Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 525/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej Fundacji [...] w D. (zwanej dalej Fundacją) przyznania prawa pomocy, w sprawie ze skargi tej Fundacji na uchwałę Rady Miejskiej D. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia przebiegu istniejących dróg gminnych w granicach administracyjnych miasta D. W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie Fundacja złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu I instancji przedstawiona przez Fundację sytuacja finansowa nie uzasadnia przyjęcia, że nie jest ona w stanie ponieść ciążących na niej kosztów postępowania. Z oświadczeń Fundacji oraz przedłożonych przez nią dokumentów wynika bowiem, że na jej rachunek bankowy wpłacane są kwoty pieniężne w związku z prowadzoną przez nią działalnością, które w dwóch poprzednich latach złożyły się na zysk strony w łącznej kwocie 30.587,60 zł. Sąd podkreślił, że pomimo wezwania, Fundacja nie przesłała do dnia dzisiejszego aktualnej księgi rachunkowej.
Odnosząc się zaś do argumentów Fundacji Sąd wskazał, że ponoszenie kosztów sądowych w sprawie nie prowadzi do naruszenia zakazu z art. 196a ustawy Kodeks karny wykonawczy, który obowiązywał do dnia 30 czerwca 2011 r. Nadto Sąd wywiódł, że jednym z celów statutowych działania Fundacji jest monitorowanie działalności organów władzy państwowej i samorządowej pod względem poszanowania prawa oraz praw i wolności obywatelskich, a także pomoc organizacyjno-prawna w tym zakresie. W konsekwencji zatem przedmiot skarżonej uchwały, tj. ustalenie przebiegu istniejących dróg gminnych w granicach administracyjnych miasta D., ma związek z wykonywaniem działalności statutowej Fundacji, a więc obowiązek ponoszenia kosztów sądowych należnych z tytułu zaskarżenia tej uchwały do sądu administracyjnego jest związany z działalnością Fundacji podejmowaną w ramach jej działalności statutowej. Ponadto także dążenie do sądowej ochrony interesu prawnego Fundacji jest związane – w ocenie Sądu – z wykonywaniem działalności statutowej.
Konkludując Sąd wskazał, że strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., podstaw do przyznania jej prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła Fundacja, zaskarżając je w całości. Jednocześnie wniesiono "o zwolnienie z kosztów sądowych – wpis od niniejszego zażalenia oraz przyznania prawa pomocy prawnej do sporządzenia uzasadnienia niniejszego zażalenia".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że wprawdzie przedmiotowe zażalenie nie zawiera uzasadnienia, jednakże fakt ten nie wpływa na możliwość skontrolowania prawidłowości zaskarżonego postanowienia w oparciu o zawarte w aktach sprawy dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej Fundacji.
Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na jakiekolwiek koszty postępowania. Zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).
Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09).
Nadto podnieść należy, co słusznie zaakcentował Sąd I instancji, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania Fundacji na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tej Fundacji zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż fundacje prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dn. 2.03.2012 r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a Sąd I instancji wnikliwie przeanalizował sytuację majątkową Fundacji wyciągając właściwe wnioski.
§ 4 Statutu Fundacji [...] zawiera otwarty katalog źródeł, z których może pochodzić dochód Fundacji. Są to w szczególności darowizny, spadki, zapisy, subwencje osób prawnych, podmiotów gospodarczych, dochodów ze zbiórek, aukcji i imprez publicznych, dochodów z majątku ruchomego i nieruchomego, dotacji rządowych, w tym państw obcych, dotacji samorządowych, świadczeń finansowych pochodzących z dobrowolnego opodatkowania się, nawiązek zasądzanych przez sądy, odsetek bankowych i innych.
Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy Fundacja w latach 2009 i 2010 wypracowała zysk netto w łącznej wysokości 30 587,60 zł. Brak jest natomiast w aktach sprawy informacji co do wyniku finansowego Fundacji za rok 2011. Wprawdzie Fundacja była wzywana do przedłożenia kopii swojej księgi rachunkowej za ostatnie dwa okresy sprawozdawcze, jednakże do dnia rozpoznania przedmiotowego zażalenia powyższe nie zostało przedłożone. Nadto z przedłożonych wyciągów dotyczących historii operacji dwóch rachunków bankowych posiadanych przez Fundację wynika, że na dzień 6 lutego 2012 r. Fundacja ta zgromadziła kwotę 89,03 zł, zaś wg oświadczenia z dnia 17 stycznia 2012 r. kwota ta wynosiła 322,62 zł. Według oświadczenia Fundacja żadnego innego majątku nie posiada.
Z przedłożonych przez Fundację dokumentów wynika, że jest ona w stanie pozyskiwać znaczne środki finansowe (na koniec 2009 r. w posiadaniu Fundacji była kwota 17 747,30 zł, na koniec 2010 r. – 12 840,30 zł, za rok 2011 – brak informacji w aktach sprawy). Zaś w związku z tym, że Fundacja winna się liczyć także z możliwością wszczynania postępowań sądowoadministracyjnych z uwagi na cel wskazany w § 8 pkt 3 Statutu Fundacji, to na jego realizację powinna zarezerwować odpowiednie środki. Brak powyższego nie pozwala uznać, że strona bez własnej winy nie posiada środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Nadto zwrócić należy uwagę, że strona uiściła wpis od skargi kasacyjnej, a środek odwoławczy sporządził w jej imieniu profesjonalny pełnomocnik z wyboru.
Naczelny Sąd Administracyjny nie wyklucza sytuacji, w której Fundacja może mieć faktyczne trudności w pozyskaniu majątku na cele statutowe, jednakże winna się ona liczyć z taką sytuacją i podjąć odpowiednie kroki w kierunku zabezpieczenia środków także na cele postępowania sądowoadministracyjnego. Dopiero bowiem, gdy podjęte kroki okażą się niewystarczające, Fundacja może ubiegać się skutecznie o przyznanie prawa pomocy.
Odnosząc się zaś do wniosku Fundacji zawartego w przedmiotowym zażaleniu "o zwolnienie z kosztów sądowych – wpis od niniejszego zażalenia oraz przyznania prawa pomocy prawnej do sporządzenia uzasadnienia niniejszego zażalenia" stwierdzić należy, że w kwestii tej stanowisko zajął już Sąd I instancji w postanowieniu z dnia 9 maja 2012 r.
Z tego względu, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.