Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 580/11, odmówił A. D. przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na działanie Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że skarżąca wniosła skargę na działanie Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B.w przedmiocie usług opiekuńczych, zarzucając między innymi, iż usługi te świadczone są w zbyt małym wymiarze z uwagi na jej ciężką chorobę i sytuację materialną, a kierownik Ośrodka Pomocy społecznej całkowicie lekceważy jej stan zdrowia oraz opinie lekarza rodzinnego. Jednocześnie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy załączając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Sąd I instancji stwierdził, iż w sprawie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 247 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Sąd podniósł, iż skarga jest oczywiście bezzasadna wtedy, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może być ona uwzględniona. W ocenie Sądu I instancji w sprawie zachodzi oczywista bezzasadność skargi, bowiem wniesiona skarga ma charakter tzw. "skargi powszechnej", jaką strona niezadowolona z działania organu może wnieść w trybie przepisów Działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego, zatytułowanego - "Skargi i wnioski". Przedmiotem skargi powszechnej może być bowiem zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw (art. 227 K.p.a.).
Sąd i instancji wskazał, iż sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania skarg powszechnych, dlatego też z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła A. D. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a.
Stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi.
Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 574, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06, ONSAiWSA 2006, nr 4 poz. 102).
Powyższa konstatacja nie oznacza jednak zasadności podjętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy.
W ocenie Sądu I instancji, bezzasadność skargi wniesionej przez A. D. wyraża się w tym, iż wniesiona skarga ma charakter tzw. "skargi powszechnej", do rozpoznania której nie jest właściwy sąd administracyjny. Ta okoliczność stanowiła przesłankę uznania skargi za niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i jej odrzucenia postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 czerwca 2011 r.
W tym miejscu należy zauważyć, iż w aktach niniejszej sprawy znajduje się postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 czerwca 2011 r. o odrzuceniu skargi A. D. Oznacza to, że postanowienie w tym przedmiocie zostało wydane w tym samym dniu, co postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy.
Należy stwierdzić, że powoływanie się przez Sąd I instancji na bezzasadność skargi rozumianą jako jej niedopuszczalność, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy i jednoczesne wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi, oznacza faktycznie badanie przez Sąd I instancji zasadności tego postanowienia. Takie działanie Sądu I instancji jest niedopuszczalne, bowiem mogłoby prowadzić do pozbawienia strony możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę – art. 173 p.p.s.a. i wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności.
Sąd I instancji nie jest władny do oceny zasadności środka odwoławczego jak i oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność środka odwoławczego bądź też oczywistą bezzasadność skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06).
Na bezzasadność skargi Sąd administracyjny może powoływać się, rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w toku postępowania przed Sądem I instancji. Natomiast, przy jednoczesnym wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi z uwagi na jej niedopuszczalność (art. 58 § 1 p.p.s.a.), Sąd pierwszej instancji nie może na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność skargi rozumianą jako niedopuszczalność skargi.
W rozpoznawanej sprawie oddalenie wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy nastąpiło z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. W tej sytuacji należy uznać, iż Sąd I instancji winien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., albowiem oddalenie wniosku może w tym stanie rzeczy nastąpić tylko przy braku tychże przesłanek.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.