Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1615/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny Krakowie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że w dniu 3 grudnia 2013 r. skarżący złożył wypełniony formularz PPF domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponadto jego mieszkanie (lokal nr 14 -15 przy ul. B. w Krakowie) spaliło się w pożarze w dniu 26 maja 2007 r. Jako swoje dochody wskazał rentę i połowę emerytury w łącznej kwocie 2003,56 zł. Stwierdził, że świadczenie rentowo – emerytalne jest jego jedynym źródłem utrzymania i nie wystarcza ono na pokrycie kosztów "gospodarowania". Wskazał również, że jest bezdomny i nie korzysta z pomocy społecznej.
Zarządzeniem z dnia 30 grudnia 2013 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wezwał skarżącego między innymi o wyjaśnienie dlaczego nie ujawnił w rubryce 7 formularza PPF, że przysługuje mu spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr 46 położonego w budynku przy ul. G. 16 w Krakowie na zasadach wspólności małżeńskiej, wyjaśnienie dlaczego w rubryce 2 formularza PPF poprzestał na wskazaniu adresu korespondencyjnego na poste restante, pod jakimi adresami skarżący przebywał przez ostatni rok, jeśli były to hotele, motele, hostele, pokoje gościnne o przedstawienie stosownych faktur. Jeśli skarżący zamieszkiwał w schroniskach dla bezdomnych albo przytuliskach o przestawienie na tę okoliczność stosownych zaświadczeń, wyjaśnienie czy w związku ze swoim aktualnym pobytem skarżący ponosi jakieś koszty związane z bieżącymi opłatami a jeśli tak to jak kształtuje się wysokość tych miesięcznych obciążeń.
W odpowiedzi skarżący poprzestał na podaniu, że nie wyjawił spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr 46 położonego w budynku przy ul. G. 16 w Krakowie na zasadach wspólności małżeńskiej, gdyż spółdzielnia tego nie potwierdziła. Podtrzymał twierdzenie o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego gdyż jak powiada żona wprowadziła rozdzielczość finansową małżeńską i swoimi świadczeniami sama gospodaruje. Adres poste restante podał jak można się domyślać z ostrożności procesowej.
Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2014 r. referendarz WSA w Krakowie oddalił wniosek W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając złożony wniosek wskazał, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. Wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W trybie powołanego przepisu wystosowano do skarżącego wezwanie z dnia 30 grudnia 2013 r., bowiem złożone przez stronę oświadczenie w formularzu urzędowym PPF było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a ponadto budziło wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. W szczególności weryfikacji wymagało oświadczenie wnioskodawcy dotyczące jego aktualnej sytuacji mieszkaniowej. Z zaświadczenia Spółdzielni Mieszkaniowej "Gersona" w Krakowie wynika, że na podstawie aktu notarialnego z dnia 24 września 2008 r. "umowa darowizny i akt ustanowienia dożywotniego użytkowania" spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr 46 przysługuje Al. D..
Nie zmienia to jednak faktu, że skarżący dalej nie wyjaśnił gdzie w przeciągu ostatniego roku mieszkał jak wynika z jego oświadczenia złożonego na rozprawie w dniu 30 października 2013 r. był również współwłaścicielem (na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej) mieszkania na Ugorku. Organy administracyjne prowadzące postępowanie ustaliły również, że przed pożarem budynek przy ul. L. w Krakowie nie był zamieszkiwany. Zgodnie z posiadanymi przez Wydział Mieszkalnictwa UMK informacjami przed pożarem W. K. zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym przy ul. Ś. 28 w Krakowie. Z powyższego jednoznacznie wynika, że nie sposób dać wiarę twierdzeniom skarżącego, jakoby był osobą bezdomną tym bardziej, że nie przestawił żadnych zaświadczeń ze schronisk dla bezdomnych lub z podobnej instytucji. Nie wykazał również miesięcznych kosztów swojego utrzymania, choć został do tego zobowiązany zarządzeniem z dnia 20 grudnia 2013 r.
Sąd stwierdził, że skarżący nie wykonał prawidłowo obowiązku, który został na niego nałożony zarządzeniem z dnia 30 grudnia 2013 r. Podał jedynie szczątkowe informacje, które w dalszym ciągu nie dają sądowi podstaw do oceny jego faktycznej sytuacji materialnej i finansowej. Co prawda w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. skarżący nie jest zobowiązany do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak ich wykazanie musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji dochodowej i wydatkach gospodarstwa domowego wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, budzi wątpliwości, Sąd, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony.
Sąd podkreślił, że konstrukcja powołanego wyżej art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Tymczasem, skarżący, odpowiadając na wezwanie z dnia 30 grudnia 2013 r., a następnie składając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, w istocie zaniechał tej współpracy. Wykonał bowiem nałożone nań zobowiązanie tylko częściowo, składając niepełne oświadczenia i nie przedstawiając żadnych dokumentów.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, przy czym stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wskazać ponadto trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, iż obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych.
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy bowiem zauważyć, że mimo wezwania nie udzielił żądanych informacji, które pozwoliłyby Sądowi ocenić jego stan materialny i możliwości płatnicze w kontekście spełniania przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Nie ulega wątpliwości, iż dla takiej oceny niewystarczające były zawarte we wniosku oświadczenia strony. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż oświadczenia skarżącego nasuwają wątpliwości dotyczące stanu majątkowego skarżącego.
Skarżący nie wykonał wezwania zobowiązującego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej. W takiej sytuacji udzielona odpowiedź nie czyniła zaś zadość temu wezwaniu, co w rzeczywistości uniemożliwiło Sądowi merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego.
Skoro skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, Sąd I instancji zasadnie wywiódł, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niezasadny. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia zaskarżanego postanowienia.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.