Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 467/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 467/08 odrzucającego skargę E. D. - R.na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie kontynuacji wypłaty świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, składki zdrowotnej i wyrównania zasiłku stałego.
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, iż postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 stycznia 2009 r. umorzono postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału opatrzonym tą sama datą przekazano Okręgowej Radzie Adwokackiej we Wrocławiu odpis tego postanowienia wraz z informacją o miejscu zamieszkania i adresie do doręczeń strony (k-51).
Okręgowa Rada Adwokackiej we Wrocławiu pismem z dnia 20 stycznia 2009 r. 2009 r. wyznaczyła adwokata z urzędu (k-57).
Wyznaczony adwokat pismem z dnia 9 lutego 2009 r. poinformował Sąd, iż przesłał skarżącej do popisania blankiet pełnomocnictwa i wniósł o tymczasowe dopuszczenie go do udziału w sprawie (k-62).
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 18 lutego 2009 r. odrzucił skargę wniesioną przez skarżącą (k-64). Postanowienie to zostało doręczone adwokatowi z urzędu w dniu 25 lutego 2009 r. (k-77).
Pismem referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2009 r. poinformowano dodatkowo skarżącą o wyznaczeniu przez Okręgową Radę Adwokacką adwokata z urzędu (k-71). Pismo to zostało doręczone skarżącej w dniu 19 marca 2009 r. (k-82).
Adwokat z urzędu pismem z dnia 26 lutego 2009 r. sporządził skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Sądu z dnia 18 lutego 2009 r. odrzucającego skargę(k-72). Do skargi kasacyjnej ponownie dołączył pismo z dnia 9 lutego 2009 r. (k-74) oraz złożył pismo z dnia 28 stycznia 2009 r. adresowane do skarżącej, przesyłające do wypełnienia jej blankiet pełnomocnictwa (k-75).
Zarządzeniem z dnia 3 marca 2009 r. Sąd wezwał pełnomocnika z urzędu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego udzielonego przez skarżącą - w terminie 7 dni od daty jego doręczenia pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej (k-78). Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 19 marca 2009 r. (k-84.)
Pełnomocnik z urzędu, pismem z dnia 25 marca 2009 r., wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania pełnomocnictwa o dalsze 14 dni (k-83).
Wniosek o przedłużenie terminu do dnia 20 kwietnia 2009 r. w celu nadesłania pełnomocnictwa procesowego złożyła również odrębnym pismem z dnia 30 marca 2009 r. osobiście skarżąca (k-85).
Postanowieniem Sądu z dnia 1 kwietnia 2009r. odrzucono skargę kasacyjna z powodu bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia powyższego braku (k-86). Postanowienie to zostało doręczone adwokatowi z urzędu w dniu 14 kwietnia 2009 r. (k-92).
Dnia 16 kwietnia 2009 r. skarżąca złożyła do Sądu pismo opatrzone tą samą datą, skierowane do adwokata z urzędu, w którym wskazała, że przed podpisaniem przez nią pełnomocnictwa prosi pełnomocnika o ustosunkowanie się do dwóch załączników (k-93) tj. wniosku z dnia 21 stycznia 2009 r. skierowanego do Rady Adwokackiej, w którym opisała jakie przesłanki powinien spełniać wyznaczony w jej sprawie adwokat (k-94) oraz pisma z dnia 15 października 2007 r., w którym podała swoją sytuację życiową (k-95).
Z kolei pismem z dnia 17 kwietnia 2009r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia pełnomocnictwa procesowego, udzielonego 16 kwietnia 2009 r. pełnomocnikowi z urzędu (k-96).
Wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia powyższego braku złożył również odrębnym pismem z dnia 16 kwietnia 2009 r. adwokat z urzędu.
W jego uzasadnieniu podniósł, że w rozpoznawanej sprawie wskutek błędnie podanego w zawiadomieniu Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia 20 stycznia 2009 r. adresu skarżącej tzn. ul. T., a nie jak powinno być ul. T. niemożliwy był jego kontakt ze skarżącą w celu podpisania pełnomocnictwa. Wobec tego Sąd powinien był zwrócić się do Rady Adwokackiej w celu prawidłowego wskazania adresu skarżącej, w sytuacji gdy pełnomocnik nie mógł faktycznie działać w sprawie, choćby zapoznać się z aktami sprawy. Okoliczności te przytoczył we wskazanym wyżej piśmie z dnia 25 marca 2009 r. i w piśmie z dnia 28 marca 2009 r. skierowanym do Rady Adwokackiej, stanowiącym załącznik do tego wniosku.
Ponadto wskazał, że ustanowienie pełnomocnika w ramach przyznania prawa pomocy nie jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa. Udzielenie pełnomocnictwa stanowi prawo i wybór strony, czego nie wolno domniemywać. Natomiast jeżeli brak jest możliwości kontaktu strony z pełnomocnikiem, poprzez wadliwe wskazanie adresu do doręczeń- brak jest winy w uchybieniu terminu. Strona zobowiązana jest z należytą starannością prowadzić swoje sprawy, jednak trzeba mieć na uwadze, iż strona może być upośledzona ruchowo, umysłowo i nie jest w stanie samodzielnie prowadzić czynności życiowych.
Podniósł także, że w przypadku ustanowienia adwokata z urzędu, dniem w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym adwokat miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie.
Wskazał, iż jeżeli w piśmie z dnia 25 marca 2009 r. poinformował, że niemożliwe było złożenie pełnomocnictwa, należało w tym celu wyznaczyć posiedzenie, wezwać skarżącą i zobligować do złożenia oświadczenia, gdyż także skarżąca w swoich pismach wskazywała na brak kontaktu z pełnomocnikiem.
Do wniosku o przywrócenie terminu adwokat dołączył pismo z dnia 27 marca 2009 r. skierowane do Okręgowej Rady Adwokackiej, w którym poinformował, iż Rada błędnie wskazała adres do korespondencji (k-99).
Pismem z dnia 16 kwietnia 2009r. skarżąca udzieliła adwokatowi z urzędu pełnomocnictwa do prowadzenia niniejszej sprawy oraz sporządzenia i podpisania skargi kasacyjnej od orzeczenia sadu administracyjnego (k-101)
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie uzupełnienie braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego udzielonego przez skarżącą nastąpiło z uchybieniem siedmiodniowego terminu, ponieważ zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 marca 2009 r. wzywające do usunięcia tego braku zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 19 marca 2009 r., natomiast pełnomocnictwo z dnia 16 kwietnia 2009 r. wraz z wnioskiem pełnomocnika i skarżącej o przywrócenie terminu do jego wniesienia zostało złożone w Sądzie w dniu 17 kwietnia 2009 r.
Siedmiodniowy termin do złożenia pełnomocnictwa upłynął zatem bezskutecznie w dniu 26 marca 2008 r.
Podniesione przez pełnomocnika z urzędu i skarżącą okoliczności dotyczące błędnego wskazania przez Okręgową Radę Adwokacką w piśmie z dnia 20 stycznia 2009 r. adresu skarżącej w ocenie Sądu pierwszej instancji nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu przez pełnomocnika z urzędu terminu do nadesłania pełnomocnictwa procesowego udzielonego przez skarżąca, ponieważ wnioski o przywrócenie terminu zostały złożone po upływie siedmiodniowego terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a.
Sąd pierwszej instancji podniósł, iż przyczyna uchybienia terminu, o której mowa w powyższym przepisie, ustała najpóźniej w dniu 25 marca 2009 r., co jednoznacznie wynika ze sporządzonego tego dnia pisma pełnomocnika z urzędu, zawierającego wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia braku skargi kasacyjnej (k-83), w którym wskazał on prawidłowy adres skarżącej tj., ul. T. Ponadto dnia 25 marca 2009 r. pełnomocnikowi z urzędu udostępniono akta sprawy, a zatem tego dnia miał on możliwość ustalenia prawidłowego adresu skarżącej.
Zatem w ocenie tego sądu termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia pełnomocnictwa procesowego upłynął bezskutecznie siódmego dnia, licząc od dnia 25 marca 2009r., czyli 1 kwietnia 2009 r. Natomiast wnioski o przywrócenie terminu zostały złożone osobiście przez pełnomocnika i skarżącą w dniu 17 kwietnia 2009 r.
Ponadto treść pisma skarżącej z dnia 30 maca 2009 r. (k-85), w którym podała ona, iż dnia 24 marca 2009 r. otrzymała list zwykły wysłany przez pełnomocnika z urzędu, pozwala przyjąć, iż skoro pełnomocnik wysłał do skarżącej korespondencję na prawidłowy adres, to oznacza, że uzyskał informację o tym adresie nawet przed datą doręczenia korespondencji skarżącej, czyli wcześniej niż 24 marca 2009 r.
Pełnomocnik nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu, gdyż od momentu otrzymania przez niego informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu tj. 28 stycznia 2009 r. do momentu ustalenia, iż podany w piśmie Rady Adwokackiej z dnia 20 stycznia 2009 r. adres skarżącej jest nieprawidłowy i uzyskania prawidłowego adresu skarżącej, czyli do dnia 25 marca 2009 r. upłynął okres prawie dwóch miesięcy, co oznacza, iż pełnomocnik w tym okresie mógł podjąć czynności mające na celu ustalenie prawidłowego adresu skarżącej.
