Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SAB/Lu 477/14, po rozpoznaniu wniosku J. H., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wynika, że wnioskodawca przez około 5 lat był bezrobotny, a obecnie oprócz renty z ZUS nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Przeszedł dwa udary mózgu, które spowodowały u niego "trwałą niepełnosprawność". Wykazał, że na stałe miesięczne wydatki składa się: podatek od nieruchomości i bieżące opłaty (woda, wywóz nieczystości, gaz, energia) – 350 zł; zakup opału (węgiel, drewno) – ok. 800 zł; koszty leczenia – 200 zł; remonty bieżące nieruchomości – 100 zł. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze studiującą córką, nie posiada majątku nieruchomego (w tym żadnej nieruchomości rolnej), jak również żadnych zasobów finansowych. Wraz z córką zamieszkuje w wynajętym domu o pow. 67 m2. Jego córka jest właścicielem działki rolnej o pow. 0,34 ha, co nie stanowi gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów ustawy o podatku rolnym. Oświadczył, że na dochód rodziny w łącznej kwocie 1 108,19 zł składa się jego renta w wysokości 1 108,19 zł. Córka studiuje w Warszawie, a koszty jej studiowania i utrzymania ponoszą wspólnie.
Zarządzeniem z dnia 25 lutego 2015 r., na podstawie art. 255 p.p.s.a., Sąd wezwał skarżącego do złożenia w terminie 14 dni:
- - aktualnego dokumentu źródłowego (np. decyzji, odcinka wypłaty/odbioru, wyciągi z rachunków bankowych, na które przelewane są renty) wskazującego wysokość renty skarżącego oraz renty rodzinnej przyznanej jego córce - w kwotach brutto i netto;
- - dokumentów źródłowych wskazujących wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego oraz kosztów remontów bieżących nieruchomości, w której zamieszkuje (np. faktur VAT, rachunków - paragonów) za okres grudzień 2014 r. oraz styczeń i luty 2015 r.;
- - oświadczenia wyjaśniającego, jak często i w jakiej wysokości ponosi skarżący koszty zakupu węgla i drzewa do ogrzewania domu i ogrzania wody;
- - aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu gminy wskazującego, jakie nieruchomości i o jakiej powierzchni należą do skarżącego bądź aktualnej decyzji wymiarowej podatku od nieruchomości.
Skarżący został pouczony, że brak zastosowania się do wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowany jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Wezwanie Sądu z dnia 3 marca 2015 r. dotyczące wykonania powyższego zarządzenia doręczono stronie w dniu 13 marca 2015 r.
W odpowiedzi skarżący złożył odcinek renty za miesiąc luty 2015 r. oraz oświadczył, że nie jest użytkownikiem żadnego gospodarstwa rolnego. Zarzucił, że skierowane do niego przez Sąd wezwanie nie zawiera wymaganej podstawy prawnej, a ponadto podstawy takiej nie zawierają obowiązujące przepisy prawa.
Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie ujawnił, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 5,9043 ha (3,7782 ha przeliczeniowych) oraz 0,0528 ha lasu, co wynika ze znajdującej się w aktach sprawy I SA/Lu 455/14 (akta administracyjne) decyzji z dnia 6 lutego 2014 r., wydanej w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego. We wniosku oraz w piśmie z dnia 15 marca 2015 r. skarżący podał: "nie posiadam nieruchomości rolnej", "nie posiadam innych nieruchomości" oraz "nie jestem użytkownikiem żadnego gospodarstwa rolnego", co stoi w oczywistej sprzeczności z opisanymi wyżej danymi.
W ocenie Sądu skarżący nie przedstawił rzeczywistej sytuacji materialnej swojej rodziny. Podając informacje niepełne i sprzeczne z jego rzeczywistym stanem majątkowym, nie wykazał wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Odnosząc się do zawartego w piśmie z dnia 15 marca 2015 r. wniosku o uchylenie wezwania Sądu z dnia 3 marca 2015 r., Sąd wskazał, że przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dają podstaw do złożenia środka zaskarżenia od takiego wezwania, a więc nie podlega ono zaskarżeniu, zaś jego zasadność została oceniona w ramach przedmiotowego postanowienia.
Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zakwestionował odmowę przyznania pomocy. Wskazał, że referendarz sądowy "zastosował nie dozwolone chwyty, aby nie udzielić pomocy prawnej", a wezwanie do uzupełnienia braków znacznie przekracza normy wynikające "z art. 252 i nast. ppsa, czy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia...". Podkreślił, że "złożył poprawnie wypełniony formularz PPF", a żądanie przedstawienia zaświadczeń ze wszystkich banków, bez wskazania o jaki bank chodzi, czyni niemożliwym wykonanie wezwania w sytuacji, gdy za każde zaświadczenie bank pobiera opłatę.
Skarżący wniósł o:
- 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego,
- 2. uchylenie w całości "wezwania" do uzupełnienia braków złożonego formularza PPF,
- 3. przyznanie wnioskowanej pomocy prawnej, ewentualnie,
"zlecić dla referendarza sądowego z urzędu zebrania dokumentów, które zostały wskazane w zarzutach i nie niszczyć – bezprawiem – osobę ubogą",
- 4. zwolnienie skarżącego z opłaty od niniejszego zażalenia na podstawie złożonego formularza PPF.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a.") stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki zasadnie zobowiązał skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego.
Podkreślenia wymaga to, że w wezwaniu skierowanym do skarżącego skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które skarżący powinien uzupełnić. Tymczasem skarżący w niewielkim stopniu jedynie wykonał wezwanie Sądu i zanegował zasadność nałożonego na niego obowiązku. Również w zażaleniu w sposób nieuprawniony zarzucono Sądowi bezzasadność kierowania wezwania do uzupełnienia braków, w sytuacji gdy obowiązkiem Sądu przy rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy było ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zarządzeniem z dnia 25 lutego 2015 r. wezwano skarżącego do nadesłania m.in. wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Jeżeli zatem wnioskodawca nie ma rachunków bankowych, co zdaje się sugerować w swoim zażaleniu, to powinien złożyć o tym oświadczenie.
W rezultacie z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się dokonanie rzetelnej analizy jego sytuacji majątkowej.
Zasadnicze znaczenie miało przy tym ustalenie Sądu wskazujące na to, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 5,9043 ha oraz 0,0528 ha lasu, co wynika z decyzji z dnia 6 lutego 2014 r., znajdującej się w aktach administracyjnych innej sprawy sądowej. Sprzeczność oświadczeń skarżącego z powołaną decyzją sprawiła, że podane we wniosku informacje stały się niewiarygodne.
W takim stanie sprawy Sąd Wojewódzki zasadnie wskazał, że skarżący nie przedstawił rzeczywistej sytuacji materialnej swojej rodziny, co skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy.
Odnosząc się do wniosku o zwolnienie skarżącego z opłaty od niniejszego zażalenia, podnieść trzeba, że ustawodawca określił, iż zgodnie z art. 261 p.p.s.a. nie pobiera się opłat sądowych od zażaleń, o których mowa w art. 259 i art. 260 p.p.s.a, tj. wnoszonych w przedmiocie prawa pomocy.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia