątpliwości Sądu, to powinien on skorzystać z możliwości jakie daje art. 255 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienia NSA: z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 102/10; z dnia 11 lipca 2006 r. sygn. akt I FZ 236/06; z dnia 28 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1304/04 oraz z dnia 19 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1115/04 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Wobec tego stwierdzić należy, iż do odmowy przyznania prawa pomocy nie wystarczy stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż na pomoc taką nie zasługuje. Tym samym w sytuacji, gdy złożone oświadczenie jest dla Sądu niewystarczające, powinien on wezwać stronę do przedstawienia odpowiednich dokumentów źródłowych. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania wymaga bowiem oparcia na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, o czym stanowi art. 252 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W związku z powyższym, skoro w niniejszej sprawie wnioskodawczyni podniosła, iż znacznym obciążeniem dla jej budżetu domowego są wydatki związane z leczeniem, wykupem lekarstw i rehabilitacją, nie przedkładając jednakże żadnych dokumentów źródłowych w tym zakresie, to obowiązkiem Sądu pierwszej instancji – zgodnie z art. 255 wskazanej wyżej ustawy – było podjęcie czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Dopiero bowiem pełne ustalenie sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, w tym struktury i wysokości ponoszonych przez nią wydatków, umożliwi właściwą ocenę, czy rzeczywiście nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Te same uwagi należy odnieść do dochodów uzyskiwanych z posiadanych przez nią nieruchomości.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 i art. 193 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.