Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", przyznania P. K. prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Uzasadniając powyższe orzeczenie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 1600/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. skargę P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 31 maja 2005 r. w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji uznając, iż zaskarżone postanowienie nie mieści się w katalogu - wymienionych w art. 3 § 2 pkt 2 i 3 p.p.s.a. - postanowień, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
W dniu 6 stycznia 2006 r. skarżący złożył w Sądzie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Sąd pierwszej instancji, odmawiając P. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, powołał się na bezzasadność wniesionej skargi. Po przytoczeniu treści art. 247 p.p.s.a. Sąd podniósł, iż skarga jest oczywiście bezzasadna wtedy, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może być ona uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. W przedmiotowej sprawie skarga dotyczy postanowienia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 31 maja 2005 r. odmawiającego wstrzymania wykonania decyzji Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 stycznia 2005 r. Postanowienie to nie mieści się w katalogu postanowień, wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., na które służy skarga do sądu administracyjnego. To zaś, zdaniem Sądu pierwszej instancji, oznacza bezzasadność skargi.
W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2006 r. P. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a ponadto o wydłużenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2005 r. do czasu rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny niniejszego zażalenia.
P. K. podniósł, iż następstwem zaskarżonego postanowienia będzie pozbawienie skarżącego - z uwagi na sytuację majątkową rodziny - możliwości dochodzenia praw przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Sytuacja materialna rodziny skarżącego jest bezpośrednio związana z błędnymi decyzjami urzędów, na które składa skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Decyzje te doprowadziły do "uszkodzenia własności" skarżącego i spowodowały, że dochody rodziny zmalały do niecałych 300 zł brutto na osobę. Skarżący wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 listopada 2005 r. sygn. akt VII SA/Wa 1379/05 przyznał mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a jego sytuacja od tego czasu nie uległa zmianie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym/. Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a.
Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego.
(por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2004, str. 321, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1984 r., sygn. akt II CZ 112/84, LEX nr 8631, z dnia 18 stycznia 1966 r., I CZ 124/65, LEX nr 5925, z dnia 1 stycznia 1971 r., I CZ 7/71, LEX nr 6849).
Powyższa konstatacja nie oznacza jednak zasadności podjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy.
Stosownie do art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, bezzasadność skargi wniesionej przez P. K. wyraża się w tym, iż zaskarżone postanowienie nie mieści się w katalogu postanowień wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Ta okoliczność stanowiła przesłankę uznania skargi za niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. i jej odrzucenia postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2005 r.
W tej sytuacji ponowne powoływanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na bezzasadność skargi rozumianą jako jej niedopuszczalność, tym razem przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy celem wniesienia skargi kasacyjnej na powyższe postanowienie o odrzuceniu skargi, oznacza faktycznie badanie przez Sąd pierwszej instancji zasadności tegoż postanowienia. Takie zaś działanie Sądu pierwszej instancji jest niedopuszczalne, a to z uwagi na przysługujące stronie prawo wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę – art. 173 p.p.s.a. i wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności.
Sąd pierwszej instancji nie jest władny do oceny zasadności środka odwoławczego jak i oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność środka odwoławczego bądź też oczywistą bezzasadność skargi.
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 29 kwietnia 1982 r., II CZ 44/82, OSNCP 1982/11-12/177, z dnia 12 września 1990 r., I CZ 202/90, OSNC 1991/10-11/127, z dnia 6 marca 1973 r., II CZ 22/73, OSNC 1974/1/16)
Na bezzasadność skargi Sąd administracyjny może powoływać się, rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji.
Natomiast, po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi z uwagi na jej niedopuszczalność /art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, Sąd pierwszej instancji nie może na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność skargi rozumianą jako niedopuszczalność skargi.
W rozpoznawanej sprawie oddalenie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy nastąpiło z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. W tej sytuacji należy uznać, iż w wyniku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej instancji, skarżący mógłby zostać pozbawiony możliwości poddania kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2005 roku o odrzuceniu skargi.
A zatem w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., albowiem oddalenie wniosku może w tym stanie rzeczy nastąpić tylko przy braku tychże przesłanek.
Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o przedłużenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, iż trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, o którym jest mowa w art. 177 § 1 p.p.s.a., jest terminem ustawowym i nie może być przedłużony przez Sąd. Powyższego terminu nie przerywa także wniosek strony, złożony w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej, o przyznanie prawa pomocy, w tym także ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.
Strona może natomiast ubiegać się o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 193 p.p.s.a. Przepis art. 86 § 1 p.p.s.a. pozwala na przywrócenie terminu stronie, która nie dokonała w terminie czynności bez swojej winy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.