Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt II SO/Op 3/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie rozpatrzenia skargi na uchwałę rady powiatu.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż pismem z dnia 24 lutego 2005r., M. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie rozpatrzenia jego skargi na uchwałę Rady Powiatu Myszkowskiego z dnia (...) sierpnia 2004, nr (...), w sprawie rozpatrzenia wniesionej przez niego skargi na Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w M. W piśmie z dnia 9 grudnia 2008r. skarżący zawarł z kolei wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy, sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Jako przyczynę, stanowiącą podstawę wniosku wskazał "działanie w mafijnej zorganizowanej grupie przestępczej, która ma na celu ukręcenie składanych pozwów p - ko swoim kolesiom, czego przykładem jest sprawa o sygn. akt IV SAB/Gl - 12/05 i innych".
W związku ze złożonym wnioskiem, orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożyli pisemne oświadczenia, w których oświadczyli, że brak jest podstaw do wyłączenia ich od rozpoznania sprawy ze skargi M. B. z mocy ustawy (art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; zwanej P.p.s.a.) oraz nie zachodzą przyczyny wyłączenia, o których mowa w art.19 P.p.s.a.
Postanowieniem z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OW 92/09, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 3 P.p.s.a, wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, a Sąd ten w dniu 5 października 2009r. orzekł o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów.
W terminie do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie Sądu I instancji, skarżący złożył w piśmie z dnia 10 października 2009r. wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przesłał skarżącemu urzędowy formularz wniosku i wezwał go do odesłania wypełnionego formularza, w terminie 7 dni. Skarżący zastosował się do wezwania w wyznaczonym terminie i nadesłał wypełniony formularz wniosku. Zwrócił się w nim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, uzasadniając to złą sytuacją finansową, faktem pozostawania na utrzymaniu "litościwych" ludzi, brakiem jakichkolwiek środków na niezbędne utrzymanie i leczenie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z "kobietą i dzieckiem", nie określając stopnia pokrewieństwa w/w osób. W części wniosku dotyczącej majątku M. B. podał, że posiada jedynie mieszkanie o powierzchni 16 m-, nie wykazując innych składników majątkowych. W rubryce pn. "Stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym" oświadczył, że to go nie dotyczy, gdyż zamieszkuje sam.
Wobec okoliczności, że skarżący nie wypełnił wszystkich rubryk formularza wniosku, Sąd wezwał skarżącego, w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, pismem z dnia 3 listopada 2009r., do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez: skreślenie niepotrzebnych zapisów w rubryce nr 4 wniosku, zgodnie z pouczeniem zawartym na jego ostatniej stronie; dokładne wykazanie stanu rodzinnego skarżącego przez wypełnienie rubryki nr 6 w części dotyczącej "pokrewieństwa"; dokładne wykazanie stanu majątkowego przez wypełnienie rubryki nr 10 w części dotyczącej dochodu miesięcznego brutto; wypełnienie rubryk formularza wniosku nr 11 pn. "Inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne".
Sąd zażądał także uzupełnienia wniosku, przez: przedłożenie aktualnych (z miesięcy: sierpień, wrzesień, październik 2009r.) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych; wykazanie w formie kserokopii dokumentu, z którego wynika tytuł prawny do wskazanego we wniosku "mieszkania 16 m-", np. własność, współwłasność, służebność, tj. kserokopii aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, umowy najmu lub użyczenia - w tych ramach wezwał do wyjaśnienia, czy skarżący partycypuje i jakie ponosi koszty utrzymania w/w mieszkania; przedstawienie dokumentów potwierdzających okoliczności podniesione we wniosku w zakresie wysokości miesięcznych dochodów skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ze szczególnym wyjaśnieniem, czy pozostają w stosunku zatrudnienia, czy się uczą, czy też są osobami bezrobotnymi oraz do przedstawienia stosownych dokumentów na powyższe okoliczności, o ile mają one miejsce; wykazanie źródeł utrzymania skarżącego i osób tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, w tym również świadczeń uzyskiwanych z pomocy społecznej (takich jak zasiłki czy dodatki); złożenie oświadczenia, czy skarżący, bądź osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy osób trzecich, a w przypadku pomocy finansowej - o wskazanie jej wysokości.