Sąd pierwszej instancji uznał, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem, iż w zaistniałej sytuacji na Sądzie ciążył obowiązek poinformowania Rady Adwokackiej o prawidłowym adresie skarżącej, a jego niewykonanie uzasadnia brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminu zwłaszcza, że z akt sprawy wynika, iż w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 stycznia 2009 r. (k-51) skierowanym do tej Rady prawidłowo podano adres zamieszkania, a także odrębny adres do korespondencji skarżącej, tj. ul. T., a ponadto pismem referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2009 r. dodatkowo poinformowano skarżącą o wyznaczeniu adwokata z urzędu i siedzibie jego kancelarii, które zostało doręczone mężowi skarżącej pod prawidłowym adresem w dniu 19 marca 2009 r. (k-82). Fakt otrzymania tego pisma potwierdziła sama skarżąca we wspomnianym wyżej piśmie z dnia 30 marca 2009 r. (k-85).
W zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 stycznia 2009 r. (k-51) znajduje się również pouczenie o treści art. 244 § 1 p.p.s.a, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika z urzędu stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi. Zarządzenie to doręczono domownikowi skarżącej (mężowi) wraz z postanowieniem o przyznaniu prawa pomocy w dniu 20 stycznia 2009 r.(k-56), co oznacza, że skarżąca zapoznała się z jego treścią i po otrzymaniu w dniu 19 marca 2009 r. pisma referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2009 r. również mogła wykazać się inicjatywą nawiązania kontaktu z wyznaczonym adwokatem celem udzielenia mu pełnomocnictwa zwłaszcza, że dnia 21 stycznia 2009 r. skierowała pismo do Rady Adwokackiej, w którym opisała jakie warunki powinien spełniać wyznaczony dla niej adwokat.
Skarżąca nie jest osobą nieporadną życiowo i nie ma trudności z podejmowaniem innych czynności procesowych np. złożeniem wniosku o przedłużenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu i okoliczności te w ocenie Sądu pierwszej instancji nie uzasadniają przywrócenia terminu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E. D. - R. zarzucając mu naruszenie art. 86 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwane jako P.p.s.a.) w zw. z art. 87 §1 i 2 P.p.s.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie w sytuacji, w której skarżąca uchybiła terminowi do złożenia skargi kasacyjnej bez swojej winy. Z tych względów wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu administracji na rzecz skarzącej należnych kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg. norm przepisanych. Ponadto w przypadku oddalenia skargi wniosła o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz adwokata W. B. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym.
W motywach zażalenia skarżąca podniosła, iż a skutek wadliwej informacji zawartej w zawiadomieniu z ORA we Wrocławiu z dnia 20 stycznia 2009 r. o adresie strony przy ul. T. we W., a nie jak powinno być ul. T. we W., nie mogła skontaktować się z wyznaczonym adwokatem. Jej zdaniem ani ona ani jej adwokat nie mają obowiązku czynić poszukiwać prawidłowego adresu dla doręczeń, tym bardziej samej strony w celu podpisania pełnomocnictwa.
Zarzuciła, iż rzeczą Sądu pierwszej instancji było zwrócenie się do ORA we Wrocławiu w celu prawidłowego wskazania adresu strony skarżącej w sytuacji, gdy pełnomocnik nie mógł faktycznie działać w sprawie, choćby zobaczyć akt sprawy. Bez podpisanego pełnomocnictwa w świetle obowiązujących przepisów ustanowiony pełnomocnikiem dla strony adwokat nie może w sprawie działać. Do dnia 16 kwietnia 2009 r., kiedy zostało złożone pełnomocnictwo w sprawie, Sąd pierwszej instancji nie miał prawa doręczać pełnomocnikowi skarżącej żadnego orzeczenia w sprawie, gdyż nie był do tego czasu pełnomocnikiem. Zatem ponieważ postanowienie z dnia 18 lutego 2009 r. nie zostało doręczone samej stronie, to nie weszło ono do obiegu prawnego, a zatem Sąd nie mógł przyjąć skutecznie skargi kasacyjnej, ani wzywać o uzupełnienie jej braków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpatrywanej sprawie koniecznym warunkiem formalnym wniesionej skargi kasacyjnej było złożenie stosownego pełnomocnictwa (do jej sporządzenia i wniesienia przez ww. adwokata), udzielonego przez skarżącą. Ponieważ w zakreślonym przez Sąd pierwszej instancji terminie skarżąca nie udzieliła pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zobligowany był do odrzucenia jej skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 P.p.s.a.
Pełnomocnik skarżącej we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych przedmiotowej skargi kasacyjnej próbował udowodnić, iż wskutek wadliwej informacji zawartej w zawiadomieniu z ORA we Wrocławiu z dnia 20 stycznia 2009 r. o adresie stron, nie mógł skontaktować się ze swoją mocodawczynią.
