Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 1148/14, po rozpoznaniu wniosku J. H., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący J. H. wystąpił z wnioskiem z dnia 21 lutego 2015 r. o przyznanie prawa pomocy (o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata);
Zarządzeniem z dnia 16 marca 2015 r. skarżącego wezwano do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń na temat stanu majątkowego. Skarżący w wyznaczonym terminie nie udzielił odpowiedzi na w/w zarządzenie (doręczone skarżącemu w dniu 24 marca 2015 r.).
Dalej Sąd podniósł, że oświadczenie złożone na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącego, skoro nie podał on, że posiada gospodarstwo rolne (co wynika z akt sprawy I SA/Lu 455/14), nie wyjaśnił, czy jest uprawniony do płatności do gruntów rolnych i jakie należności z tego tytułu przysługują od ARiMR, nie określił też jakie wydatki ponosi na wykształcenie córki. Stąd wezwanie z dnia 16 marca 2015 r. zobowiązujące stronę do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń odnoszących się do aktualnej sytuacji materialnej skarżącego było czynnością niezbędną. Wezwanie powyższe pozostało bez odpowiedzi skarżącego, który w zażaleniu na postanowienie WSA w Lublinie z dnia 16 marca 2015 r. oddalającego wniosek skarżącego o wyłączenie referendarzy sądowych od podejmowania jakichkolwiek decyzji procesowych w niniejszej sprawie, ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia skarżącego od opłaty od zażalenia (wniesionego w dniu 7 kwietnia 2015 r. - data wpływu zażalenia zawierającego wniosek o udzielenie prawa pomocy).
Skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, co uniemożliwiło ustalenie, jakie są realne możliwości finansowe skarżącego. Z uwagi na powyższe zdaniem Sądu, nie można obiektywnie ocenić, czy w sprawie zaistniały przesłanki określone art. 246 § 1 p.p.s.a., a to uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku złożonego na urzędowym formularzu (PPF), skarżący wskazał między innymi, że był osobą bezrobotną (przez okres około pięciu lat), obecnie źródłem utrzymania jest renta z ZUS. Wykazał, że na stałe miesięczne wydatki rodziny składa się podatek od nieruchomości i bieżące opłaty (woda, wywóz nieczystości, gaz, energia) – 350 zł, zakup opału (węgiel, drewno) – ok. 800 zł, koszty leczenia – 200 zł, remonty bieżące nieruchomości – 100 zł. Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką. Uzyskała ona rentę po zmarłej matce. Okoliczności powyższe były niewystarczające do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (jak i w zakresie częściowym). Z tych względów oddalono wniosek.
Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zakwestionował odmowę przyznania pomocy. Wskazał, że referendarz sądowy "zastosował nie dozwolone chwyty, aby nie udzielić pomocy prawnej", a wezwanie do uzupełnienia braków znacznie przekracza normy wynikające "z art. 252 i nast. ppsa, czy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia...". Podkreślił, że "złożył poprawnie wypełniony formularz PPF", a żądanie przedstawienia zaświadczeń ze wszystkich banków, bez wskazania o jaki bank chodzi, czyni niemożliwym wykonanie wezwania w sytuacji, gdy za każde zaświadczenie bank pobiera opłatę.
Skarżący wniósł o:
- 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego,
- 2. uchylenie w całości "wezwania" do uzupełnienia braków złożonego formularza PPF,
- 3. przyznanie wnioskowanej pomocy prawnej, ewentualnie,
"zlecić dla referendarza sądowego z urzędu zebrania dokumentów, które zostały wskazane w zarzutach i nie niszczyć – bezprawiem – osobę ubogą",
- 4. zwolnienie skarżącego z opłaty od niniejszego zażalenia na podstawie złożonego formularza PPF.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a.") stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki zasadnie zobowiązał skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego. Wbrew treści zażalenia wezwania dokonał Sąd, a nie referendarz – jak zarzuca skarżący.
Podkreślenia wymaga to, że w wezwaniu skierowanym do skarżącego skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które skarżący powinien uzupełnić. Tymczasem skarżący nie wykonał wezwania Sądu. W zażaleniu natomiast w sposób nieuprawniony zarzucono Sądowi bezzasadność kierowania wezwania do uzupełnienia braków, w sytuacji gdy obowiązkiem Sądu przy rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy było ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zarządzeniem z dnia 16 marca 2015 r. wezwano skarżącego do nadesłania m.in. wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Jeżeli zatem wnioskodawca nie ma rachunków bankowych, co zdaje się sugerować w swoim zażaleniu, to powinien złożyć o tym oświadczenie.
W rezultacie z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się dokonanie rzetelnej analizy jego sytuacji majątkowej.
Zasadnicze znaczenie miało przy tym ustalenie Sądu wskazujące na to, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej co wynika z akt sprawy I SA/Lu 455/14. Sprzeczność oświadczeń skarżącego z posiadanymi przez Sąd Wojewódzki informacjami sprawiła, że podane we wniosku informacje stały się niewiarygodne.
W takim stanie sprawy Sąd Wojewódzki zasadnie wskazał, że skarżący nie przedstawił rzeczywistej sytuacji materialnej swojej rodziny, co skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy.
Odnosząc się do wniosku o zwolnienie skarżącego z opłaty od niniejszego zażalenia, podnieść trzeba, że ustawodawca określił, iż zgodnie z art. 261 p.p.s.a. nie pobiera się opłat sądowych od zażaleń, o których mowa w art. 259 i art. 260 p.p.s.a, tj. wnoszonych w przedmiocie prawa pomocy.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.