Jednocześnie Sąd pouczył, iż niezastosowanie się do wezwania, w części odnoszącej się do przedłożenia dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, w zakreślonym terminie 7 dni, może zostać uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować oddaleniem wniosku.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 3 listopada 2009r., skarżący w terminie nadesłał wypełniony formularz, w którym zawarł dodatkowe informacje, a to: w rubryce nr 6 w części dotyczącej pokrewieństwa osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał, że wymienione tam osoby stanowią rodzinę, z którą nie posiada żadnego kontaktu; w rubryce nr 10 "Dochody" podał, że nie dotyczy jego osoby z uwagi na nieposiadanie żadnych środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na dokonanie jakichkolwiek opłat; rubryce nr 11 dodatkowo stwierdził, że nie posiada pieniędzy na zakup wyżywienia, na wykupienie lekarstw, ani innych artykułów niezbędnych dla życia. W aktach sprawy brak jest natomiast dokumentów żądanych przez Sąd.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji podniósł, iż w niniejszej sprawie M. B. prawidłowo wypełnił formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast nie dopełnił obowiązku dotyczącego przedłożenia stosownych dokumentów i dodatkowych wyjaśnień, ograniczając się jedynie do złożenia lakonicznych stwierdzeń dotyczących jego stanu rodzinnego i sytuacji finansowej. Podał, że z osobami wymienionymi jako rodzina nie utrzymuje żadnych kontaktów, a także, że nie posiada żadnych środków na kupno podstawowych artykułów niezbędnych do życia.
W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący pomimo wezwania i pouczenia go o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do jej stanu rodzinnego i majątkowego. W szczególności M. B. nie odniósł się do kwestii wydatków na swoje utrzymanie, nie precyzując i nie dokumentując danych dotyczących tytułu prawnego do wykazanego mieszkania, wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem tego mieszkania, czy ewentualnymi kosztami leczenia. Skarżący stwierdzając, że nie posiada żadnych środków na utrzymanie, nie wyjaśnił jednocześnie z jakich źródeł posiada fundusze na utrzymanie posiadanego mieszkania, a także na utrzymanie siebie. Z jednej strony M. B. podał, że pozostaje na utrzymaniu "litościwych" ludzi, z drugiej jednakże, pomimo wezwania Sądu - nie określił formy uzyskiwanej od nich pomocy. Nie wyjaśnił także, czy uzyskuje pomoc od instytucji państwowych, w postaci np. zasiłków z pomocy społecznej. Ponadto, skarżący nie przedstawił dokumentu uprawdopodobniającego okoliczność braku uzyskiwania dochodu, przez przedłożenie np. zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej.
W tym stanie sprawy, wobec nie złożenia przez skarżącego żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, Sąd pierwszej instancji ocenił jego sytuację materialną jedynie na podstawie zebranych w sprawie danych i uznał, iż skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy. Nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów nie tylko bowiem uniemożliwia weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, ale nawet wzmacnia zastrzeżenia co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Zatem w ocenie Sądu pierwszej instancji, M. B. nie wykazał, aby w jego przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie z dnia 27 listopada 2009 r. (data wpływu 1 grudnia 2009 r.) M. B. podniósł, iż jego stan zdrowia oraz sytuacja materialna nie pozwala mu na skuteczne reprezentowanie własnych interesów przed sądem jak i opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji tych przepisu oraz art.255 i art.252 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodów. On zatem zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś dane zawarte we wniosku nie pozwalają na pełną ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości finansowych, strona na wezwanie Sądu zobowiązana jest uprawdopodobnić swe twierdzenia poprzez przedstawienie wnioskowanych dokumentów.
Podkreślić przy tym należy, że ocena zdolności płatniczych strony nie może sprowadzać się jedynie do stwierdzenia, czy uzyskuje ona dochody lub czy dysponuje stosownym majątkiem, ale również czy posiada ona obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest bowiem formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Dodatkowo, w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Skarżący pomimo wezwania Sądu do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, wezwania tego w całości nie wykonał. W szczególności nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego, a ograniczył się jedynie do ogólnikowych stwierdzeń, że nie ma pieniędzy na zakup żywności oraz pozostaje na utrzymaniu innych osób. Taka informacja nie stanowi jednak dla sądu żadnego materiału dowodowego, gdyż nie daje sądowi możliwości oceny stanu majątkowego skarżącego, która to ocena jest niezbędnym warunkiem do przyznania prawa pomocy, o czym stanowi art. 252 w związku z art. 255 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle niniejszej sprawy i okoliczności jej towarzyszących, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu dokonał prawidłowej oceny uznając, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 §2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji