Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1244/17 na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 280 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę M. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2009 r. sygn. akt I SAB/Wa 196/09.
W uzasadnieniu wskazano, że na mocy tego postanowienia, w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), umorzono postępowanie sądowe ze skargi M. S. na bezczynność Ministra Edukacji Narodowej w przedmiocie rozpatrzenia odwołania.
Skargę o wznowienie tego postępowania złożyła M. S., opierając ją a przepisach kodeksu postępowania administracyjnego i wskazując, że odpis postanowienia z dnia 3 września 2009 r. otrzymała w dniu 10 sierpnia 2017 roku. Podniosła, że pomimo przedłożenia informacji o adresie do doręczeń, Sąd uchybił obowiązkowi doręczenia jej - jako skarżącej - odpisu zapadłego w sprawie postanowienia.
W ocenie Sądu I instancji skarga dotknięta była brakami formalnymi uniemożliwiającymi nadanie jej dalszego biegu. Wobec tego wystosowano do skarżącej wezwanie do ich uzupełnienia, tj. do sprecyzowania wniesionej skargi poprzez wskazanie zakresu żądania oraz podstawy wznowienia postępowania i jej uzasadnienie. Dodatkowo pouczono skarżącą o treści art. 271-274 i 279 p.p.s.a. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżąca podtrzymała jedynie żądanie wznowienia postępowania w sprawie o sygnaturze I SAB/Wa 196/09 w trybie przepisów k.p.a. W związku z powyższym Sąd I instancji odrzucił skargę, uznając, że braki formalne nie zostały uzupełnione w terminie.
W dniu 27 marca 2018 r. skarżąca wystosowała do Sądu pismo, w którym zaskarżyła zapadłe w sprawie w dniu 9 marca 2018 roku postanowienie. Podniosła, że wypełniła wezwanie Sądu, przedstawiając merytoryczne argumenty, dla których wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowego.
Pismem z dnia 5 lipca 2018 r. ustanowiona w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej wniosła o potraktowanie sporządzonego przez nią osobiście pisma złożonego w dniu 27 marca 2018 r. jako zażalenia na postanowienie z dnia 9 marca 2018 r. oraz przyznanie jej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Podniosła, że skarżąca, nie będąc prawnikiem i przebywając w areszcie śledczym, odpowiedziała na wezwanie Sądu w sposób, w jaki je zrozumiała. Fakt, że pomyliła kodeks postępowania administracyjnego z ustawą - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może wywołać dla niej negatywnych konsekwencji, bowiem wskazanie podstawy wznowienia nie wymaga powołania konkretnego przepisu, lecz stanu faktycznego, który wypełnia dyspozycję tego przepisu. Pełnomocnik skarżącej podkreśliła, że skarżąca uważa, że została pozbawiona możliwości działania na skutek naruszenia przez Sąd przepisów postępowania, tj. podstawą wznowienia jest art. 271 pkt 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem, w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy. Przypadki te, stanowiące podstawy skargi o wznowienie postępowania zostały wyczerpująco wyliczone w art. 271-273 p.p.s.a. i stanowią one katalog zamknięty. W świetle tych przepisów skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego może być oparta na zarzucie nieważności postępowania (art. 271 p.p.s.a.), zarzucie niekonstytucyjności podstaw wydanego orzeczenia (art. 272 p.p.s.a.), a także w oparciu o tzw. przyczyny restytucyjne, do których ustawodawca zalicza między innymi uzyskanie orzeczenia za pomocą przestępstwa (art. 273 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), czy też późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 273 § 2 p.p.s.a.).
Skarga o wznowienie postępowania sądowego jako stanowiąca nadzwyczajny środek zmierzający do ponownego rozpoznania sprawy już prawomocnie zakończonej, stosownie do art. 279 p.p.s.a., który określa jej wymogi, winna wskazywać ustawową podstawę wznowienia i jej uzasadnienie. Dostrzec przy tym trzeba, iż w postępowaniu wznowieniowym nie są rozpoznawane zarzuty wykraczające poza zakres ustawowych podstaw, jak i nie dokonuje się oceny w zakresie zaistnienia podstaw wznowienia niepowołanych w skardze. Wniesienie tego środka powoduje uruchomienie dwufazowego postępowania, co wyraźnie wynika z art. 280 § 1 p.p.s.a.
Pierwszy etap sprowadza się do badania na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie wniesiona jest w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Chodzi w tym przypadku nie o badanie, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępując do drugiego etapu wyznacza rozprawę.
W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt I SAB/Wa 196/09, podnosząc, że Sąd I instancji "uchybił procedowaniu w mojej obecności oraz na podstawie dowodów w sprawie (...)". Zarzuciła, że: "w toku tego postępowania doszło do przestępstwa z materiałem dowodowym, tj. do zatajenia dokumentacji dotyczącej sprawozdań uzupełniających w toku realizowanych szkoleń (...)". Wskazała także, że akta sprawy ujawniają, że Sąd Wojewódzki uchybił doręczenia jej postanowienia, pomimo poinformowania o adresie do doręczeń zarówno Sądu, jak i strony postępowania, czyli [...] Kuratorium Oświaty w P. Tym samym zdaniem skarżącej naruszone zostały jej prawa do pełnoprawnego udziału w postępowaniu jako strony. Ponadto skarżąca wskazała, że wnosi o wznowienie postępowania z uwagi na nowe okoliczności w sprawie. Powołała się na przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.
Z uwagi na stwierdzone braki formalne tej skargi, wezwano skarżącą do sprecyzowania wniesionego środka zaskarżenia poprzez wskazanie podstawy wznowienia postępowania i jej uzasadnienie oraz wskazanie zakresu żądania (uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia) - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi o wznowienie.
W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia z dnia 3 września 2009 r., podnosząc, że zostało podjęte "z naruszeniem ustawy, moich praw do mego wynalazku, wobec treści umów cywilnoprawnych zawartych z uczestnikami przeprowadzonych kursów z najwyższą starannością i dbałością o dobro słuchaczy (...)". Ponadto wskazała, że zarzuty zawarte w skardze zawierają podstawę prawną zawartą w pouczeniu. Podtrzymała "oznaczenie numeryczne podstawy prawnej" wniesionej skargi oraz wniosła o wznowienie postępowania I SAB/Wa 196/09 w trybie przepisów k.p.a.
W tej sytuacji w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego sprawę prawidłowo Sąd I instancji odrzucił skargę M. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2009 r. sygn. akt I SAB/Wa 196/09 o umorzeniu postępowania sądowego. We wniesionej w sprawie skardze nie została określona w sposób jednoznaczny podstawa prawna, na jakiej skarżąca żądała wznowienia postępowania sądowego. Skarżąca nie powołała się na żadną z dopuszczalnych przyczyn wznowienia wymienionych w ustawie - p.p.s.a. Wobec tego słusznie Sąd I instancji wezwał skarżącą do sprecyzowania skargi. Wezwaniu temu skarżąca jednak nie zadośćuczyniła. Wskazała jedynie, że skargę wnosi na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
Odnosząc się do twierdzeń zawartych w zażaleniu dotyczących konieczności pouczenia skarżącej występującej bez profesjonalnego pełnomocnika oraz doręczenia jej przepisów p.p.s.a., wskazać należy, że Sąd I instancji wraz z wezwaniem do sprecyzowania skargi wystosował do skarżącej pouczenie o tym, że sądy administracyjne orzekają na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Załączono też wyciąg z tej ustawy zawierający przepisy art. 271-274 i art. 279 p.p.s.a. traktujące m.in. o dopuszczalnych przyczynach wznowienia. Doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie wraz z tym pouczeniem strona nie zakwestionowała.
Nie zasługują na uwzględnienie również argumenty, że skarżąca wskazała, iż została pozbawiona możliwości działania na skutek naruszenia przez Sąd przepisów postępowania, tj. że podstawą wznowienia jest art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślić trzeba, że stosownie do tego przepisu można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Z przepisu tego wynika, że aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie naruszono przepisy postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa. O pozbawieniu możności działania można zatem mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części. Przepis ten ma charakter blankietowy albowiem wymaga wskazania naruszeń prawa, tj. norm wynikających z określonych przepisów. Konstytuując uprawnienie do wznowienia postępowania, ów przepis wymaga uprzedniego podania, na skutek naruszeń jakich przepisów doszło do pozbawienia strony możliwości działania (por. np. postanowienie NSA z 7 grudnia 2018 r. I OSK 2579/18 oraz powołane tam orzecznictwo). Nie sposób uznać, że skarżąca spełniła powyższe wymogi. W szczególności nie wskazała, że wyłączną przyczyną pozbawienia jej możliwości działania w sprawie było naruszenie przepisów prawa, a nie na przykład uznanie przesyłki zawierającej rzeczone postanowienie za doręczoną w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a. z powodu nieodebrania jej w terminie z placówki pocztowej (na co wskazuje postanowienie WSA w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SAB/Wa 196/09).
W konsekwencji powyższego zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wyjaśnić należy, iż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.