Wpierw należy wskazać, iż instytucja przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ma na celu uniknięcie niekorzystnych skutków procesowych przez stronę, która z przyczyn przez siebie niezawinionych (np. przedłużającej się z powodu leżącej po stronie sądu procedury ustanowienia adwokata lub radcy prawnego) nie mogła dochować ustawowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wniosek o przywrócenie terminu nie może jednak zostać uwzględniony, gdy ustalone okoliczności świadczą o zachowaniu się strony noszącym znamiona winy w jakiejkolwiek postaci, także polegającej na niedbalstwie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1999 r., I CKN 556/98 oraz z dnia 4 marca 2005 r., II UZ 72/04).
Analizując zarzuty zażalenia pod kątem stanu faktycznego sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że powoływanie się przez pełnomocnika skarżącej na niemożność skontaktowania się z klientem, w warunkach niniejszej sprawy nie jest okolicznością uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia uzupełnienia braków skargi kasacyjnej.
W żadnym razie nie można podzielić poglądu strony iż dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminowi, był dzień 16 kwietnia 2009 r., kiedy to pełnomocnik skarżącej uzyskał od niej pełnomocnictwo procesowe do występowania w postępowaniu kasacyjnym (karta nr 101 akt sądowych). Jak wynika bowiem z akt sprawy, pełnomocnik miał możliwość wcześniejszego skontaktowania się ze skarżącą i uzyskania od niej pełnomocnictwa. To, że dopiero w tej dacie pełnomocnik otrzymał od strony stosowne umocowanie, jest dla Sądu nieistotne, bowiem jest to wyłącznie kwestia komunikacji (porozumiewania się) pełnomocnika ze swoim mocodawcą, która to nie ma wpływu na bieg terminów procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 7 maja 2004 r., sygn. akt OZ 109/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 2).
Ponadto także w orzecznictwie Sądu Najwyższego występuje pogląd, iż winą strony (jej przedstawiciela lub pełnomocnika procesowego) w znaczeniu procesowym jest nieprzykładanie staranności i troskliwości w tym wysokim stopniu, jakiego z natury rzeczy wymaga prowadzenie sprawy, nieprzestrzeganie wszelkich potrzebnych i możliwych środków ostrożności dla dopełnienia w terminie czynności procesowej, jeżeli wskutek tego czynności procesowej nie dokonano w terminie, a z okoliczności przypadku wynika, że przy zachowaniu tej staranności i ostrożności strona (przedstawiciel, pełnomocnik) dopełniłaby czynności w terminie (por. uchwała SN z dnia 17 lutego 2009 r., III CZP 117/08).
Tak więc należy przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie uzupełnienie braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego udzielonego przez skarżącą nastąpiło z uchybieniem siedmiodniowego terminu, ponieważ zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 marca 2009 r. wzywające do usunięcia tego braku zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 19 marca 2009 r., więc siedmiodniowy termin do złożenia pełnomocnictwa upłynął bezskutecznie w dniu 26 marca 2008 r.
Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, skarżąca pismem referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2009 r. została poinformowana o wyznaczeniu adwokata z urzędu i siedzibie jego kancelarii, które to zostało doręczone mężowi skarżącej pod prawidłowym adresem w dniu 19 marca 2009 r. (k-82). Fakt otrzymania tego pisma potwierdziła sama skarżąca w piśmie z dnia 30 marca 2009 r. (k-85). Zatem już w dniu 19 marca 2009 r. skarżąca wiedziała zarówno o fakcie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu jak i danych siedziby jego kancelarii, a więc mogła wykazać się inicjatywą nawiązania kontaktu z wyznaczonym adwokatem.
Z kolei pełnomocnik skarżącej musiał znać jej prawidłowy adres jeszcze przed dniem 24 marca 2009 r., skoro kierował do niej korespondencję, co również potwierdza skarżąca w piśmie z dnia 30 marca 2009 r., wskazując iż dnia 24 marca 2009 r. otrzymała list zwykły od swojego pełnomocnika (k-85).
Również stan faktyczny niniejszej sprawy pozwala bez wątpliwości przyjąć, iż przyczyna uchybienia terminu do złożenia pełnomocnictwa ustała najpóźniej w dniu 25 marca 2009 r., co jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji wynika ze sporządzonego tego dnia pisma pełnomocnika z urzędu, zawierającego wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia braku skargi kasacyjnej (k-83), w którym wskazał on prawidłowy adres skarżącej. Biorąc powyższe pod uwagę, termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia pełnomocnictwa upłynął 7 dnia od daty ustania przyczyny uchybienia terminu, czyli najpóźniej 1 kwietnia 2009 r., natomiast wnioski o przywrócenie terminu zostały złożone osobiście przez pełnomocnika i skarżącą dopiero w dniu 17 kwietnia 2009 r.
W tym stanie rzeczy należy uznać, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka wskazana w art. 86 § 1 P.p.s.a., warunkująca przywrócenie uchybionego terminu, a zatem postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu.
Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia